Sinds juli 2021 is in Europa de Single Use Plastics Directive (SUPD) van kracht, schreven we in het startartikel van deze serie. In Nederland kregen we vanaf 1 januari 2016 te maken met het verbod op het verstrekken van gratis plastic tasjes voor eenmalig gebruik. In 2020 volgde statiegeld op kleine flesjes. De zakjesmaatregel leidde tot 80% minder weggegeven zakjes. Hetzelfde percentage werd gehaald voor flesjes met statiegeld.

De Europese SUP-richtlijn geeft de Europese lidstaten de vrijheid zelf de meest geëigende maatregelen te nemen en die in de nationale wet- en regelgeving op te nemen. In Nederland ging dat 'meestribbelend' in zijn werk. Na het verbod op tasjes kwam het statiegeld op kleine flesjes, dat in april 2023 werd gevolgd door statiegeld op blikjes. Sinds 1 juli van dit jaar, is de SUP-heffing op verpakkingen voor eenmalig gebruik van kracht. De overheid is niet tevreden over het resultaat op blik en de heffing op plastic-verpakkingen lijkt een gedrocht. Publiek, bedrijven en overheid morren.

Frankrijk: 'loi Anti-gaspillage'
Net als Nederland verbood Frankrijk in 2016 dunne plastic tasjes in de supermarkten en kondigde het land, als eerste ter wereld, ook meteen aan dat plastic bekers, bordjes en bestek vanaf 2020 taboe zouden zijn.

In 2020 publiceerde Frankrijk de wet 'Anti-gaspillage' die een strikte aanpak definieert waarmee het land in 2040 'verpakkingsplasticvrij' moet zijn. Om daar te komen zet Frankrijk in op een strategie met 3 R-en: Réduction, Réemploi en Recyclage, ofwel minder, hergebruik en recycling van plastic.

infographic France 3R


Decreet op decreet
Frankrijk verbood daarom met ingang van 2021 inderdaad alle plastic drinkrietjes, wegwerpbestek, vochtige doekjes, deksels op meeneembekers en warmhouddozen voor afhaalmaaltijden. In 2022 verdwenen de plastic verpakkingen van minder dan 1,5 kilo voor groente en fruit (met een aantal uitzonderingen) en mogen consumenten een eigen zakje of bakje vullen. Met ingang van dit jaar moeten fastfoodrestaurants hun serviesgoed afwassen en opnieuw gebruiken.

Op de markt
Wat merken verkopers, supermarkten en consumenten in de praktijk van de Franse invulling van de Europese richtlijn? We vroegen het op de markt in Saint-Chinian in de zuidelijke provincie Hérault. Marktkooplieden grijpen er zonder enige aarzeling naar de dunne plastic zakjes om er hun waren in mee te geven. Van de kaas tot de vis en de groente, en of je nou zelf al zo'n leuke Franse boodschappenmand hebt of niet. Op mijn vraag of dat wel mag, moet de ambachtelijke nougat-verkoper Youness Boukersi een beetje lachen. "Het is de gemeente die het bepaalt", zegt hij. "Hier in het achterland maalt er niemand om. In de toeristensteden zoals Agde geef ik mijn nougat netjes in een papieren tasje mee, daar moet dat nou eenmaal."

Naar de Super U en Carrefour
In supermarkten valt op dat de verpakkingen om groente en fruit vaker van karton en papier zijn, groente wordt 'en vrac' (los) verkocht en de netjes om avocado's, citroenen en sinaasappels zijn van geweven afbreekbaar materiaal. Het wegwerpbestek is verdwenen. Er is geen plastic vork of rietje meer te zien. Afwasbaar, herbruikbaar of andere materialen (roestvrijstaal) zijn het nieuwe normaal.

Supermarktmanager Alban Barthez laat zien hoe zijn Super U in Thézan-lès-Béziers met verpakkingsplastic omgaat. Achter de supermarkt staan grote containerpersen. Karton gaat in de ene, verpakkingsplastic en krimpfolie van de pallets in de andere, kratjes wordt verzameld en het restafval gaat weer in een andere perscontainer. "Alle verpakkingsplastic persen we samen en gaat terug naar het distributiecentrum, dat het verder verwerkt," zegt Barthez. "Alleen het echte restafval gaat samengeperst naar de stort in Béziers." Naar de stort? Wordt dat niet verbrand? "Nee, ik geloof niet dat ze dat daar doen."

plastic pers super U


Denk maar niet dat een statiegeldsysteem zoals dat van jullie enige kans van slagen zou hebben bij ons. Dat zit niet in onze cultuur!
Geen statiegeld
"Denk maar niet dat een statiegeldsysteem zoals dat van jullie enige kans van slagen zou hebben bij ons," zeggen de hoofdcassière en beveiliger bij de Carrefour in Bédarieux in koor. "Dat zit niet in onze cultuur!" Ook op glazen bierflesjes heeft in Frankrijk nog nooit statiegeld gezeten. Die gooi je in het land van de Eiffeltoren en de grote natuurparken gewoon in de glasbak. Toch is het voor de meeste Fransen al moeilijk genoeg om afval thuis te scheiden (zie het tekstblok hieronder), laat staan dat ze de discipline zouden hebben om flessen op te sparen en terug naar de winkel te brengen. De beveiligingsman wijst me op de bakken die vooraan in de winkel staan voor batterijen en lampen. Het is het einde van de dag. Beide bakken puilen uit. Met allerlei plastic zakken, verpakkingen, flesjes en blikjes. Of er ook nog een lamp in zit, zal de Fransen blijkbaar worst zijn.

'Station de tri'
Opvallend voor wie de Nederlandse situatie gewend is: bij de supermarkt staan geen glasbakken en statiegeldautomaten. Dat is in Frankrijk dan ook de verantwoordelijkheid van de consument. In vrijwel ieder dorp staat een 'station de tri', verschillende afvalbakken voor verschillende verpakkingen. Glas gaat in de glasbak, maar alle andere verpakkingen, blik, plastic flessen (schoonmaakmiddelen), drankpakken en ook papier en karton gaan in een andere. Voor groenafval- en keukenafval is geen aparte bak; dat gaat gewoon bij het restafval. Thuis scheid je niet, dat doet een Fransman bij de bak of hij noemt alles restafval en dan gaat het gewoon in één grote zak in de container met restafval.
tri déchets Zuid-FrankrijkStation de tri in een klein Frans dorp (Vieussan, Hérault), via Google Maps

Dit artikel afdrukken