Op elk voedingsmiddel staan tegenwoordig de voedingswaarden tot achter de komma vermeld. Welke pesticiden zijn gebruikt bij de teelt is echter onmogelijk te achterhalen. Dat is een groot risico voor onze akkers en ons drinkwater.

Intensieve landbouw groter probleem dan klimaatverandering
Intensieve landbouw speelde in de vorige eeuw een belangrijke rol in de strijd tegen hongersnood. Maar wat op korte termijn een zege was, kan op lange termijn een vloek blijken. De schadelijke gevolgen van sommige pesticiden doen zich pas na decennia voor. Steeds meer onderzoek laat zien dat pesticiden niet alleen ‘slechte’ organismen doden, maar ook bodemleven dat cruciaal is voor de natuurlijke vruchtbaarheid van akkers. Er zijn ook sterke aanwijzingen dat bepaalde pesticiden bijdragen aan de wereldwijde sterfte onder bijen. Bijen zijn essentieel voor de bestuiving van voedselgewassen. Een groep biologen betoogde recent in Nature dat intensieve landbouw een groter probleem is dan klimaatverandering.

Je hoeft geen econoom te zijn om te begrijpen dat verkopers geen enkel belang hebben om het gebruik van pesticiden te minderen. Dan de gebruikers; dat zijn boeren. In theorie is het hun eigenbelang om akkers ook op termijn vruchtbaar te houden maar in praktijk is dat onvoldoende borg
Pesticiden
Pesticiden maken de grote oogsten mogelijk die de almaar welvarender wereldbevolking vraagt. Het is niet realistisch om per direct over te stappen op volledig biologische teelt. De vraag is wel: hoe voorkomen we dat onze akkers over twintig jaar volledig zijn uitgeput? Wie zorgt dat we ons beperken tot hoogstnoodzakelijke, 'veilige' middelen?

Onze regering schrijft in haar nota over pesticiden: 'verkopers en gebruikers zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor een duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen’. De overheid wil controversiële pesticiden niet verder reguleren, maar vertrouwt op ‘het mechanisme van marktvraag en marktdruk’.

Dat is een even absurd als gevaarlijk vertrouwen. Je hoeft geen econoom te zijn om te begrijpen dat verkopers geen enkel belang hebben om het gebruik van pesticiden te minderen. Dan de gebruikers; dat zijn boeren. In theorie is het hun eigenbelang om akkers ook op termijn vruchtbaar te houden maar in praktijk is dat onvoldoende borg. Want het zelfde 'mechanisme van marktvraag' zet boeren al decennia onder grote druk om tegen minimale marges te produceren. Dan komt er weinig van voorzorgsmaatregelen; onlangs bleek nog dat ruim 70% van de boeren niet eens verzekerd is tegen zoiets onvermijdelijks als een flinke hagelstorm. In deze markt mogen we niet van boeren verwachten dat ze investeren in duurzame gewasbescherming.

Gustaaf Haan
Word lid

Fijn dat je Foodlog leest! Dit artikel is gratis. Wil je dat wij kunnen blijven bestaan? Steun ons dan en word lid. Dat kan al vanaf €5,- per maand.


Blijft over de 'marktvraag': de verantwoordelijkheid voor duurzame gewasbescherming ligt blijkbaar bij ons, voedselconsumenten
Blijft over de 'marktvraag': de verantwoordelijkheid voor duurzame gewasbescherming ligt blijkbaar bij ons, voedselconsumenten. Wij moeten voedsel dat geproduceerd is met gevaarlijke of risicovolle bestrijdingsmiddelen links laten liggen.

Maar welk voedsel is dat? Supermarkten hebben doorgaans geen idee welke bestrijdingsmiddelen hun toeleveranciers gebruiken. Zelfs over landelijk pesticidengebruik bestaan geen betrouwbare cijfers. Greenpeace ontdekte onlangs dat de verkoopcijfers van de pesticidebranche soms vijf keer hoger zijn dan de cijfers die het CBS hanteert. Laat staan dat over individuele producten iets zinnigs te zeggen is door ons als consumenten, door kritische journalisten, de milieubeweging of door mij als onafhankelijk onderzoeker. Niemand weet wat er gesproeid wordt op onze akkers. Wél zijn kosten voor drinkwaterwinning de laatste jaren schrikbarend gestegen doordat pesticiden en kunstmest vanuit akkers het oppervlaktewater vervuilen. Niks 'markt'; die kosten betaalt u gewoon via de belasting.

Vergeet de banken: als er iets too big to fail is, is dat het ecosysteem waar we dagelijks in leven
Essentiële brandstof: informatie
In deze tijd geloven we dat de markt problemen oplost. Het zij zo. Maar geen enkele markt functioneert zonder die ene essentiële brandstof: informatie. Zonder informatie kan niemand de verantwoordelijkheid nemen die hem door de overheid is toegeschoven. Van elk product moet ten minste te achterhalen zijn welke pesticiden zijn gebruikt. Dat hoeft niet via het etiket: Staatssecretaris van Dam lanceert binnenkort een centrale databank met informatie over levensmiddelen. Dat is een uitgelezen kans om pesticidengebruik transparant te maken. Totdat
we er achter komen dat bescherming van onze akkers niet thuishoort op de markt, maar bij de overheid. Vergeet de banken: als er iets too big to fail is, is dat het ecosysteem waar we dagelijks in leven.

Deze opinie van Gustaaf Haan verscheen vorige week in Trouw.
Dit artikel afdrukken