Voor NRC Handelsblad sprak wetenschapsjournalist Hendrik Spiering met orang-oetankenner Carel van Schaik.

Van Schaik las de Bijbel door zijn ogen als antropoloog die gevormd wordt door zijn kennis van de ontwikkelde gemeenschapsvormen die hij ontdekte bij orang-oetans. Volgens Van Schaik beschrijft de Bijbel de overgang van de mens vanuit zijn relaxte natuurlijke habitat - het paradijs - naar de harde en geweldadige landbouwsamenleving waarin recht en orde moet worden gebracht als gevolg van het ontstaan van bezit.

De overgang dwong de mens om, vanuit evolutionair perspectief geteld, in heel korte tijd zijn totale manier van leven opnieuw uit te vinden. Daarom ging die overgang gepaard met veel onzekere afhankelijkheden en daardoor rampspoed. Van Schaik gaat uit van de gedachte dat de uitvinding van de landbouw in ons deel van de wereld zo'n 10.000 jaar geleden de mens als soort kwetsbaarder maakte.

'Jagers hebben geen machtige goden'
De landbouw zorgde voor nieuwe rampen die een veel grotere impact hadden dan de stormen of droogte die een natuurmens konden overkomen. Van Schaik: "Jagers-verzamelaars leven veel relaxter. Bij hen kwamen geen grote sterftes voor zoals wel bij landbouwers door misoogsten en besmettelijke ziektes die de boeren van hun vee kregen." Om de rampen te verklaren waren steeds machtiger en belangrijker goden nodig. Ook werden daarom de rituelen om ze te vriend te houden ingewikkelder. "Dat zie je allemaal terug in de bijbel, een echt landbouwverhaal. Jagers hebben geen machtige goden”, zegt van Schaik.

Om te controleren of Van Schaik en zijn medeschrijver journalist Kai Michel een steekhoudende hypothese hanteren, willen ze de overgang van het natuur- naar het cultuurleven van mensen verder onderzoeken in andere delen van de wereld. Ze hopen ook in China, India en Zuid-Amerika te ontdekken dat de rampspoed die ontstaat door een gecultiveerde manier van leven zorgt voor het ontstaan van godsdienst. Rampen zijn straffen van de goden. De goden worden bedacht door mensen die boer werden en zich onveilig voelden tegenover de nieuwe krachten waarmee ze experimenteerden. Met rituelen probeerden ze hun uitvindingen zo goed mogelijk te laten functioneren en regelden ze hun onderlinge relaties die niet meer door jagersrelaties werden bepaald, maar gebaseerd raakten op bezit en daaruit afgeleide macht.

Cécile Janssen
Word lid

Fijn dat je Foodlog leest! Dit artikel is gratis. Wil je dat wij kunnen blijven bestaan? Steun ons dan en word lid. Dat kan al vanaf €5,- per maand.


Carel van Schaik en Kai Michel beschreven hun gedachten in Het oerboek van de mens; de evolutie en de bijbel dat wordt uitgegeven door Balans. Het boek kost €27,50.

oerboek vd mens
Dit artikel afdrukken