Beide woorden zijn, net als de thee zelf, afkomstig uit China. Maar hoe ze over de wereld verspreid raakten, is een wonderschoon voorbeeld van 'globalisation' avant la lettre. Quartz zocht het uit, met behulp van de World Atlas of Language Structures.

De Camellia Sinensis, een oorspronkelijk in Zuid-Oost Azië voorkomende plant, wordt daar al zeker 3.000 jaar gecultiveerd. Van de blaadjes is een aromatisch aftreksel te maken dat wereldwijd, na water, het meest gedronken drankje is geworden.
In alle Chinese talen - het is een groot land - wordt voor thee het karakter cha (茶) gebruikt, ook in het moderne Mandarijn. Dit woord reisde in de loop der eeuwen met het luxe-artikel thee, via de Zijderoute door centraal-Azië naar Perzië. Daar werd het chay (چای), chay in het Urdu en Hindi, shay in het Arabisch (شاي), chay (чай) in het Russisch, en vandaar door naar Afrika ten zuiden van de Sahara om als chai in het Swahili terecht te komen. Ook het Koreaans en Japans namen de 'cha'-klank over voor hun thee.

Voor ons is thee spannender. De gedroogde blaadjes en het woord zijn door Nederlanders, over zee, naar het westen gebracht. De VOC ontwikkelde zich in de 17e eeuw tot een grootmacht in de theehandel tussen Europa en Azië. De Nederlanders dreven vooral handel via de havens van de Chinese kustprovincies Fujian en Taiwan. Daar werd geen Mandarijn, maar Minnanyu gesproken. Het karakter 茶 werd er niet uitgesproken als 'cha', maar als 'te'.

En daarom spreken wij van thee, een woord dat we in de afgelopen 400 jaar overdroegen aan onze Duitse (Tee), Britse (tea) en Franse (thé) buren. Ook onderweg lieten we natuurlijk onze theesporen achter: in Zuid-Afrika drinken ze tee. Er is één opvallend tegengeluid in de thee-historie via zee. In Portugal drinken ze wél chá. Dat blijkt eenvoudig te verklaren. Nog voor de Nederlanders tot een grootmacht uitgroeiden in de thee- en specerijenhandel, voeren de Portugezen al naar Azië. Zij dreven echter geen handel via Fujian, maar via Macao. En daar spraken ze geen Minnanyu. Dus geen 'te', maar 'cha'. Dat verklaart waarom ze in Portugal, als enige land in Europa, chá drinken.

Cécile Janssen
Word lid

Fijn dat je Foodlog leest! Dit artikel is gratis. Wil je dat wij kunnen blijven bestaan? Steun ons dan en word lid. Dat kan al vanaf €5,- per maand.


Dit artikel afdrukken