“Ga gewoon goeie kaas maken en zorg ervoor dat iedereen op de hele wereld die kaas van onze graskoeien wil eten. “

Waarom zou je dat WEL willen subsidiëren? Waarom zou melkveehouderij niet kunnen functioneren zonder in Europa om steun te vragen? En wat bedoel je met “gewoon goeie” kaas en waarom zouden de Indiërs en de chinezen die willen eten?

Zei ik dat ik wil subsidiëren? Old Amsterdam en zijn betere versie Old Alkmaar worden toch ook niet gesponsord? Boerenkaasmakers hebben wellicht exportsteun nodig. Nu is ons topkaas-imago beperkt tot Oude Amsterdam die bestens belegen is. Oude Alkmaar, die wel echt oud is, is in New York, Brussel, Singapore, Sidney, Parijs of Moskou niet of nauwelijks te vinden. Diferentiatie zorgt voor meer verkopen. Dat is een marketingwet.

Nee, ik had het niet over subsidie, maar over visie.

Met “zorg ervoor” bedoelde je dus “zorg er zelf voor”. De Nederlandse landbouw moet af van het alleen produceren in bulk, maar ook onderscheidende producten gaan makenen die hoog in de markt verkopen, terwijl je tegelijkertijd goedkopere afgeleide versies op de markt brengt. De Fransen doen hetzelfde met hun kazen en de Italianen met hun Parmaham.

De vraag is dus: hoe krijg je Nederlandse oude kaas op de internationale kaaswagen?

We kunnen ook een gezellig boterberg maken van die melk, daar waren we ook altijd goed in. Maar je hebt gelijk Dick: goede kaas voor de export, om Frau Antje op te peppen, zonder dat ze die zouteloze (ik bedoel natuurlijk smakeloze rubber) kaas over de grens kiepen. Zo’n campagne mag best vier miljoen kosten.

Als er teveel melk moet je dus minder produceren (cruijff?)

Dus koeien naar buiten, ook beter voor die beestjes. En zoveel banen zal het niet kosten met die enorme grootschaligheid en automastisering.

Pakken we eens het probleem aan ipv te zoeken naar oplossingen voor het gevolg.

Wel typisch Nederlands trouwens, symptoombestrijding.

Dick, goed gevonden van die kaas. Maar wat gaat die lekkerdere kaas kosten in verhouding tot die rubber? En staat de wereld te wachten op Holland dat plots kwaliteitsproducten wil slijten?

Maar: er moet gewoonweg minder melk worden geproduceerd.

Laat ons meteen beginnen met een kostendekkende melkprijs uit te betalen. Die hebben ze alvast in Wageningen wel weten te becijferen.

Verder is dit volgens mij een erg doorzichtig initiatief, want

a) een cadeau aan de zuivelindustrie (en de boerenbonden)
b) onwelvoegelijke propaganda met politieke doeleinden.

Een cadeau aan die industrie, omdat die vandaag is wat die altijd zal blijven, zonder overheidsverordeningen (en daar mag voor mijn part ook het maken van een lekkerder en beter product toe horen). Politieke doeleinden: drinkmelk zo goedkoop houden als die vandaag is in de winkelrekken en de illusie wekken dat ze iets aan de problemen in de melkveehouderij wenst te doen. Niet met beleid, maar met volatiliteit.

In Vlaanderen gaat dat zo:
De landbouwadministratie zet enkele medewerkers aan een opdracht om op basis van officiële statistieken, eigen onderzoek en enquêtes naar de impact van de huidige malaise in de landbouwsector te peilen.

Leen Bas van de afdeling Monitoring en Studie geeft tekst en uitleg op vilt.be
Vilt.be, een communicatiekanaal van de Boerenbond, overigens.

Vraag: Hoelang kunnen onze boeren nog melk blijven leveren aan 20 eurocent per liter?
Antwoord: De gemiddelde melkprijs in ons land piekte in oktober 2007 op 43,20 euro per honderd liter. Sindsdien is er een continue daling geweest, waardoor de prijs begin dit jaar onder de drempel van 25 euro per honderd liter gedoken is. Vandaag kunnen de melkveehouders met de opbrengst van hun melk de vaste kosten niet meer dekken. Een magere troost is dat de prijzen hun bodem bereikt hebben, maar op korte termijn verwachten analisten geen prijsstijgingen voor zuivelproducten.

Dat is alles wat Leen Bas, na al dat studiewerk, heeft te zeggen.
Exemplarisch.

Precies, Wouter, er mag wel eens ontbulkt worden. Er is gebrek aan visie. Men denkt dat alleen groter en internationaler werkt, maar zal daar net zo hard tegen prijsgrenzen aanlopen.

Ik hield er van de week een pleidooi voor, in het bijzijn van de Nederlandse boerensector in het gebouw van het LEI in Den Haag. Krijn Poppe, de LEI-man, schreef er iets over op zijn blog. Ook hij dacht even, net als jij, dat ik pleit voor kleine volumes.

Het beleid is gericht op monovolumes. Naar mijn bescheiden mening, is de uitdaging niet om te gaan werken in kleine niches maar in multivolumes. Volumes dus, want de Gijzen en Marqten blijven te klein en dus te duur; daar is een markt voor van een procent of 2.  Je kunt voor een nette prijs interessantere keuzen bieden voor iedereen als je tot multivolumes weet te komen. Inderdaad denk ik dat een origineel + afgeleide differentiaties daarbij helpen. Vlgde week ga ik daar weer iets over vertellen op een economische boerenkermis.

Ik sta echter hoofdschuddend te kijken naar dit soort ‘drink-de-melkplas-dan-maar-op’ acties. Het is alsof ik oude mensen zie, die in plaats van eten weg te gooien wat ze niet meer blieven het dan maar tegen beter weten in opeten. ‘Het is toch zonde’, zeggen ze dan. Dat klopt. Het feit dat het kennelijk beleid is, is helemaal zonde.

Dick, ZEER interessant artikel, dit - ik blijf een fan van WUR-online :-)
Met de kop: “moderne landbouw desastreus voor Equador”.
Twee fundamentele analyses komen weer bij mekaar:
a) de georganiseerde onverantwoordelijkheid, die ‘wereldmarkt’ heet
b) de wetenschap dient vragen te stellen, geen oplossingen aan te dragen

Onderzoeker dr. Stephen Sherwood legt uit wat er fout loopt:

Terwijl Carchi aanvankelijk werd aangehaald als voorbeeld van succes, is het nu een schoolvoorbeeld geworden van waar ondoordachte modernisering toe kan leiden. Sherwood maakt geen verwijten aan het adres van individuele boeren of bijvoorbeeld de verkopers van pesticiden. ‘Het komt door het systeem, waarin de producent niet meer weet wie de consument is. Daardoor kiest de producent niet meer de kant van de eigen buren, van de gemeenschap en het milieu, maar de kant van de onbekende consument in verre exportmarkten. Dat noem ik georganiseerde onverantwoordelijkheid.’
Dat systeem moet volgens Sherwood doorbroken worden, en dat kan alleen door lokaal gestuurde oplossingen. ‘Het probleem is begonnen doordat mensen van buitenaf adviezen gaven en veranderingen doorvoerden. Een voorwaarde voor de oplossing is dat buitenstaanders juist geen oplossingen meer aandragen, maar zich beperken tot vragen stellen. Dat is ook de rol van de wetenschap, een rol die we uit het oog verloren zijn.’

Zo leerde ik het ook bekijken.

Waarom voeg je de link niet even bij?

Of er voor zorgen dat ook de goedkope rubberkaas (weer) wat smaakvoller wordt en daardoor vaker gekocht wordt. Het prijsverschil tussen een stukje Old Amsterdammer en een merkloos stukje rubber is namelijk aanzienlijk.

Zeker, en ook dat is een vorm van echte in plaats van nepdifferentiatie (alleen met woorden en verpakkingen).

Dick, de link naar het artikel op de resource-online.nl

Mag ik jullie er nog eens op wijzen dat Old alkmaar GEEN betere versie van Old amsterdam is? Dit omdat het twee compleet verschillende kazen zijn? Old amsterdam is hetzelfde als het rubber waar jullie over praten (het is alleen kunstmatig beter gelukt om het als “ lekker” te ervaren! En Old Alkmaar is geen kaas maar een MERK!! er zit een kaas onder die ook onder andere merknamen word verkocht. Overigens is het wel een topkaas met goede rijping!

Oude kaas leren eten is trouwens nog beter voor het tegengaan van de melkplas, want dan is er van die oorspronkelijke kilo nog maar 8 ons over (=10liter)= 20%

een boer zou niet meer rendabel moeten worden door alleen maar meer melk. Hij zal aan multifunctionaliteit moeten werken. Een boer is een ondernemer die zijn inkomen veilig moet stellen door slimme dingen te doen. Niet omdat hij zo graag boer wil zijn. Want we willen allemaal wel doen wat we graag willen.
Een bakker bakt ook dat brood wat wordt verkocht en niet alleen maar klagen dat hij aan het eind van de dag zoveel wit overheeft omdat hij dat het leukst vind om te doen. Boeren moeten kiezen ipv klagen. Ook al doet dat pijn. Dan krijg je een boer met kiespijn(grapje)Dan zijn er weer minder boeren die melken en wordt het voor de boeren die overblijven ook weer rendabeler. Toch?

Astrid, jazeker, goed dat je dat zegt, want de opmerking is een beetje te incrowd hier. Old Alkmaar is van Kapteijn en echt oud. Old Amsterdam is van Westland en nepoud, en alszondanig best aardig gelukt al jokken ze er in het buitenland zomaar 30 maanden bij.

We weten ook wat van de smaak, want we lieten ze proeven in de vorige foodlog-Groeneveld proeverij, waar de Oude Alkmaar nadrukkelijk scoorde voor de nepOude Amsterdam.

Ook ik vind het heel jammer dat er geld gevraagd wordt (overigens samen met Frankrijk) aan de EU om de melkconsumptie te promoten in Nederland. Het verzoek komt neer op een kleine 100 euro per nederlandse melkveehouder. Een bedrag dat gemakkelijk uit eigen zak betaald kan worden. Hiermee haal je het uit de sfeer van propaganda en wordt het gewoon reclame voor een mooi product. Want ook ik twijfel sterk aan de effectiviteit van een postbus 51 achtige campagne voor melk.
Over de rest van het stuk zijn we het helaas een stuk minder eens. Al sinds 1984 is er in Nederland en de rest van de EU een productieplafond ofwel melkquotum. Of koeien nu binnen staan of buiten dat maakt geen druppel melk uit. Ook het aantal hectares grasland is gedurende die 25 jaar gelijk gebleven. Wel neemt het aantal koeien dat buiten loopt af maar deze krijgen veelal hetzelfde gras binnen voorgeschoteld. Mogelijkheden om graskaas te maken te over dus. Het moet echter wel verkocht worden en dat is helaas wel wat moeilijker dan alleen maar een goed product maken. Er wordt heel veel goede kaas gemaakt in Nederland en er is genoeg productiecapaciteit om gewenste volumes te produceren. Er is echter ook een grote markt voor mindere kwaliteit kaas voor mensen die dat lekker vinden (Ja die zijn er)en natuurlijk voor op de pizza enzo. De Nederlandse zuivelindustrie probeert in de verschillende kaasmarktsegmenten mee te doen en dat lukt ze aardig. Uit de website van het productschap zuivel blijkt dat, in 2007, Nederland de grootste netto exporteur van kaas ter wereld was. Groter dan bv Frankrijk met al haar kwaliteitskazen. Kortom blijven promoten dus van melk en melkproducten in binnen en buitenland. Alleen liever niet van overheidswege.

Wout, je leest stadse praat in m’n stukje die er niet staat. Ik ben me er zeer van bewust: intensieve melkveehouderij kan in Nederland niet tot meer melk leiden vanwege de quotering. Wel tot meer koeien per boer, minder boeren en minder ‘grondgebonden’ melkveehouderij. Net zoals varkens binnen staan en weinig tot geen relatie meer hebben met het voer dat hier van het land komt. We varen het in van het Zuidelijk Halfrond.

Grond is hier immers (te) duur, de arbeidskosten hoog. Een geautomatiseerde stal met automatische schoonspoelinstallatie is net wat interessanter. Hoewel ... waarschijnlijk zullen ze uit Nederland verdwijnen om elders wel degelijk groter te worden, minder per liter te verdienen maar door de grote getallen toch een inkomen te vinden. Tegen hoge kosten en risicotechnisch gezien waanzinnige risico’s. Daarom kan het zomaar misgaan bij wat fluctuaties in de markt.

Daarom verwees ik in mijn eerste zin naar een stukje dat ik eerder schreef: Nederland Stadteland. Misschien moesten die melkquota’s maar helemaal niet vol gemaakt worden. De vraag die nl. niet wordt gesteld is hoeveel melkveehouderij in Nederland nog rendabel kan zijn. De oplossingsrichting waar ik mainstream boerenland nog altijd hoor denken is het vergroten van de schaal zodat er nog een inkomen uit te halen is. Dat daarmee het risico voor boeren - de kapitaalintensiteit van hun bedrijven in grotere vorm staat in nog schriller contrast tot hun winst-inkomen/risico profiel - onaanvaardbaar toeneemt is een vraag die ik veel te weinig gesteld hoor worden.
Durf in te krimpen en maak een niche van een product met de hoogste mogelijke toevoegde waarde. Want 1 ding is zeker: de huidige constellatie levert niet genoeg op anders bestond dit probleem niet.

Als jij vindt dat de kaas van Nederland al top is, is er bovendien een extra probleem: er worden nog steeds massa’s doorgedraaid. Dat zou betekenen dat kwaliteit geen variabele meer is in vernieuwende strategie.

Zolang Old Amsterdam in het buitenland synoniem is met oude Nederlandse kaas, weet ik dat er potentieel is. Waarom vind ik Old Amsterdam in Parijs, London, Berlijn en New York, maar geen Reypenaar of Kaptein’s Old Alkmaar? Laat staan de nog uitstekender boerenkazen van dit land (spaar me overigens de bagger die ook daaronder zit)?

Minder koeien, minder melk, betere producten, maak de quota Europees verhandelbaar en stimuleer boeren hun activiteit aan te passen aan hun werkgbeied in plaats van andersom. Er zijn plenty andere werkgebieden in Europa, vooral voor melkveehouders (waarom zit jij in Portugal?). Is dat zo’n gek devies voor Nederland, dat niet op een eiland woont, maar wel doet alsof?

En verder de koeien naar het buitenland, waar al dat nutteloze gras groeit. Daar kunnen ze intensief en vrij lopen. Ook buiten (je kent vast het rapport ‘de kracht van koeien’). Daar zijn ze voor gemaakt en er zijn bergen onbenut gras op aarde dat alleen maar groeit om dood te gaan, niet alleen in onze achtertuinen, maar ook als we via Parijs naar Toulouse rijden en daarna verder naar Lisboa. Uitgestrekt gras op land en hellingen zonder beesten. Dat kan ook - en zelfs beter - doodgaan via de maag en poep van koeien, schapen en geiten. Volgens mij kun jij ons daar nog veel meer over vertellen. Misschien wil je het eens doen?

Ik weet het, te veel van de draadjes hier hebben inmiddels een uitgebreide stukjes- en reactiehistorie. Het wordt tijd de Wiki van foodlog te activeren zodat ‘standen van opgebouwde inzichten’ hier gemakkelijk inzichtelijk worden.

Waar ik keer op keer van schrik is het beleid dat de vragen vermijdt. Levensgevaarlijk, want het geeft mensen hoop, die nodig in een nieuw paradigma moeten stappen. Of er op z’n minst intelligent over na moeten denken. Klinkt dit als een verwijt? Dat is het ook.

Allereerst petje af Dick voor je inzet. Op alle discussiefronten serveer, smeer en pareer je tot diep in de nacht. Indrukwekkend. Wat betreft je repliek aan mij het volgende: je wekt wel degelijk de indruk in je stuk dat je niet meer weet hoe het zit. Ofwel stadse praat want waarom leg je anders de link tussen meer koeien naar buiten en een kleinere melkplas. Die link is er alleen op bedrijfsniveau maar dan heeft het weer niets met prijsvorming te maken. De totale melkplas blijft gelijk. Maar goed dat hoef ik jou dus niet uit te leggen maar waarom je dan toch deze verwarring creeert is mij onduidelijk.

Ik ben het wel met je eens dat aan het schaalvergroten enorme risico´s kleven maar allemaal zelfzuivelen of niche markten proberen te creeren dat hoeft niet. Er blijft ruimte in Nederland voor grootschalig melkveebedrijven die gewoon melk produceren voor een concurrerende prijs. Want als het quotum er in 2015 daadwerkelijk af gaat dan ligt de kostprijs per liter melk in Nederland nog niet zo verkeerd. Er ligt immers 1 miljoen hectare grasland in Nederland waar niet zomaar een beter renderend alternatief voor is gevonden.

Je idee voor het beter benutten van al het nutteloze gras vind ik heel sympathiek. Met de komst van de Natureluur (een mobiele melkrobot voor in de wei) denk ik dat er mogelijkheden komen om melkvee extensief te gaan houden. Ik denk aan natuurgebieden waar sobere rassen natuur onderhoud doen en tevens melk produceren of inderdaad de mindere gronden als hellingen of dijken. Je zou bv het afkalfpatroon zo kunnen maken dat het hele koppel in maart afkalft, melk geeft tot en met november en de overige maanden droog staat. Voorwaarde is wel dat je veel hectares tot je beschikking hebt per koppel (60 koeien per melkrobot is ideaal). Eigendom van de grond wordt lastig want te duur maar in combinatie met natuurbeheer volgens mij wel mogelijk.

En ja ik vind de Nederlandse kaas inderdaad top. Er is zoveel keus ook in het hogere segment. Ik zou niet weten wat ik nog meer zou willen. Maar kom eens in Portugal kijken in de supermarkt dan begrijp je waarschijnlijk beter waarom ik het Nederlandse aanbod zo goed vind.

Wout, ik referereerde aan het stukje Nederland Stadteland, dat gebaseerd is op de visie - niet de mijne, maar die van landbouwexperts - dat melkkoeien binnen moeten. Die staat meteen in internationaal perspectief. In essentie had ik het niet over Nederland, maar over de marktmelkprijs en de manier waarop Nederland daarmee om denkt te moeten gaan. Het pushen van aanbod. Er wordt gedacht - zoals jij ook aangeeft - vanuit kostprijzen en het wegwerken van producten. Ik denk dat je beter vanuit het eindpunt van de keten kunt denken: wat willen consumenten hebben, hoe kan ik dat leveren binnen de beschikbare middelen?

Maar zonder meer toegegeven, ik probeerde de grotere tegen de kleinere boer te stellen op productieniveau per boer om een publicistische karikatuur te kunnen maken. Dat sta ik me toe, omdat er geen productie- maar een afzetprobleem is dat je niet oplost met pushen. Het goede product - dat ik eveneens vergrovend karikaturiseerde met het voorbeeld van Oude Amsterdam vs Oude Alkmaar, ken je ze alletwee? of ken je de Boeren Goudse Opleg van de twee Zuid-Hollandse boerinnen die ‘m maken? - is mogelijk wel een oplossing.

In melk begint zelfs rauwe melk weer op te komen. Waar melk internationaal inmiddels ongezond heet als drank, begint het tij te keren bij rauwmelkse melk. Niettemin is alles wat bedacht kan worden een jaren zeventig campagne voor Joris Driepinter voor een land dat al wereldkampioen melkdrinken is. Dat is dus m’n hele punt: aanboddenken vs. vraagdenken. Ik zou ze overigens graag combineren, want spaar me de pure vraagdenkers.

NB: jij maakt het helemaal laat!