Neeneenee, er staat precies wat er staat in het stuk van Katan. Waar Kok nog in het wilde weg een periode van vijf jaar verzon waarna we weer eens moesten kijken of we nog wel even goed snik zijn op voedingsgebied als vijf jaar geleden, pleit Katan voor meteen opnieuw beginnen. En wat zo aangenaam is bij hem: met niet al te hoge verwachtingen.
Ik zie geen komma ijdelheid in het artikel.

Oh Wouter, inhoudelijk ben ik het meteen met je eens. Ik begrijp niet waar Kok de euvele moed vandaan haalt om doodleuk te zeggen dat we niets weten om vervolgens vrolijk richtlijnen voor te stellen. Ik begrijp nog minder uit welke lieden het gremium bestaat dat ze accepteert. Tussen ‘pragmatisch’ en ‘praktisch zijn’ zitten tenslotte nog een heleboel tinten grijs.

Maar nou de communicatieve. Een kroket is net zo gezond als een stuk fruit en - het staat er niet, maar het is natuurlijk zo - een haring. Nou snap jij dus waarom het Voedingscentrum komend jaar een waardige vervanger voor Frideale de Jaarprijs Goede Voeding gaat geven. Het publiek zal zeggen, ja logisch, zegt Katan ook.

En dan naar de wetenschappelijke. Even naar de laatste regels van de tekst:

De moraal: dankzij de vooruitgang in de voedingswetenschap wordt vroeg of laat elke voedingswijsheid achterhaald. Wat gezond was, zoals kaas, wordt minder gezond omdat we er teveel van zijn gaan eten. Wat slecht was, zoals kroketten, wordt goed omdat de producenten de samenstelling aanpassen aan nieuwe inzichten. Veel populaire ideeën over gezonde voeding zijn dan ook achterhaald. Het probleem van onze tijd heet niet scheurbuik maar vetbuik, en daarvoor is geen simpele boosdoener te vinden.

Natuurlijk snap ik wat daar staat: ‘we weten niks, dus beste collega’s niet zo’n grote mond over gezonde voeding graag’. Die mag Kok in zijn zak steken (hij krijgt er hier keer op keer van langs, juist op dat punt). Katan vindt dus niet alleen jou maar ook mij (als hij daar blij mee is) onmiddellijk aan zijn kant.

Dan naar de wetenschapstheoretische (waar natuurlijk mijn probleem weer zit). Voedingsleer - onderdeel van de life sciences - is zo complex dat het in vergelijking tot de natuurwetenschappen een nauwelijks noemenswaardige body of knowledge heeft. Het is mathematisch bovendien weinig waarschijnlijk dat het ‘opnieuw beginnen’ waar je optimistisch voor pleit solidere resultaten zal opleveren.

De kennis die er wél is wordt volledig onterecht gesimplificeerd en als ‘zeker’ gepresenteerd. Ik zie natuurlijk dat Katan dat punt óók probeert te maken, maar verwacht van iemand met zijn ervaring dat hij een stap verder gaat:
hoe kunnen we varen met een lekke boot (om de metafoor van Neurath maar weer eens te noemen) in plaats van alleen maar weer te zeggen dat de boot lek is? Er moet immers gevaren worden. De mensheid heeft vetrollen als nooit te voren, tot in ontwikkelingslanden aan toe.

Tot slot dus de ijdelheid. Om de zojuist genoemde reden geeft het voor mij geen pas en is het zelfs kwalijk om het punt dat Katan wil maken te maken op de manier waarop hij dat doet. Afbreken is makkelijk (ik doe niet anders), maar graag ook suggesties over hoe het dan wel moet (probeer ik tenminste, jij ook). Juist van iemand met zijn status, ervaring en reflectie op de grenzen van zijn vak.

IJdel is voor mij die grote mokerslag op iets dat al zo plat als een dubbeltje is, zonder te komen met het vervolg daarop. Nu heeft zijn tekst een wisecrakerig misplaatst accent. Toegegeven: het is uiterst plezierig om die columnistisch geschreven beschuldiging zo te kunnen nuanceren ;-)

Mijn vraag luidt dus: Professor Katan, wat is uw alternatief voor ‘vetbuik’? Of blijft u wisecrackend aan de kant staan, met een zuivere maar onmachtige wetenschap?

Je begreep al dat mijn vraag aan Kok juist die andere was: waarom doet u dat met die kennis?

Het interessante van het debat zit in het gat tussen die 2 vragen. Misschien krijgen we eindelijk het probleem inzichtelijk: er wordt maar wat aan gerotzooid van 2 kanten. Hoe kan Tom Poes slim zijn en een list verzinnen?

Nog een stap verder: als de wetenschap onmachtig is in die zin dat zij geen zekere kennis kan produceren (ik vermoed dat we daarop uitkomen), wat betekent dat dan, cq. kunnen we dan niets?

Dick: “Mijn vraag luidt dus, professor Katan, wat is uw alternatief voor ‘vetbuik’?’.

Daar heeft Katan recentelijk een paar keer het simpele antwoord op gegeven: fietsen. 

Net als Midas Dekkers. Gebaseerd op de simpele wetten van de thermodynamica : niet verbrande brandstof wordt opgeslagen.

Wedervraag: waarom zegt hij dat dan niet in zijn tekst. Er viel toch een leuke tekst van te maken? Mooie structuur van zijn bijdrage aan het debat tussen de wetenschappers: “Ze zoeken het allemaal in het eten, maar het antwoord ligt erbuiten.”

Ik vond het wel een grappig verhaal zij het inderdaad niet nieuw. Wel ergerlijk is de simplificatie van de wetenschap. Het belang van vitamine C is immers evident. Dat je er geen kanker mee kunt voorkomen en dat je verkoudheden er ook niet sneller door overgaan was al lang bekend. Als je als “wetenschapper” dan keihard stelt dat “elke wijsheid uit de voedingswetenschap achterhaald wordt” is nogal treurig.
Het belang van heel veel andere voedingsbestanddelen is wetenschappelijk heel goed beschreven en onomstreden. Er is ook veel onbekend maar daarnaar wordt dan ook onderzoek gedaan. (graag meer geld daarheen, dank u...). Kennis ontwikkelt zich nu eenmaal en sommige dingen zijn best lastig om te begrijpen.
Wat mij ergert is dat lacunes in onze kennis gebruikt worden om de hele wetenschap in een slecht daglicht te zetten. 

“Mijn vraag luidt dus: Professor Katan, wat is uw alternatief voor ‘vetbuik’? Of blijft u wisecrackend aan de kant staan, met een zuivere maar onmachtige wetenschap?”

Maar Dick, verlang je nu van Katan dat hij hetzelfde doet als Kok, terwijl je dat Kok juist verwijt (zeggen dat we niets weten, om vervolgens tóch met regels te komen)?
Ik zie Katan niets anders zeggen dan: niets is (meer) wat het lijkt. En daar heeft hij absoluut gelijk in, wat mij betreft. Dit Foodlog wordt ermee vol geschreven.

Ik zal later eerlijk vertellen hoe ik denk dat je uit deze impasse zou kunnen komen (als simpel wetenschapsfilosoofje van de koude grond).

In reactie op Wouter heb ik hierboven al minder ‘columnerend’ dan in de post aangegeven wat ik vind van Katan’s punt dat voedingswetenschappers niet zo’n grote broek moeten aantrekken (mee eens dus). Kijk ter lering ende vermaeck op molblog even naar de manier waarop marketeer Bas vd Haterd omgaat met gezondheidswetenschappers en voedingdeskundigen die via de Arbo en verzekeraars ons bij de baas de gezondheidswet gaan voorschrijven. De eenvoud waarmee dat soort in hun consequenties ingrijpende discussies wordt gevoerd, legimeert het punt dat Katan maakt volledig.

Teleurstellend is het feit dat er tussen Kok en Katan kennelijk geen derde weg is. Dat is het punt van Eric. Ik denk dat die er wel is. Net zo goed als ik het met Jurgen eens ben dat dit soort alles-of-niets zwartgalligheid onterecht is. (maar nogmaals: er moet ook heel hard op de rem worden getrapt)

Eerst graag eens wat meer gevoelens, ideeën en reacties. Daarna laat ik me weer graag vierendelen.

>> Ze zoeken het allemaal in het eten, maar het antwoord ligt erbuiten <<

Tja, Dick, en dát is natuurlijk ook weer niet helemaal waar. Je kunt het probleem natuurlijk monter verleggen naar de expenditure in plaats van de intake, maar dan zit je aan het eind toch wéér met een halve oplossing.

Zoals een smeerkaasfabrikant al eens spits opmerkte: wat er niet aan komt, hoeft er ook niet af. Je kunt je natuurlijk helemaal klem fietsen, wanneer je met je industriële voeding gigantische hoeveelheden suikerstroop en andere lege calorieën uit geraffineerd meel en dergelijke naar binnen blijft kieperen, kun je de hele dag wel blijven fietsen. Dat lijkt me economisch dan weer een slechte zaak, en nog funest voor je gezinsleven ook.

Uiteindelijk gaan we dus toch weer gewoon naar Hans Sibbel: je moet gewoon niet zoveel vreten in je muil douwen. In die tien woorden los je volgens mij 80% van het vetbuikprobleem op. En de voedingswetenschap hoeft er niet eens voor op de schop.

Gerrit-Jan, dat ben ik helemaal eens. Dáárom vind ik de tekst én die verdeging ervan te simpel. Er is veel meer. De vraag is hoe je je met nog onder discussie staande kennis (op dat terrein heeft ook Katan margarine volgens de nodige wetenschappers op zijn hoofd door kennis te willen verabsoluteren) toch je handen vuil kunt maken. Die van Kok - die er nu met de bal vandoor lijkt te gaan in het trio - is gevaarlijk. Onder het mom van kritisch zijn, zou hij wel eens heel vervelende dingen kunnen bereiken.

Ik ben benieuwd wat Katan (VU) daarvan vindt. Is Kok (WUR) soms het eigenlijke doelwit? (zeg het dan, zou ik zeggen)

Tussen Kok en Katan geen derde weg? Misschien wel, maar geen voor het grote publiek begrijpelijke. Met Kok lopen we het risico dat we een dwangbuis aangetrokken krijgen, voorgeschreven door het Voedingscentrum, zoals bijvoorbeeld geen hamburgers meer in de bedrijfsrestaurants omdat men bij het VC nog steeds denkt dat vetten de boosdoeners zijn. Katan dwingt je tot zelf nadenken: hij schudt je wakker, roept dat alles maar betrekkelijk is en vertelt je vervolgens niet wat dan wel kwaad of goed is. En dat is goed. Want er is al teveel kwaad geschied, met al die zogenaamde absolute waarheden. Er zijn naar mijn overtuiging geen keiharde regels voor goed en kwaad die voor iedereen, en onder alle omstandigheden gelden.

Wetenschappers roepen bij elke nieuwe vinding dat dát nu de hele waarheid is en niets dan de waarheid. Zich kennelijk niet realiserend dat voorgaande wetenschappers die het tegengestelde hadden gevonden precies hetzelfde riepen. En zich ook niet realiserend dat hun conclusies over pakweg 10 tot 15 jaar weer volledig van tafel worden geveegd, omdat we dan inmiddels weer meer kunnen meten en (mede daardoor?) meer weten. En of het probleem van die imaginaire ‘absolute waarheid’ al niet genoeg is, moeten de conclusies ook nog voor de gemiddelde mens begrijpelijk gemaakt worden. En dan verdwijnen de nuances. En daarmee worden die verkondigde ‘waarheden’ ineens niet meer helemaal waar. Wat sommige mensen door hebben. Die roepen dan dat het onderzoek en de conclusies niet deugen. En daar wordt de ‘gewone man’ weer zenuwachtig van: wie nu te geloven?

Nee, doe mij maar iemand die zegt: niets is waar, en zelfs dat niet. Want in dat geval moet je het allemaal zelf maar uitzoeken. En zelf weet je op een gegeven moment natuurlijk donders goed waar je wel of niet dik van wordt, en waar je je wel of niet lekker bij voelt. Zolang je anderen hebt die jou vertellen wat goed voor je is, ben je weinig geneigd om zelf na te denken. Zelfs als je merkt dat hun adviezen helemaal niet werken bij jou.

Eric, je zegt dat je liever iemand hebt die je aan alles laat twijfelen. Ik ook. Deze site heeft inmiddels maandelijks bijna 20.000 vaste lezers. Die waarschijnlijk ook.

Maar je herinnert je de dombo. Helaas, ze bevolken ons land in grote getalen en zijn niet eens allemaal dom. Voor eetspitsvondigheden zijn ze alleen niet thuis. Voor die mensen was Katan met z’n ‘ eet verstandig, snoep een kroket’ echt ‘ way out of line’. Onterecht cynisme, foute strategie.
Jurgen wijst er terecht op dat er wel degelijk zinvolle kennis bestaat. Die kun je niet zomaar met het badwater van je kritiek op of afzetten tegen collega’s - of wat eigenlijk - wegspoelen.

Ik krijg er zolangzamerhand de behoefte aan dat ook maar eens nadrukkelijk te gaan zeggen.

Gerrit Jan, je overschat het probleem zelfs: “je moet gewoon niet zoveel vreten in je muil douwen. In die tien woorden los je volgens mij 80% van het vetbuikprobleem op. En de voedingswetenschap hoeft er niet eens voor op de schop.”

Daarmede los je 100% van de vetbuikigheid op en dat roept de wetenschap al heel lang.

Eric: “Wetenschappers roepen bij elke nieuwe vinding dat dát nu de hele waarheid is en niets dan de waarheid.”

Nee, nee, nee. Die absolute waarheden komen niet van wetenschappers maar sluipen er in door de vertaling naar het grote publiek. Daarom zie je ook zelden echte wetenschappers op de treurbuis, de nuance en het echte verhaal wordt te moeilijk geacht. Liever laat men iemand aan het woord die al generaliserend in 1 minuut tot een versimpeld maar duidelijk advies komt.

De mensheid beklimt een berg. Niet als doel, maar omdat we almaar hoger willen. Da’s de aard van het beestje, vooruitgang, verheffing, gezonder leven, meer kennis, whatever.
De expeditie wil de hoogste top bereiken.

Professor Kok ziet de top, en roept “daar is HEM!”. Een tijdje gaans verder blijkt het niet de top, maar een schouder, of vaker, een voortop vanwaar je weer naar beneden moet om bij de nieuwe vergezichten te geraken. Professor Katan snapt dat proces en roept “dat is ‘m niet, want vanaf elke top moet je weer naar beneden als je hogerop wilt”.

Beiden hebben natuurlijk gelijk. Ideaal zou zijn om niet door te schieten naar die voortop en via de col (het zadel) te gaan, maar ook vandaaruit moet je soms weer naar beneden ("van je geloof vallen"), ofschoon dat dan “bewuster” gebeurt.

voorbeeld: Unilever zag in linolzuur (omega-6) DE top, maar het bleek een voortop, vanwaar linoleenzuur (omega-3), in zicht kwam, een hogere top. Zat Unilever fout? nee, maar ze pakte het leiderschap van de expeditie naar de door hun gepromote top (met Becel), en wilde niet stoppen, zelfs toen ze zagen dat ze/we al boven de col zaten, en we het pad naar de visolie top hadden moeten nemen, maar dat die top is ook maar in het huidige perspectief de hoogste.

Zo bedoelt en onderbouwt Katan denk ik zijn kritiek op de promotie van Fruit (NB over groente laat hij zich niet zo uit!); hij probeert dus simpelweg verder vooruit te kijken, en durft iets eerderte speculeren dat het huidige pad niet het beste is. Lof!

We kunnen de wereld niet dombo-proof maken, Dick. Het valt overigens nog te bezien of de gemiddelde dombo het stuk leest. En zelfs al zou de dombo alleen de kop lezen en daar het door jou geschetste beeld aan overhouden, lang zal dat naar mijn inschatting niet duren. Zal de dombo (exucseer het herhaalde gebruik van het denigrerende woord, maar het moet maar even) nou werkelijk daardoor overstag gaan? De wereld van het Voedingscentrum is immers een veel veiliger? Hun vlugschriften tref je aan in iedere wachtkamer en in elk folderrek bij de apotheek. Alleen de verstokte kroketeter, die toch al niet van plan was z’n kroketten te laten staan, wat er door wie dan ook over gezegd zou worden, die zal misschien roepen ‘zie je wel’.

Overigens is zinvolle kennis niet hetzelfde als universeel, op alle individuën toepasbare informatie. En die universeel toepasbare informatie, die probeeert de gemiddelde mens nu juist van die deskundigen te verkrijgen, want dan weten we tenminste precies wat we moeten eten of moeten laten staan (analoog aan het succes van Sonja Bakker: niet zelf nadenken, Sonja zegt wel wat we morgen gaan eten).

@Jurgen, wellicht heb je gelijk, voor wat betreft de wetenschappers. Ook mijn blik zal ongetwijfeld vertoebeld worden door de stelligheid waarmee conclusies van onderzoeken naar buiten gebracht worden. De originele rapporten zijn niet altijd even benaderbaar.

Over poepen. Nee niet bedoeld als lollig afleiden van dit heftige maar weinig vrolijke debat.
In het stuk van Katan staat dat de vezels die Friesland foods in de verse fruitsappen van Cool Best doet, sappen die niet vers zijn, dat die vezels niet van de soort zijn die het poepen bevorderen. Maar mensen verwachten dat er wel van, want de dokter zegt het de wetenschap na, vezels helpen tegen verstopping.
Ik ken er met verstopping. Volwassenen en kinderen, uit de grote stad. En weet je, het eerste wat de verstopte kinderen doen in mijn huishouden van Jan Steen: naar de plee. Ze zijn op hun gemak, er kan ze niks gebeuren, ze schijten de stad er uit, spontaan.
Hoezo vezels!?
Het is bepaald niet zo dat ik de zachte wetenschap omarm, welnee het is voornamelijk kwakzalfkwek. Maar over verstopping mag wel eens wat opgemerkt worden. Mogelijk heeft het geen reet (pardon) met vezels te maken. 

@Eric, natuurlijk is de dombo niet te redden ;-)

Hij was ook al niet geïnteresseerd in E=MC2. Hoeft’ ie ook niet, stel je voor. Maar een bepaalde vorm van communicatie die hem een gewenste en in ieder geval niet helemaal onverstandige gedragsvorm op stuurt zou niet al te gek wezen. Maw de wijsheid moet van degene komen die zich wel verstaat met E=MC2.

@Hans, mooi gezegd!! Zoals ik juist in die Unilevercase bij herhaling beweerde: nou de communicatievormen naar het grote publiek nog vinden bij het vinden van de volgende top. Het schuift immers en het publiek moet mee.
Ik weet eerlijk gezegd niet of Katan dat ook heeft begrepen. In de statine-discussie (gerelateerd aan de Becel-problematiek) toonde hij zich polemisch in dienst van een oude top ;-)

Ik begrijp je wel, Dick, maar WAT? Wat zou de wijze moeten verkondigen? Met welke informatie kan hij Jan-met-de-pet op pad sturen? Moet hij roepen: Eet nou maar twee stuks fruit per dag, dan wordt je niet ziek? Of: Drink nou maar melk, want dan breek je geen botten? Of: Eet meer volkorenbrood, want dan kan je lekker poepen? (Om Wouter K. aan te halen) Of: Eet geen vet, want daar wordt je dik van?

Dit soort uitspraken, heden ten dage nog steeds geventileerd door het VC, blijken in de loop der tijden toch wat genuanceerder te liggen - de dingen zijn niet zo zwart/wit als voor het begrip van Jan-met-de-pet nodig is. Bij elke uitspraak horen mitsen en maren. Maar dan is Jan-met-de-pet de draad alweer kwijt. Dat wil je niet. Dus stuur je ‘m ongewild het bos in met uitspraken die, áls ze al waar zijn, slechts ten dele waar zijn. Hoe is hij daarmee geholpen? 

Eric, er is een nog veel eenvoudiger boodschap. Eet ‘gewoon gewoon’, zoals oma (vertaal het een beetje naar vandaag - de kookboekenplanken puilen uit) en beweeg. Onderzoeken - zoals van ons eigen RIVM - laten dat zien. Dat het nóg veel beter kan, dat is inderdaad voor degenen die hun eigen plan trekken. Met gevaar voor eigen leven, maar het voelt ontzettend lekker ;-)

Dick, die boodschap is zo simpel, dat gelooft niemand.... ;-)
Niemand die ‘m durft te verkondigen, trouwens. Dan kan je het VC wel opdoeken, en al die adviesorganen die zichzelf aan het werk houden door onze overheid allerlei moeilijke boodschappen te brengen, die vooral anders moeten zijn dan de vorige, want anders bewijzen ze hun nutteloosheid.
En Unilever gaat al helemaal geen clubs subsidiëren die roepen: ‘eet zoals je oma’. Die heeft veel te veel belang bij ‘eet vooral NIET zoals je oma’. 

Eric, ik heb een schitterende campagne in voorbereiding. Voor 2 bedrijven in food - niet de kleinsten - die er wél in geloven. Is het niet ongelofelijk ;-)

Neenee, jullie zien het vanzelf straks.

Verdorie, ik vergeet helemaal fatsoenlijk te modereren: iedereen - behalve Hans - is weg van de vraag: hoe kom je nou wél weg tussen de Scylla van Katan en de Charybdis van Kok?

Ideeën?

Heren, ik heb het artikel natuurlijk ook gelezen- en gisteren gesmuld van jullie reacties, dank. Intussen is het maandagmorgen en de gemoederen zijn wellicht al iets bedaard. Ik ben het met een aantal standpunten eens: wat bij mij de eerste reactie was na het lezen van het stuk van Katan, was een lichte wrevel over het gemak waarmee hij, als wetenschapper en vanuuit zijn wetenschappelijke superioriteit, de boel eens lekker omver zal schoppen. Dat heeft inderdaad als voordeel dat we weer eens zelf moeten nadenken- maar het is wel erg gemakkelijk, en vooral eenzijdig (maar dat is nu eenmaal een eigenschap van controversiële statements). Want hoe lang roepen we niet al allemaal dat er geen één product bestaat dat ‘gezond’ is, dat het om het geheel van voeding en beweging gaat (met zijpaden als het vermijden van teveel stress, voldoende slaap, etc.)? Sterker nog: tussen de regels door doet Katan dit ook. ‘Gezonde vrijwilligers die meedoen aan zo’n onderzoek zijn namelijk geen doorsneemensen: ze zijn geïnteresseerd in gezondheid...”. Verderop: “Fruiteters joggen ook meer, roken minder, letten op hun gewicht en eten meer vis, allemaal dingen die goed zijn voor het hart.” Kennelijk vindt ook Katan dat er wel degelijk ‘gezonde gewoonten’ bestaan waar je als mens je voordeel mee kunt doen. En dat hier dus ook richtlijnen voor te geven zijn. Het gaat natuurlijk niet om die banaan elke ochtend of een patatje met kroket op zaterdagavond. Het gaat erom dat je niet elke dag vijf kroketten naar binnen werkt, of je darmstelzel om zeep brengt met kilo’s ‘caloriearm’ fruit (wat veel lijnende dames nog steeds schijnen te doen). Gewoonten schaden je lichaam pas, als ze de norm worden.
Ik weet niet meer wie van de discussiërenden het precies heeft gezegd, maar zo’n artikel als dit heeft mijns inziens wel degelijk een vernietigende werking op de ‘dombo’s’onder ons. Al is het alleen maar dat zij meer geneigd zullen zijn om ‘koppen te snellen’ en dan de boodschap in een wel heel simnpele vorm voorgezet krijgen. En ja, dat neem ik Katan wel kwalijk: lekker gemakkelijk scoren is het zo. Al heeft het wel spannende, en wakkere, discussies opgeleverd.

‘Het probleem van onze tijd heet niet scheurbuik maar vetbuik, en daarvoor is geen simpele boosdoener te vinden.’

Jawel hoor. De auto. Hoe groter de afhankelijk van auto’s in een land, hoe dikker men lijkt te zijn.

En dat is de weg tussen de pilaren heen. Een gezonder leven begint *niet* met gezonder eten, maar met minder automobiliteit, mneer bewegen en dergelijke. En wellicht met meer slapen, want als er volgens mij ergens wel een onderschat onderdeel van gezondheid is is dat het wel.

Dit is overigens slechts een meningen van een amateur met interesse.

Loethe, dank! Jij richt je nb op kinderen en koken. Vraag aan jou: hoe moeilijk is het nou toch om volwassenen zelf weer aan het koken te krijgen door dat nog spannender te laten worden dan bloggen, surfen of TV-kijken?

Als dat lukt kan Katan met Midas Dekkers mee op toernee om over fietsen en zelf de ramen lappen en verhuizen te gaan praten. Kan Seidell het IKB-logo sluiten en kan Kok de Gezondheidsraad vertellen dat het helemaal niet erg is dat we nog niet zoveel weten. Dat wisten we vroeger ook niet ;-)

Natuurlijk, op de academies gaan we dan gewoon door met kennis ontwikkelen. We hoeven het publiek er alleen niet meer gek mee te maken.

Beste Dick, en beste ‘amateur met interesse’ die ook de moeite heeft genomen om op mijn mail te reageren,

Tja: gezond leven. Zoals de ‘amateur’ al schreef: eten is daar niet de enige bepalende factor in. Maar ‘gezond leven’ en ‘gezond eten’ wekken bij veel mensen dezelfde weerzin op: het kost moeite, je moet je er dingen voor ontzeggen en het is vooral niét leuk! En daar zit ‘m volgens mij de knijp, Dick. Mensen vinden koken niet leuk, omdat ze het associëren met ‘moeite’. Bij kinderen ligt dat nog heel anders. Lekker kliederen met eten, volop proeven en je creativiteit laten gaan: de leukste creaties ontstaan zo en als ze niet helemaal gelukt zijn, worden ze toch met overgave opgegeten. De drang naar perfectionisme hebben kinderen niet zo en als ze er al naar streven, is hun definitie van ‘perfect’ toch heel anders dan
die van ons volwassenen.
Ik heb voor mijn kinderkookboeken altijd alle recepten door kinderen zelf laten uitproberen: ze stonden in de rij en kwamen zonodig aan met suggesties voor verbeteringen (’hier mag best nog wat meer aardbeien in’) of duidelijke afwijzingen (’dit was heel vies’.) Al spelend leerden ze technieken als slagroom kloppen, gehaktballen draaien of een saus binden; soms was het net toveren, vonden ze. En het was altijd leuk, te vergelijken met tekenen, knutselen, skeeleren of -desnoods- ‘computeren’.

Die lol, dat plezier, zouden we moeten kunnen overbrengen op volwassenen. Als koken weer leuk wordt, hoef je geen instantpakje van maggi meer aan te schaffen: dan kun je ook zelf aardappels schillen en rode, oranje of groene puree (biet, broccoli, wortel) maken, zoals ‘mijn’ kinderen deden. En met geraspte kaas erop is het in een kwartiertje een ovenschotel, zonder drie euro uit te hoeven geven voor een zakje gedroogde vetsin-houdende, zoute en altijd hetzelfde smakende kruidenmix’. Als je weer lol in koken krijgt, zet je óók in een half uur een maaltijd op tafel: maar dan wel eentje met verse spullen van een goede kwaliteit en naar je eigen, individuele smaak.
Misschien moeten er ‘rotzooi maar wat aan-kookworkshops’ komen. Waar volwassenen, net als kinderen, een tafel volgeladen met allerlei verse, goede ingrediënten krijgen voorgezet en daar naar eigen inzicht gerechten mee mogen maken: zonder recepturen, zonder ‘chefs’ die vertellen wat je moet doen en hoe je moet combineren. Laat mensen het zelf bedenken, laat ze zelf uitvinden wat ze lekker vinden en welke combinaties bij elkaar passen. Laat ze fouten maken, elkaar laten proeven, experimenteren, praten, lachen. En vooral: laat ze zelf proeven. Want zolang onze smaak wordt bepaald door de industrie (en ja, daar hoort ook Katan’s kroket bij), krijgen we natuurlijk nooit meer plezier in koken, noch in eten.
(Overigens: zelf kroketten maken is erg gemakkelijk en je kunt er precies in doen wat je
lekker vindt...zelfs paardenvlees.)

>> Een gezonder leven begint *niet* met gezonder eten, maar met minder automobiliteit <<

P, even voor de duidelijkheid: wij zijn ontworpen om te eten teneinde in onze energiebehoefte te voorzien. Nu kun je, op het moment dat je meer calorieën inneemt dan je nodig hebt, natuurlijk zorgen dat je er meer gaat verbruiken. Maar dat is dan wél de omgekeerde wereld--één die overigens al geruime tijd een realiteit is, getuige de vele sportscholen die eigenlijk vuilnisbelten zijn voor onnodig naar binnen gewerkte energie. Die gaan we daar vervolgens voor veel geld verspillen.

Natuurlijk is de auto een evolutionaire bom. In goed een eeuw kan een in tienduizenden jaren tot stand gekomen evenwicht niet op de schop. Daar moet onze intelligentie dus een handje bij toesteken. Wij weten heel goed dat we, met onze moderne automoblistische leefgewoonten en zittend kantoorwerk annex uitbestede voedselvoorziening, minder calorieën nodig hebben.

Maar eten in diezelfde honderd jaar van noodzaak plezier geworden. De supermarkten puilen uit van de dingen die ze ons allemaal willen laten eten. Niemand heeft thuis nog één soort kaas en één soort worst om op brood te leggen; we hebben minstens een half dozijn soorten beleg in huis gehaald omdat we in alle zes trek hebben. Dan willen we ook alle zes eten, en dus moeten daar zes boterhammen onder. Ja, natuurlijk hebben we eigenlijk genoeg aan drie of vier, maar je hebt dat beleg niet voor niets (en lekker dik erop, want je wilt ‘t próeven ook natuurlijk). Borreltijd, daar horen hapjes bij. En laten we de kinderen vooral veel gezonde tussendoortjes meegeven--dat wil zeggen, tussendoortjes die samen met hun gezonde excuusingrediënt onnoemelijke hoeveelheden pure ballastcalorieën met zich meevoeren. Wees realistisch: we eten steeds vaker zonder honger of trek, puur “om ‘t lekker”.

De auto laten staan en gaan fietsen? Ik hou staande dat je daar dan dagwerk aan hebt. Er moeten gewoon minder calorieën in die lijven. De auto is niet “de” schuld. De auto is een héél klein schuldje. Al kun je er wel zonder moeite enorme hoeveelheden calorieën mee vervoeren natuurlijk. Dat dan weer wel.

De auto laten staan en gaan fietsen? Ik hou staande dat je daar dan dagwerk aan hebt.

Nee hoor. Ik denk een uurtje meer, en dat lukt best wel. Mij lukt het in ieder geval wonderwel. Overigens val je er geen kilo van af, maar je conditie gaat erop vooruit. En dat is volgens mij een stuk belangrijker dan hoeveel je weegt en dergelijke.

Weet je wat, GJ? Probeer het ‘ns twee weken. Gewoon uit experimenteerzucht. Twee weken niet autorijden.

Er zijn zoveel van die dingetjes. Traplopen in plaats van de lift. De auto wat verder weg parkeren. Minder interne e-mailtjes, dus wat vaker naar collegae wandelen. Onkruid wieden in plaats van doodspuiten. Gewone in plaats van electrische tandenborstel. ‘s Winters de kachel wat lager en vanaf april uit [in 2007 dan]. Een hand- in plaats van een electrische grasmaaier.

Voor calorieverbranding hoef je écht niet naar de sportschool, 10 kilometer raar te rennen in vreemde kleren, of erger nog, 12 kilometer te wandelen terwijl er twee skistokken achter je aanslepen…

P, Jacobus, natuurlijk werkt het en natuurlijk is het goed om in conditie te zijn, maar daar gaat het in dit verband niet om. Mijn punt is dat het compleet van de zotte is om manieren te gaan zoeken waarop je energie kunt verkwisten alleen zodat je kunt doorgaan met teveel calorieën in te nemen.

En daar heb je volledig gelijk in Gerrit Jan…

Proppen en fietsen.
Groothedde: ‘Mijn punt is dat het compleet van de zotte is om manieren te gaan zoeken waarop je energie kunt verkwisten alleen zodat je kunt doorgaan met teveel calorieën in te nemen.’
Geen speld tussen te wringen. Je gaat niet gaan fietsen om van je eten af te komen.
Maar er is iets andersoms aan de hand. We zijn minder gaan fietsen en schoffelen en tegelijk: MINDER calorieen gaan eten. We eten netto gemiddeld minder calorieen dan in de tijd van Joris Driepinter en de volle melk.
Maar je zou het niet zeggen, minder calorieen, als je ziet wat er aan een warme kilo’s door de Efteling banjert, aanstaande Hemelvaartsdag. Zou wegenbelasting op personengewicht helpen?

Goed, de vraag van Dick was dus: is er een weg tussen de Scylla van Katan en de Charybdis van Kok. Wel, het antwoord is hier mijns inziens al gegeven, o.a. door Dick en Loethe, nl. een route die Odysseus duidelijk niet gekozen heeft. De hedendaagse Odysseus doet er namelijk verstandig aan door nog vóór Scylla en Charybdis rechtsomkeert te maken. Dan kan Scylla hem geen bemanningsleden kosten (expres aan Katan toegewezen, Dick?.....). Dan moet hij nogmaals de lokroep van de Sirenen trotseren (hedendaagse fastfood en snacks), en vervolgens terugkeren naar het moment waarop het nog veilig was: in casu de eetgewoonten van pakweg jaren ’50.  Van daar uit kan je dan een nieuwe route uitstippelen, huidige inzichten, kennis en ervaring meenemend.

Als ik het artikel vertaal naar bovenstaande metafoor, dan roept Katan in feite dat de route van Odysseus de ‘fruitroute’ is, de route waarvan men dacht dat die het beste was: men had zich immers goed voorbereid. Maar deze fruitroute blijkt mninder fortuinlijk te zijn dan gedacht, en maakt zelfs slachtoffers als gevolg van onjuiste sturing en richtinggeving. Laten we het om die reden de ‘Betuweroute’ noemen.
Maar dan gaat Katan de mist in, door te pleiten voor een andere route die hij de ‘krokettenroute’ noemt. Laten we dat de FeBoroute noemen. De FeBoroute drijft ons immers regelrecht in de armen van de Sirenen. De FeBoroute is dus ook niet het antwoord. De nieuwe route is m.i. niet te benoemen, omdat het niet één nieuwe route is, maar bestaat uit verschillende routes voor verschillende groepen mensen. Al dan niet met gebruikmaking van wat delen van de Betuwe- en de FeBoroute.

Ik denk dat ik Gerrit Jan inderdaad moet bijvallen: Individueel is het te stom voor woorden om extra te gaan bewegen om het extra eten eraf te branden. En wij beide reageren eigenlijk vanuit de zelfde verbazing: Aanschouw de mens!

Waarom dan toch over de auto begonnen? Omdat de tweede helft van de twintigste eeuw de verandering heeft gebracht dat *iedereen* een auto heeft. Denk je eens in hoe absurd dat voor iemand uit 1920 moet zijn geweest! Realiseer je eens wat een onvoorstelbare luxe dat is: Je *wordt* vervoerd, elke mogelijke inspanning lijkt wel te zijn geautomatiseerd. 

OK: 99% van onze (B en NL) voedingsproblemen zijn de laatste 60 jaar opgelost.  Waar we ons nu druk over maken, is wat ons leven met 0,05% zou kunnen verlengen.

“Where’s the point?”

Ondanks een gedegen klassieke gymnasiumopleiding in het verre verleden heb ik toch nog even moeten opzoeken hoe ‘t ook weer zat met Scylla en Charybdis (ook handig voor je algemene ontwikkeling, zo’n foodlogdiscussie) en ja, ik ben het volledig met Eric eens: er zijn meerdere routes. Niet alleen hangen gezondheid, slanke lijn en welbevinden niet af van het al of niet eten van bepaalde voedingsmiddelen zoals kroketten of fruit, variatie is mijns inziens de sleutel, in eten, bewegen en alles wat je verder nog doet in je leven: zie mijn vorige mailtjes. Want ik lekker/leuk vindt, hoef jij niet te vinden. De ‘route’ naar gezondheid die jij volgt, hoeft de mijne dus niet te zijn. Maar er is volgens mij wel degelijk een gemene deler: plezier. Eten, en vooral ‘gezond’ eten, moet af van zijn zware, dreigende image (als we het niet doen, krijgen we immers kanker/hart-en vaatziekten/overgewicht). Laten we niet vergeten: eten is leuk. Eten klaarmaken is ook leuk, of zou het moeten zijn. Voor mij, als culinair journalist, is dat een missie: dat plezier overbrengen aan ‘gewone’ mensen, ja, zelfs aan de ‘dombo’s’. Ik geloof er heilig in dat plezier leidt tot smaakontwikkeling, minder en anders (noem het beter) eten. Artikelen als deze (Katan) helpen niet echt om dat plezier over te brengen, ze zagen alleen poten weg zonder met iets anders, opbouwends te komen. Ik vraag me af: Kookt Katan wel eens? 

‘eet zoals je oma ?’

Ik dacht even dat ik met mijn voorouders aan trendbreuk deed, maar dankzij Wouter Klootwijk weet ik weer beter; liever niet, zeg.... Een van mijn grootmoeders was boerendochter en kookte ook als zodanig. Vet, u wilt het niet weten - zout, ongelofelijk gewoon - porties, een dokwerker zou er dankbaar voor zijn. En gecompenseerd met een ‘gezond’ (in ieder geval actief) buitenleven waarschijnlijk niet eens zo nadelig. Maar om dat principe met m’n kantoorbaantje na te bootsen....

Hoe kan het nou toch dat L. Olthuis ‘als culinair journalist’ de lol niet in ziet van het artikel van Katan. Eindelijk weer eens iets te lachen in de Volkskrant.
Ik werd er vrolijk van (als huishoudjournalist?).
Olthuis: Ik vraag me af: Kookt Katan wel eens?
Zoveel weet ik van Katan, hij kookt wel eens. Maar waar komt die rare vraag (raar in dit verband) opeens vandaan? Ik ken (en kende, want dood) culinair publicisten die voor geen meter konden koken.

Wouter, het gaat inderdaad niet aan of Katan zelf met pannen kan schuiven. En misschien ook wel niet of hij niet een keer de boel op zijn kop mag zetten met een geinige ‘snoep verstandig, neem een kroket’. Leuk voor ons in ieder geval.

Maar wel scherp blijven op het onderwerp. Als je tekent als hoogleraar voedinsgwetenschappen mist het verhaal de reden waarom we daar uberhaupt nog aan doen. Nu is het alleen maar zwartgallig geinig. Prima om zo te schrijven, maar dan als komiek of gevat journalist. Niet als hoogleraar.

Nu je het zo zegt zie ik het pas: is het niet raar dat een hoogleraar de zwarte journalistiek van zijn eigen vak doet maar geen bijdrage levert aan zijn vak? Is daar dan niks over te vertellen, dat misschien ook nog best leuk valt op te schrijven? Of moet het vak worden afgeschaft?

Een mop moet je nooit uitleggen, maar: zou Katan misschien eens duidelijk willen maken waarom hij de voedingswetenschappen zo fundamenteel op de hakt neemt? 

Marcel, niet alle oma’s zijn hetzelfde..... Maar in elk geval, hoe ze ook kookten, ze gingen niet naar de Mac of de snackbar, en wat ze aan etenswaren in huis haalden was melk, yoghurt, vla, roomboter, kaas, brood, aardappelen, vlees, groenten en fruit. Niks Fruit2Day, Mars, Snickers, Fruitkick, chips, wokkels, dorito’s.....
Overigens, fijn dat je het aanroert: vet. Daar kan ik zoveel van op als mijn maag kan verdragen, en ik val ervan af. En ik ben een hartpatiënt met weinig beweging. Zo werkt dat bij mij, maar ik stel me zo voor dat die vlieger niet bij iedereen op gaat. Vandaar die verschillende routes, al naar gelang hoe je in elkaar zit. 

Dick is gekrenkt. Een hoogleraar doet niet wat hij er van verwacht en verlangt. Dick begrijp het (hem) niet. Katan neemt zijn eigen vakgebied, de voedingswetenschap op de hak.
Het zal goddomme eens tijd worden.
Liever dat Katan het doet dan zoals het hier op Foodlog bij stukjes en beetjes gaat (ook goed en grappig, ik doe er zelf graag aan mee).
Bezwaar van Dick: wat nu, daar zegt Katan niks over. Dat is teveel gevraagd. Het blijkt al uit de reacties op dit ene onverwerp op foodlog.
Wat we niet goed onderkennen: de publicatie van Katan zal over tien jaar, rust in de tent, een mijlpaal blijken. Ommekeer, terug naar gedegen wetenschap, in plaats van dat hijgen.
En nergens in zijn Volkskrantstuk heeft Katan beweerd dat een kroket gezond is. Hij is, zegt ie, zo ongezond niet als een appel gezond gevonden wordt.

Haha Wouter. Gekrenkt? Ben je gek. Ik ben teleurgesteld. Zwaar beledigd zelfs. Woest!

Ik neem de moeite om een stuk krant uit te lezen omdat het geschreven is door een professor en dan staat er nog niks in dat ik nog niet wist.

Heil, zeggen Hans Schepers en jij, dit is de ommekeer. Een mijlpaal! Het einde aan het gewauwel. Prima, dat deden we hier ook al. Als een professor het doet en ik neem de moeite zijn stukkie te lezen dan wil ik graag het wel graag weten: wat doen we? Begraven dat vak en gewoon terugstoppen in de medische biologie? Of doorgaan en hoe?

Een gedegen herstart, zeg je. Die bekijken we hier in de toekomst ongetwijfeld nog uitgebreid. Ik heb alleen zo’n donkerbruin vermoeden dat de vraag hoe je die herstart moet maken nou juist het echte probleem is.
Suf stuk dus, want Katan komt niet aan het probleem toe en wij moeten het doen met een halfgare kroket ;-)

Om het het samen te vatten: helemaal eens dus, we zijn getuige van een hoogleraar die zijn vak de nek omdraait om opnieuw te beginnen. Da’s een mijlpaal. Maar waarom lukte het eigenlijk niet en waarom zou het dan straks wel lukken?

Simpele vraag toch?

BTW ‘Snoep verstandig, eet een kroket’ stond overigens op de voorpagina van de krant. Tuurlijk, gemaakt door een leukerd op de redactie. Kan hem helaas niet meer scannen. Hj is verdwenen in de kattenbak ;-)

Katan heeft op mijn vraag gereageerd op het volkskrantblog:

** Wat is uw alternatief voor de aanpak van ‘vetbuik’? **
Onderzoek! Er zijn allerlei interessante suggesties die dringend onderzocht moeten worden voordat ze worden toegepast. Het enige wat tot nu toe een beetje is uitgezocht is het effect van minder TV kijken en van meer gymnastiek op school (C. M. Doak, et al. (2006) The prevention of overweight and obesity in children and adolescents: a review of interventions and programmes. Obesity Reviews 7 (1), 111–136).
[NB. Ik sta niet belangeloos tegenover deze vraag, want ik wil zelf dergelijk onderzoek doen en zoek daar geld voor]

Welk onderzoek, op basis van welke hypothesen en met welke methoden?

Ik antwoordde zojuist het volgende:

Beste Martijn B. Katan,

U hebt in uw tekst de voedingswetenschap flink aangepakt. Ik ben daarom zeer benieuwd naar uw visie op de toekomst ervan. Een eerste stap is de vraag naar uw oplossing van het obesitas-vraagstuk dat u - tenzij ik u verkeerd lees - als een vanuit overheid, bedrijfsleven en instituten onoordeelkundig aangepakt, doch niettemin relevant probleem beschouwt.

Katan blijft voedingskundige, en de voedingskunde hoeft niet opnieuw te beginnen. Hij wijst gewoon op ‘doorschieten’ van fruit-enthousiasme, en laat zien dat een kroket technisch zo slecht niet (meer) is. Uiteindelijk gaat overgewicht naast bewegen om inname-frequentie, en dat ‘valt onder’ de psychologie (en de fysiologie van verzadiging).

In het voedingsdoolhof kom je nu eenmaal regelmatig op een dood spoor en moet je terug.
Lof was er voor hem omdat hij dat ook zegt (zie 20 pags hierboven). Nu richt hij zich ook op bewegen, verrassend, maar toch logisch gezien de groep waar hij nu deel van uitmaakt. 

Probleem met dit soort ironische stukjes is dat het niet overkomt denk ik. Een groot deel van het publiek denkt dat je met homeopatie ziekten kunt genezen, dat biologisch voedsel gezonder is dan conventioneel en dat genetisch gemodificeerd voedsel ongezond is. Basisbegrip van fysiologie ontbreekt dus en het gevaar bestaat dat men met dit stuk in de hand denkt, de wetenschappers weten helemaal niks.
Ik zie voedingswetenschap overigens alleen als fundamenteel interessant. Als je gematigd en gevarieerd eet en wat beweegt is de precieze verhouding tussen omega 3 en 6 onverzadigde vetzuren (om maar wat te noemen) die je binnenkrijgt irrelevant.
En als er dan toch wetenschappelijke voedingsadviezen worden gegeven gaat het mis met de vertaling van de wetenschap naar de praktijk. Het is al heel lang bekend bv dat de inname van cholesterol maar een zeer beperkte invloed heeft op het bloed cholesterol gehalte. Toch wordt er nog steeds gezeurd over vermindering van cholesterol consumptie.
Ik kan dat ook wel begrijpen want wat is het alternatief: adviseren, eet cholesterol het maakt toch niet uit? Dan stimuleer je weer overconsumptie en dat is nu juist de echte boosdoener.

Jurgen, even kijken of ik je nu helemaal begrijp. Bedoel je mijn vraag van 2 comments geleden of mijn ‘woeste’ - inderdaad ironische - reactie op Klootwijk. De vraag was het niet. Ik ben bloedserieus omdat ik echt niet begrijp waarom Katan in de VK publiek zo fors uithaalt en zijn hele vakgebied diskwalificeert om vervolgens slechts voor ‘onderzoek’ te pleiten. Er moet toch iets aan de hand zijn zou je denken. Voor de draad er dus mee, anders moet je niet op deze manier A zeggen.

Ik was onduidelijk, ik doel op het stuk van Katan. Vind ik een leuk artikel maar ben bang dat het niet overkomt.
En wat ik ook bedoel is dat het voedingsonderzoek interessant is maar dat we er meer aan hebben, zoals Gerrit-Jan het al zeer duidelijk formuleerde, om minder in je muil te douwe.
De oplossing voor vetbuik is al lang bekend en misschien is, zoals Hans al zegt, een voedingspsychologische aanpak de enige weg.
Verder pleit ik voor een betere wetenschappelijke opvoeding van het grote publiek, maar dat zal vergeefs blijken…

Helder. En het maakt het punt scherp: Katan liet communicatief gezien een kans voorbijgaan, cq. maakte er slechts een clowneske vertoning van.

Maar hij heeft geluk: het was leuk én maakte nog wat los ook ;-)

Er moet toch iets aan de hand zijn zou je denken. Voor de draad er dus mee, anders moet je niet op deze manier A zeggen.

Het zou mij niet verbazen dat mijnheer Katan bezig is [zijn] paadjes schoon te vegen. Qua voeding en gezondheid hobbelt Katan nogal achter wat vastgeroeste onderwerpen aan, om maar een paar te noemen, linolzuur en melk.

Een Walter Willet, de Amerikaanse Katan, maar dan in het quadraat, durft al hardop te zeggen dat er nog maar eens goed nagedacht moet worden over de huidige zuivelconsumptie, en dat boter te prefereren is boven linolzuurrijke margarines.

Ik denk dat Katan straks in één klap gaat zeggen dat de huidige normen gewijzigd moeten gaan worden naar nieuwe inzichten…

Kroket van Katan.
Onder deze titel zond ik op 14 mei per E-mail ‘s morgens een brief naar “de Volkskrant”.
Maar kennelijk is men overstelpt met commentaar, want in de krant van vandaag is er niets over te vinden. Was de kroket de bekende knuppel?
Het is me opgevallen dat de reagerende lezers van deze site helemaal niets zeggen over wat ze hadden kunnen lezen in de katern Wetenschap van de NRC, later op die dag.
Mijn brief aan “de Volkskrant” luidde:
Martijn van Katan stelt in “de Volkskrant” dd. 12 mei:
“Een kroket is gezonder dan U denkt”.
Maar .... is dat wel zo?
Diezelfde dag in het katern Wetenschap van het NRC een bericht van Bas van Putten dat het tegendeel inhoudt! Dit volgens zijn bron Journal of Gerontology: Med.Sc.2007 62: 427-433.
Bij bakken, braden en frituren worden zogeheten AGE’s gevormd, stoffen die in ons lichaam de veroudering versnellen.
Nu deelde reeds Dr.C.G.van Schalkwijk (VU) op het PAC-symposium 2002 mede dat er aanwijzingen zijn dat een hoog gehalte aan AGE’s gerelateerd is aan diabetes, Alzheimer en rokers. Daarnaast werd in tenminste vijf andere vaktijdschriften eerder over deze opmerkelijke samenhang geschreven. Nu spreken wetenschappers elkaar wel meer tegen, mogelijk door relaties met belanghebbende voedselproducenten.
Nu verwacht ik niet dat Martijn Katan belang heeft bij de verkoop van kroketten. Wel verwacht ik een nieuw artikel over de voor- en nadelen van de diverse vormen van verhitting van ons voedsel!
Walter Prinsze

Walter, ter verdediging van Katan: hij schopt een stel heilige huisjes omver. AGE’s zijn wellicht ook een probleem, maar hebben niet zoveel met zijn punt te maken: een eind aan het gewauwel over gezondheid en obesitas op basis van non-informatie. De kroket in kwestie is niet gefrituurd maar in gein gedrenkt.

Je had je brief overigens gewoon kunnen posten op het volkskrantblog waar het artikel van Katan is opgenomen (zie doorklik helemaal in de kop van deze post)