Hoe groot is nu het risico dat de Rabo haar slaven gaat adviseren om ook in potplant en perkgoed te stappen en deze sector ook in de malaise stort?
Een voordeel dat we uit de narigheid kunnen halen is dat het besef op hoger niveau tot ontwikkeling komt dat de liberaliseringsgolf dusdanig veel negatieve effecten heeft dat een ander systeem gewenst is.
Het is uiterst dubieus dat overheid fiscale voordelen biedt aan sale en leaseback constructies.
Ik zie het als verkapte banksteun.

Paul, de heer verhoede het. Hier zijn de afgelopen jaren prachtige weilanden omgeploegd en met beton volgestort voor juist dat soort bedrijven. Met protserige Pronkenstein huizen erbij (inclusief waterpartij in de tuin, dat schijnt te moeten). Vooral snijbloemen en pot/perkplanten. Liever niet dus. Niet nog meer. En zeker geen nieuwe bedrijven, alhoewel er hier al wéér een in aanbouw is.

Lizet,

Ik heb het niet over nieuwe bedrijven bij bouwen. Dat is nu helemaal niet aan de orde. De bedrijven die je nu nog in aanbouw ziet zijn een gevolg van eerder ingezet beleid. Op dit moment zijn er niet of nauwelijks nieuwbouwplannen. Overigens zie ik liever een nieuw tuinbouwbedrijf, dan een oude, vervallen kas

Pieternel, ik gaf slechts Paul antwoord. Oude vervallen kassen hebben hier vaak een prima tweede - zij het illegaal - bestaan gedurende enige tijd ;-).

Paul,

Overstappen op potplanten is geen eenvoudige optie. Perkgoed kun je nog op de grond in een oude kas telen. Een kale groentekas ombouwen naar een potplantenkas loont nauwelijks of niet. De mechanisatie rond de teelt van potplanten vergt een veelvoud van de groenteteelt. Dat geld hebben de groentetelers niet.

“terwijl er nu vrijwel zeker al geld in een bodemloze put wordt gegooid. Er moet staks immers productiecapaciteit uit de markt worden gehaald. De bedrijven die dan moeten worden omgehaald zijn daarom nu al niets meer waard.”
Dat zal niet de gedachtengang zijn van de banken. Deze zullen er niet van overtuigd zijn dat er productiecapaciteit geminderd moet worden, althans niet persé in Nederland.
Banken zullen er hooguit van uit gaan dat ze in het verleden een bodemloze put hebben geschapen. Dat is de reden dat ze nu alvast 1 miljard hebben afgeboekt.
Dat scheelt dan een enorm bedrag aan rente en aflossing waar geen rekening meer mee gehouden hoeft te worden.

Bij een bedrijf dat in problemen komt zullen ze eerst bekijken wat dat inhoudt. Als er geen aflossing betaalt kan worden maar de rente wel zo’n beetje betaald wordt, zullen ze daar geen probleem van maken. Als de betalingsachterstanden veel groter zijn zal de bank de lening (deels) als verloren beschouwen. Pas als zelfs bij een lening van nul geen winstgevende bedrijfsvoering mogelijk is zal het bedrijf (tijdelijk) stil gelegd worden.
Executieverkoop is altijd een mogelijkheid. Als de bank denkt dat daarmee het minste verlies wordt geleden zal zij daartoe over gaan. Maar als de bank de verwachting heeft dat het om een tijdelijke dip gaat zal ze nu niet verkopen, maar afwachten. In alle gevallen zal het belang van de ondernemer ondergeschikt zijn. Eerder zullen banken niet overgaan tot verkoop als de prijzen daardoor sterk gaan dalen en hun onderpand in waarde afneemt.

Duidelijk Huib,

Het belang van de ondernemer is ondergeschikt. Het is uiteraard de enige (en wellicht beste) weg om te wachten als er sprake is van een tijdelijke dip. Mijn vraag is; hoe lang mag een tijdelijke dip duren?

Ik kan me nog vaag herinneren dat de Rabobank begin deze eeuw een visie heeft geschreven met de naam De Smaak van Samenwerken of zoiets. Heb alles al afgezocht maar ik kan hem niet meer vinden. Kan me zo voorstellen dat de Rabo een duidelijke visie moet hebben en/of hebben gehad over hoe bedrijven zich wenselijk dienen te ontwikkelen. Als iemand dat rapport nog ergens heeft liggen ben ik er nog wel benieuwd naar.
Als de visie op dit moment is dat bedrijven zich in een andere richting moeten ontwikkelen dan kost dat tijd en vertrouwen. Je kunt de wereld nu eenmaal niet van vandaag op morgen veranderen.

Het is hier zo rustig dat ik denk dat vrijwel niemand er mee zit als de halve tuinbouw failliet gaat.

Jan, wie houdt jou tegen om jouw visie over wat er moet gebeuren even te ventileren?

@Jan Robben
Ik denk wel dat er een hoop mensen problemen hebben met het failliet van de tuinbouw. Ik denk alleen niet dat deze mensen foodlog volgen.

Het probleem en de oplossingen, het valt niet mee om er een goede draai aan te geven. Ook niet in de sector zelf. Er zijn veel telers te trots om uit te spreken hoe groot het probleem is. En er is een te klein deel van de maatschappij dat zich realiseert welke kant de sector (en daarmee een substantieel deel van de economie) op drijft.

“Er is zelfs niet de geringste aanzet om het probleem aan te pakken.” “Wiens probleem is het eigenlijk?”

Ik vraag me eerlijk gezegd af of de eerste zin wel klopt. Er zijn ook marketingmanagers die beweren dat de agrarische sector tekort aan marketing doet. Andere managers beweren dat ketensamenwerking de oplossing is. Zelf heb ik een marketingplan moeten schrijven voor een agrarisch bedrijf, maar de opties en middelen die je hebt om je te onderscheiden en daarmee rendabel te zijn, die zijn op één hand te tellen. Wat de gevolgen zijn geweest van ketensamenwerking is heel mooi te lezen in het verslag “prijsvorming glastuinbouw” . Het is natuurlijk erg makkelijk om te roepen dat een sector iets niet goed doet, en er zijn er zat die dat doen. Beter is het om eerst de sector te onderzoeken voor zoiets te roepen. Snel scoren lijkt wel een belangrijke trend van de laatste jaren.

Wiens probleem is het? Ja, die van de hele sector. Iedereen lijdt eronder. Schaalvergroting is een gevolg van een prisoner’s dilemma, waar eigenlijk geen schuldige aangewezen kan worden. Tekort regie en teveel vrijheid waardoor opportunisme de boventoon voert en men elkaar kapot concurreert omdat er tekort opties zijn om het anders te doen.

@Paul ik denk al jarenlang mee over de richting waarin de tuinbouw zich zou moeten ontwikkelen. Daarvoor schrijf ik o.a. blogs voor Groenten en Fruit, zoals de laatste keer deze: http://www.degroentenenfruit.nl/Weblog/Jan-Robben/United-Cha nge-I.htm
De korte termijn problemen zijn daar echter niet mee opgelost en dat is wat Robert ook zegt zeer moeilijk. Ik ben niet zo snel voor staatssteun, want ik denk dat het bedrijfsleven zijn eigen broek zou moeten kunnen ophouden. Maar wat ik in mijn eerste bijdrage hier al aanhaalde zet ik vraagtekens bij hoe het zo uit de hand heeft kunnen lopen. Fiscale voordelen, mooie praatjes van banken en ook afzetorganisaties die potten met GMO-geld bij de regenboog zagen staan hebben tuinders het hoofd op hol gebracht.
Achteraf is het moeilijk om wie dan ook verwijten te maken. Ik denk dat meerdere partijen er samen aan hebben bijgedragen dat het gekomen is zoals het gekomen is.
Vanuit verschillende kanten zijn er nu weer visie-ontwikkelingen over hoe kortetermijn-oplossingen gecreëerd kunnen worden en hoe de tuinbouw zich kan herstellen en weer een perspectiefvolle toekomst tegemoet kan gaan zien.
Dat kost tijd en ook vertrouwen meldde ik hiervoor ook al. Meer tijd dan onder normale omstandigheden wellicht gegeven is en meer vertrouwen in en een andere kijk op ondernemerschap.
Misschien moeten de banken hun rekenmachientje iets anders gaan hanteren en ondernemende telers de tijd geven om de kansen die ze zien uit te kunnen werken. Het belang van ondernemers in dit land mag nooit ondergeschikt worden aan dat van banken. Uiteindelijk houden ondernemers de economie draaiende en zijn de banken slechts dienstverlenend daaraan.

‘Tekort regie en teveel vrijheid waardoor opportunisme de boventoon voert en men elkaar kapot concurreert omdat er tekort opties zijn om het anders te doen.’

Jos, ik denk dat je daar een waar ding zegt. Iedereen zoekt naar die opties, maar er zijn er misschien inderdaad te weinig.

Wiens probleem is het?

Het lijkt het probleem van de tuinders, maar dat is veel te kort door de bocht. De tuinders lopen nu een gevoelige klap op en kunnen moeilijk verder. Eigen schuld, dikke bult, zegt de burger, die de grote bedrijven ziet en de mooie huizen (er zitten opscheppers tussen, net zoals in iedere beroepsgroep). Uiteindelijk denk ik dat we er collectief baat bij hebben dat de Nederlandse (glas)tuinbouw weer gezond wordt. Op dit moment zijn er zeer serieuze initiatieven om aan duurzaamheid te werken, energieneutrale kassen, minder gebruik van fossiele brandstoffen, nauwelijks gebruik van bestrijdingsmiddelen, minder meststoffen. Dat doe je nu eenmaal optimaal in een nieuwe kas. Gaat de tuinbouw failliet in Nederland, dan raken we als samenleving achterop in ons streven naar duurzaamheid. Ik denk dat burgers dat erg onderschatten. De Nederlandse tuinbouw is toonaangevend in de wereld en heeft een uitstraling ver over de landsgrenzen.

Dat is geen bedrijfsblindheid van een tuinbouwjournalist. Die overtuiging heb ik omdat ik dagelijks ondernemers spreek die werkelijk de intentie hebben om een echte bijdrage te leveren aan de samenleving. Niet omdat ze ertoe worden gedwongen, maar omdat ze daarvan zijn overtuigd. Dat geldt zowel voor de biologische telers, als de reguliere telers. Daarin maak ik geen verschil.

Daarom denk ik dat deze discussie thuis hoort op Foodlog, Robert. En ik hoop dat meer mensen de tijd nemen om zich in dit dilemma te verdiepen.

Allen, de oorzaak is de tredmolen, de ratrace en die houdt niet op bij een sanering of tijdelijke maatregelen.
Na enige tijd zal dit zich steeds weer herhalen.
Ik ben voorstander van continentale productie met limieten aan productie.
Dit zal, afhankelijk van sector, in kunnen houden dat er productie ingeleverd moet worden, daartegenover staat een gegarandeerde prijs waar men mee werken kan aan verbeteringen van productie en kwaliteit.
De prijsdruk naar de basisondernemer verdwijnt waardoor deze weer mogelijkheden krijgt om tegen grote supermarktketens te concureren.
Hoera, de boerensuper is geboren.

Robert, ik keek even naar de traffic op dit item. Die is niet gering, al zijn de niet-agrarische habitues hier stil. De nieuwe traffic - er is wat ‘aandacht getrokken’ voor dit onderwerp - is wat stil. Dat klopt.
Ik heb Pieternel vooral aangemoedigd dit stuk wel te schrijven omdat het hier OOK thuishoort. Waarom? Omdat dit een van die onderwerpen is waar zowel in de algemene pers als in de vakpers te weinig helder over wordt geschreven. Ik las een stukje in een vakblad dat zich ervoor verontschuldigde negatief nieuws niet langer te kunnen vermijden. Je zult maar van zo’n blad afhankelijk zijn.

Pieternel, wat gebeurt er als in Nederland de tuinbouw failleert? Dan moet er meer van wat verder buiten het verzorgingsgebied UK, Belgie, Frankrijk, Duitsland, Nederland dat Nederland nu bedient komen.  Voor bijv. Frankrijk maakt dat niet veel uit. Het kan tot de lijn Parijs-Straatsburg ook best uit Spanje komen. Vooralsnog maakt dat weinig uit, want Marokkaanse en Spaanse tomaten zijn goedkoper. De vervoerskosten maken immers weinig uit in de eindprijs
Laten we er maar eens heel reeel naar gaan kijken: hoeveel mensen kan de Nederlandse tuinbouw zodanig bedienen dat kwaliteit (versheid), verschillende lekker smakende spullen en korte vervoerslijnen voor een nette prijs gegarandeerd kunnen worden.

Maar het probleem verdient het dieper te worden bekeken. Dan komen we in wat meer specialistische onderwerpen. Ik sprak er onlangs over met bankier Geu Siebenga voor het Agrarisch Dagblad. Boer en tuinder denken slechts in kostprijsverlaging. Ze denken niet aan het in de hand krijgen van hun afzet. Da’s een groot probleem. Ik sprak gistermiddag in Limburg mensen die boer en tuinder een goed hart toedragen, maar ze waren hard: “het zijn geen ondernemers maar noeste werkers.” Ik denk dat ze gelijk hebben. Ze hebben geleerd veel te maken voor weinig. Daar zijn ze zo goed in geworden dat het nog minder oplevert dan heel weinig. Dat los je alleen op, als tuinders producten maken die supers niet onmiddellijk kunnen en willen verramsjen. Samenwerken - en nog groter worden - is meer van hetzelfde. In het stukje journaal hoor ik een bankier en een burgemeester zeggen dat daar toch het heil van moeten worden verwacht. Ik vrees dan echt het ergste.  Die ouwe succesvolle boerin van vroeger wist waarom haar kaas beter verkocht dan die van een buurvrouw drie boerderijen verderop. De moderne boer en tuinder niet meer. Ze zijn gefocussed op een kostenstrategie, zelfs als ze lekkerdere en nieuwe producten maken. Het gaat om verkoopconcepten. Heb je die niet, dan verwordt zelfs het beste product in de kortst mogelijk tijd tot alweer een catastrofe.

De juiste oorzaak zal nooit boven water komen. Ik weet wel dat zogauw er een agrarische tak is die een redeljk tot goed resultaat haalt er direct een studie uit Utrecht komt, die aangeeft dat hier ruimte is. Gevolg zal duidelijk zijn de ondernemers in deze tak van sport, gaan richting lokale Rabo bank om de uitbreiding te bespreken. de lokale bank kan geheel zelfstandig beslissen (omzet draaien) Er is dus pas zicht op hoe groot de totale uitbreidng wordt als de volgende CBS lijstjes het licht zien.
De vraag welke kassen als eerste geruimd worden. (Vergeef me het woord) Zouden wel eens de oude(re) “kleine” kassen kunnen zijn, die in meer bewoonde gebieden staan. Hiervoor zou dan een glas om rood project uit voort kunnen komen. Banken hebben goede ingangen bij de politiek en daar komt bij dat het een “sociaal” idee is niet waar. De tuinder / bank krijgt meer voor het bedrijf dan wanneer het via de deurwaarder wordt verpatst. Deze lijn doortrekkent, is het over volle Westen misschien wel eerst aan beurt en komen de grote MEGA kassen in de Wieringermeer nooit aanbod. To big to Fail.

Daar gaan we weer, dacht ik toen ik zonet in het LTO-blad Nieuwe Oogst weer een pleidooi van The Greenery las om meer kersen gaan te telen. Anders is er straks te weinig volume om de supermarkten te kunnen bevoorraden. De supermarkten hebben de kers nu ook ontdekt, zoals enkele jaren geleden de framboos en de braam. O.a. met GMO-subsidie zijn toen grote arealen klein fruit uit de grond gestampt met als gevolg dat er voor telers geen ene moer meer aan te verdienen is. Hetzelfde lot gaan de kersen tegemoet vrees ik.

O ja, deze reactie kreeg ik per mail van iemand die binnen LTO actief is:

De zaak is duidelijk. Er is afgelopen jaren glasopstanden uitgebreid omdat er financiering geregeld kon worden. Of er marktperspectief is of was daar is nooit naar gekeken. De Rabobank riep drie jaar geleden op de tomatendag dat het tomatenareaal nog 500 ha kon groeien. Vervolgens hebben ze deze op basis van 0 zekerheid gefinancierd echter naar marktontwikkeling is nooit gekeken.
Daarbij komt dat er juist in de glastuinbouw nogal wat grootheidswaanzin is waardoor uitbreiding omwille van de buren met bijbehorende megalomane huizen gangbare praktijk is.

Jan, in dat licht bekeken ben ik benieuwd naar je stemadvies bij de poll. Inmiddels staat die op 79% tegenstanders van staatssteun bij afbouw.  Toch is dat zuur voor de wel wijze ondernemers die hun adem even inhielden en niet meegingen in de onverantwoorde groei. Zij worden meegesleurd - tomaten zijn tomaten en paprika’s paprika’s - maar waren hebben part noch deel aan het uit de markt prijzen van de sector als geheel.

@Jan, wat jammer dat de LTO-er niet zelf reageert op dit bericht. Kennelijk is hij te lang te vermoeid om zich opnieuw met nieuw elan in deze discussie te storten. Niemand verwacht dat het zal helpen of nieuwe zienswijzen aan het licht zal brengen. Het zit zo vast als een huis.

Dit is een reactie die ik persoonlijk per mail binnen kreeg van een (grote) tomatenteler: ‘Met je artikel sla je de spijker op z’n kop.
Je gebruikt in het verhaal de getallen die realiteit zijn.
Er zal door de verantwoordelijke partijen (Rabo) een keuze gemaakt moeten worden,
als ik het mag zeggen dan dient er gesaneerd te worden zodat de gezonde
bedrijven gezond kunnen blijven.’

Dick, zoals de vraag voor de poll geformuleerd is dan ben ik tegen staatssteun. De vraagstelling suggereert dat telers en rest van de sector niet actief zijn om serieuze oplossingen te zoeken voor het probleem. Dan zou staatssteun de zaak misschien weer een beetje in balans kunnen brengen, maar loopt het binnen de kortste keren weer uit de klauwen. Dan is het uitstel van executie.

Als er een goed en levensvatbaar plan komt wat de zaak weer in evenwicht kan brengen en er worden voor de toekomst duidelijke voorwaarden gecreëerd die zulke excessen als nu kunnen voorkomen, dan mag staatssteun wat mij betreft wel plaatsvinden. Dan zou ik het zelfs wenselijk vinden dat de staat bijspringt. Want de waarde van de glastuinbouw zit in de toekomst niet alleen in de veilige voedselproductie maar ook in andere thema’s zoals productie van duurzame energie.

“Ze zijn gefocussed op een kostenstrategie, zelfs als ze lekkerdere en nieuwe producten maken. Het gaat om verkoopconcepten. Heb je die niet, dan verwordt zelfs het beste product in de kortst mogelijk tijd tot alweer een catastrofe.”

Met alle respect, ik vind dit vrij kort door de bocht. Dat is wat vele marketingmanagers al jaren roepen maar niet met oplossingen komen. Merken, concepten, het is heus wel geprobeerd in de agrarische sector, maar omdat we er tekort over horen zal het er wel niet zijn. Bij verder denken, en verklaren waarom het niet lukt, komen er leuke conclusies naar boven. Voor een merkenstrategie, en concepten is veel geld nodig om de doelgroep te bereiken. Het geld gaat zo snel weg dat eer het terugverdiend kan worden het bedrijf al failliet is. Er is een minimale schaalgrootte nodig voor zo’n initiatief. En je moet een voldoende onderscheidend en aantrekkelijk product hebben dat een grote groep mensen het product gaan kopen. Men moet wel toe zijn aan een nieuwe innovatie, en wat de boer niet kent, dat vreet ie niet. Dit maakt de kans dat een daadwerkelijk nieuw innovatief product van de grond komt erg klein.

Samenwerken, klantgerichter denken en/of onderscheiden werden en worden genoemd als oplossingen. Wat niet gerealiseerd wordt is dat dit al veel in de sector wordt gedaan. Ik zie in de sierteelt hetzelfde gebeuren als in de groenten en fruit, dat de veiling marktaandeel verliest aan directe verkoop. De voormalige groente- en fruitveiling, en de bloemenveiling nu zijn eigenlijk de optimale vorm van samenwerken. Daarom noemen ze het ook een cooperatieve veiling. Samen vorm je een machtsblok en worden de producten efficient verhandeld met slimme logistieke lijnen en uniforme informatie. Veilen is ook klantgericht, want wie producten verkoopt waar niemand op zit te wachten, ziet z’n producten doordraaien. De Nederlandse agrarische sector is al heel klantgericht want we zijn de beste op het gebied van veredeling, met het kweken van nieuwe producten die nog beter aan de eisen voldoen van de klanten. Dus ja, wat kan je doen om het nog beter te doen? Daarbij is onderscheiden een individuele strategie, je gaat voor je eigen geluk en het lost de problemen in de sector niet op.

Overigens vind ik het idee van de boerensupers erg goed, maar misschien kunnen ook de groenteboeren weer op de kaart gezet worden door daar de echt smaakvolle producten af te zetten. Maar hoe krijg je de consument hierin geinteresseerd. Misschien dat meso-marketing (zoals bloemenbureau Holland doet) wel wat. Misschien is de tijd nog niet rijp voor zulke prachtige ideeen. Als de consument het niet meer vertrouwd wat uit de super, of uit lange indirecte distributie komt, kan “local2local” wel wat worden.

De hele benodigde bureaucratie om je product traceerbaar te hebben en voor andere voedselveiligheid maatregelen, maakt het voor de kleine en middel grote retailler niet eenvoudig om de grote super molog te beconcureren. Als we met een speciaal product met speciaal merk willen komen zullen we naar mijn idee dit samen moeten doen met of een supermarkt keten of samenwerking met bv. een overkoepelende organisatie van AGF winkeliers. Het merk moet beschermt zijn, anders is het in no time van iedereen. Ik ga uit van het feit dat er gaan Oplossing bestaat voor DE Boeren of Tuinders als geheel. Misschien moet er een co-op komen van producenten en retailers waarbij alleen in gezamelijk overleg producten vermarkt worden, Hierbij kan de boer / tuinder mee profiteren van de marge op producten van derden.
Als we alle boeren en tuinders willen redden, gaan we uit van het feit dat BULK moet volgens een quotum systeem.

GMO (subsidie) + goedkoop geld (via Rabo) + sale & lease back (ook Rabo?) + focus op kostprijs en schaalvergroting = Foodbubble. De vraag is dan ook hoe deze cirkel doorbroken kan worden. Het antwoord is denk ik drieledig.

(1) stop per direct om GMO subsidies in uitbreidingsinvesteringen te stoppen. GMO in hgh-tech innovatie en/of kennis is okay. Met name LTO en de Rabo hebben in het verleden laden zien de verkeerde adviezen te geven.
(2) snel 10 tot 20% capaciteit uit de markt halen, voor de (te) goedkope bulkproducten. (is hard, maar staatssteun is nu niet gepast). Dit zou een probleem voor de Rabobank kunnen gaan opleveren.
(3) professionaliseren. Echte niet door groter en goedkoper, maar door op zoek te gaan naar blue oceans.

Voor een ieder die interesse heeft in een vers(bewerkt) merk concept (alleen geschikt voor zeer hoge kwaliteit, bijzondere smaken en bijzonder lekker producten): stuur me even een e-mail. Inmiddels zijn er 8 bedrijven die ook willen. Samen bundelen we de krachten, en gaan op een professionele manier aan de slag.

Oja, de opties voor de boer/tuinder/veehouder heb ik eerder opgeschreven en staan hier . De aangehaalde lijn is overigens interessant om te lezen.

Ook de lijn van Annechien is verplicht leesvoer. voedsel als maatschappelijk dienst , en alle Rode Hoed sessies (zie een overzicht op mijn blog F4I )

Waarom verwijs ik naar eerder discussies? De analyses is steeds het zelfde! Wat pas echt interessant is, is om te bediscussiëren wat de oplossingen zijn. Wat kan de overheid doen? Wat kan de sector doen? Wat kan LTO doen? etc.

“professionaliseren. Echte niet door groter en goedkoper, maar door op zoek te gaan naar blue oceans.”

Natuurlijk zou dit een oplossing zijn, maar deze had ik ook al bedacht. Alleen vind ik deze oplossing vrij onrealistisch en onhaalbaar. Onderscheidende producten creeren kost veel centjes, en laat de gemiddelde boer en tuinder nou net niet ruim in investeringsgeld zitten. Daar komt nog bij dat de meeste innovaties mislukken. Ik denk dat zelfs minder dan een kwart van de innovaties lukt. Na flink in R & D geinvesteerd te hebben, moet er vervolgens nog een flink marketingbudget tegenaan gegooit worden. Ik wil absoluut niet negatief klinken, en ik ben blij dat er oplossingen gezocht worden met onderbouwing, maar vergeet niet dat een bedrijf ook de middelen moet hebben om een merkenstrategie effectief te kunnen uitvoeren.

Wat in mijn ogen de uitdaging is, waarbij de meeste passagiers van de titanic gered kunnen worden, is af te vragen hoe je een situatie kunt creeren waarin aandacht en liefde voor het vak en product weer terugkomt en waarin juist produceren op een kleine schaal financieel interessanter is. Dan gaan mensen pas vrijwillig krimpen. Hoe creeer je dat? Of een situatie waarin concurrenten weer meer “concullega’s” worden.

Jos Bakker ik denk dat een merken strategie kan werken als je die samen met 1 of meerdere retaillers maakt en afschermt. Laat je het verworden tot een nieuwe BULK, ben je weer terug bij af. In de huidige markt die overvoerd is, zal er helaas voor een deel van de productie capaciteit geen plaats zijn en moet die afgevoerd worden. Hier kan de overheid verzachtende omstandigheden scheppen, door plaatsen aan te wijzen waar glas huizen mogen worden. Een soort rood om rood idee. En tegelijk een verbod op nieuw bouw waar ook tot dat de markt weer ruimte biedt.
Zonder regulering geloof ik niet meer in een “gezonde agrarischë productie” die onder de noemer DUURZAAM kan vallen. Tuinders moeten kunnen bestaan van hun core business en de energie uit afval is er mooi bij, maar mag toch geen hoofdmoot worden.

Als ik foodlog zo doorlees zijn al veel lijntjes gewijd aan het zoeken naar oplossingen voor de huidige malaise. Misschien is een andere aanpak bij het zoeken naar een oplossing, de oplossing. Ik zou op het moment echt niet een oplossing kunnen bedenken waarin alle neuzen dezelfde kant uitgaan. Als ik als “beginnende” foodlogger een voorstel mag doen, zou ik denken aan een lijntje waar gedebatteerd wordt over welke voorwaarden er zijn voor de ultieme oplossing, even los van de vraag of een voorwaarde realistisch is. Om de draad kort te houden, kan ervoor gekozen worden om alleen de voorwaarden te noemen en alleen bij vraag toe te lichten. Vervolgens kan alles wat genoemd wordt opgesomd worden. Daaruit kan veel informatie getrokken worden. Tegengestelde voorwaarden leveren spanningsvelden op. Iets waar veel over en weer over gediscusieerd wordt. Voorwaarden die geen tegenhanger of weerstand kennen, kan worden getoetst op haalbaarheid. Noem maar op. En daarna dan met die voorwaarden fantaseren over een oplossing. En daarbij kritisch naar de oplossing kijken, wat voor weerstand kan de oplossing oproepen? Wat is de haalbaarheid van de oplossing?

Ik stop nu maar eens, want m’n inbreng zorgt ervoor dat we afdwalen van het onderwerp aan de start van dit lijntje.

Heren, ik vind dat er teveel vanuit Nederland gedacht wordt. We leven nu in Europa met bijbehorende markt.
Kijk naar de ontwikkelingen bij de supermarkten, waar Neelie Kroes de misser maakte dat teveel macht een nationale zaak zou zijn, die zijn al alom vertegenwoordigd in Europa en enkele wereldwijd.
De optie van Wouter is een kans in een niche markt, het grote geheel zal Europees geregeld moeten worden.
De opmerking van Jos snijdt hout. Ondernemers in een branche moeten weer collega’s worden en geen concurrenten.
Om producenten de kans te geven om met hun vakmanschap een voor iedereen verantwoord product in de markt te zetten moet er een basisprijs zijn.
Om het CO2 verhaal er nog maar eens bij te halen, zelfs de wijze waarop energie gebruikt wordt kun je in een basisprijs vastleggen.

@ Paul, neen, ik ben niet voor niches alleen. Ook ik ben voor grootschalig, de inwisselbare ‘bulk’ producten worden inderdaad gemaakt en verkocht op Europese schaal. Voor ‘gewone’ paprika en gewone tomaten geldt dan: grootschalig, duurzaam conventioneel (jij haalt terecht energie in de discussie) en veilig. Wat dit betekent voor de veehouders heb ik ook al eerder aangegeven, de intensieve veehouderij moet juist nog veel profesioneler worden link1 en link2

Dan samenwerken. Tja, samenwerken lijkt een soort van Haarlemerolie. Het recept voor alles, maar dat is natuurlijk niet zo. Samenwerking op het gebied van Innovatie vind al 50 jaar plaats (zie ook mijn opinie stukken uit oktober relatie onderzoek en lage prijzen en de rapportage van het LEI), en ik denk dat dit juist de oorzaak voor de huidige situatie is. Samenwerken in verkoop mag maar beperkt (NMA).  Samenwerken in inkoop van bijvoorbeeld energie of zaad zou nog kunnen.

Jos (17:26 gisteren) vindt me kort door de bocht. Jos, er zijn grofweg 7 theoretische alternatieven voor tuinders:
1. aanklooien in het huidige handelshuizenmodel
2.  de ‘klok’ in de vorm van een moderne Europese beurs herintroduceren
3. huisverkoop
4. hun productie industrialiseren volgens het model van VION
5. eigen merken maken
6. eigen concepten maken
7. eigen winkels maken

Ik bespreek ze allemaal kort. Optie 1 werkt niet zolang er geen tekort aan productie door de markt gevoeld wordt.

Optie 2, een moderne klok (als een beurs, met termijncontracten en al), waar allle productie langsgaat is een uitstekende optie, maar kan alleen als we er heel Europa langshalen. Dat heeft politiek wat voeten in de aarde, maar het is een volstrekt liberale vorm van marktregulering waarin bovendien kwaliteitsverschillen van producten weer gewaardeeerd zullen worden. Bancair heeft het een geweldig voordeel: er kan financiering plaatvinden op goederenstromen in plaats van op opstallen als onderpand, zoals dat in de VS gebeurt (ja, dat land heeft ook z’n goeie liberale kanten).

Optie 3. is geen optie, omdat 80% van de opstallen meteen zou moeten worden afgeschreven en niet te verwachten is dat ooit meer dan 5% van de Nederlandse verkopen via dat kanaal zouden gaan. Dat zou een verdere afschrijving vergen van 19%.

Optie 4 wordt bepleit door Bureau Berenschot (Martijn Laar), onlangs op een podium (jubileumsymposium Grodan) en in tuindersblad ‘groenten en fruit’.  Het is zeker een mogelijkheid. Vion heeft met z’n 10 miljard omzet een fors bedrijf weten neer te zetten. Tuinders worden zo ondernemer-arbeiders in dienst van Vion, ze zitten met het risico en hebben geen enkele grip op hun afzet. Gaat de markt slecht, dan heeft Vion een probleem en zal Vion dat noodgedwongen naar achteren doorberekenen. Met alle onvrede van dien. Een suboptie zou bekeken moeten worden, zeker nu Rabobank de jure eigenaar is geworden van een boel glas: een tuinders Vion vanuit Rabobank die eigenaar is van zijn bedrijven waarop het loonwerkers zet (de huidige ‘eigenaren’). Gezien de banden tussen de eigenaar van Vion en diens commissariaat bij Rabobank is dat een denkbare constructie.

Optie 5 is geprobeerd (ook door Vion: ‘carni superiori’ laat ook daar nog steeds mensen met een glimlach de blik afwenden) maar het lukt niet. Ook Tasty Tom als product en merkconcept is vernaggeld als merk. Dat roept iedereen in koor. Als je het klassiek doet kost het veel geld aan alleen al communicatiebudget. Deugt het concept niet, dan is het meteen weggegooid. Maar kan het niet? Ik ben niet overtuigd. Een merkconcept als Willem & Drees - en nou juist in AGF - laat zien dat je er wel degelijk iets mee kunt. Bij heel beperkte budgetten bovendien. Hun kracht? Het feit dat ze niet neppen en iedereen dat meteen voelt. Zo simpel kan goeie, ‘echte’, marketing dus ook zijn.

Optie 6.is een niet-merk variant van optie 5. Laat een winkelier zien dat je meer uit zijn schap kunt halen dan hij omdat je beter weet hoe het product in elkaar zit en hoe je de consument de meerwaarde ervan kunt laten zien in plaats van die in een moordende concurrentie te laten verdampen. Dat zijn heel goed uit te voerenmanieren van doen die in non-food goed werken en in food nog maar mondjesmaat worden toegepast. Hoe? Ook daar kun je denken aan Willem & Drezige voorbeelden. En meer. Als we het daarover moeten gaan hebben, doen we dat maar tijdens een offline sessie die - net al die concepten - de waarde krijgt die hij verdient.
In de vakbladen heb ik de laatste tijd nogal ‘ns het volgende gezegd: zulke concepten zijn goed voor max. 5% van de Nederlandse verkopen. Grofweg dus maar voor 1% van de productie in de huidige ‘mindset’ van verkoper en consument. Maar het biedt inspiratie. Wellicht kan het daardoor doorgroeien tot 20-25% van de verkopen. Ca. 5% van de productie dus. De rest zal inspiratie moeten zijn voor export van deze concepten in het gebied direct om ons heen. N-W Europa is tenslotte ons verzorgingsgebied. Paul heeft gelijk: in de 21e eeuw kun je niet meer aan ‘Nederland’ denken maar aan de functie van Nederland in een daadwerkelijk verduurzamend (in plaats van vermarketingend en greenwashend) Europa.

Optie 7 noem ik een boerensuper. Als je googled op mijn naam en dat woord kom je er verschillende stukjes over tegen.
Dat is geen groentenhal zoals sommige telers zich dat voorstellen. Ook geen romantische slow food winkel of Gijs-nep maar dan in winkelvorm. Het is een totaal versaanbod: groenten, fruit, aardappelen, vleeswaar, zuivel, vis, vers en modern verwerkt vers in cooperatie tussen boer en verwerker. In de stad. Modern. Geen valse romantiek. Dichtbij mensen. Tegen een nette prijs omdat het de kruissubsidie uit het model haalt. Ook daar mag je blij zijn als het 5% van de verkopen haalt. Dat is zo groot als de huidige Jumbo. Maar het biedt, alweer, inspiratie tot meer. Daarom moet het, zeg ik steevast in de vakbladen. Ook daar moeten we niet bekrompen ‘Nederlands’ denken.

Mijn geloof: A) ‘van achteruit’ zou ik me concentreren op opties 5-7 en B) mijn standsorganisaties zou ik inzetten om de politiek zo wijs te maken dat optie 2, een moderne Europese klok, moet. Politiek is dat nu nog onhaalbaar, op termijn zal het dat wel zijn als we ons gaan realiseren dat het huidige liberale beleid onze land- en tuinbouw totaal ontwricht; andere roepen om marktregulering, zoals het totaal afschaffen van liberale markten zijn politiek te complex.

Dat is wat minder kort door de bocht.

@ Dick, goed stuk! Vanaf nu hebben we geen consultants en/of ‘wetenschappers’ meer nodig. Alle opties staan nu op Foodlog. Elke boer/ondernemer kan nu zijn eigen keuze maken.

Realiseer je dat de opties uit mijn geloof stuk voor stuk samenwerking en dus een gedeelde manier van naar de wereld kijken vergen. Dus da’s nou vervelend: je kunt geen keuze maken in ‘splendid isolation’.

Dick, ik ben je even kwijt in je laatste alinea. Zeg je nu dat 1. moet? Aanklooien in huidige handelshuizenmodel? Bedoel je niet 2. de klok in de vorm van een moderne Europese beurs?

Overigens heb ik sterk het gevoel dat optie 4. al gaande is. Tuinders als moderne loonslaaf van de bank. Ik doel dan op de nieuwste superbedrijven van 20 ha en meer, die tot dusver nog niet veel hebben kunnen verdienen.

Pieternel, dank, nee natuurlijk niet. Optie 2: er moet politiek gezeurd worden om een moderne Europese klok. Ik heb het gauw aangepast.

Nog een, Dick,

Dus boeren en tuinders zijn veroordeeld tot coöperatief denken, terwijl ze zich daar de afgelopen 25 jaar ernstig tegen verzet hebben? Gaan we weer terug naar de discussie ‘voedsel als maatschappelijke dienst’.

@ Wouter
Ik merk dat je nog niet echt bezig bent met het kerstdiner. Hoe kijk jij aan tegen het voorstel van Dick? Een Europese voedselbeurs?

Laten we het wel goed formuleren: een beurs voor primair boerenproduct, met doordraai-bevoegdheden.

Dick en Wouter,

Wordt het een tijd dat Rabobank zich in deze discussie gaat mengen?  Gewoon, open, zoekend naar mogelijkheden.

Correctie: ook ING en ABN AMRO Bank, die gezamenlijk 20% van de markt voor agrarische financieringen in handen hebben.

Minder kort door de bocht inderdaad. Maar in mijn ogen zijn er nog vele opties meer mogelijk. In de toekomst tot 20-25% doorgroeien met concepten zie ik nog niet gebeuren, hoewel ik de oplossingen bewonder. Daar red je in mijn ogen de sector echt niet mee. Ik blijf bij m’n standpunt dat het goed is om samen eens de voorwaarden te noemen waar een oplossing aan moet voldoen. Volgens mij is hier genoeg creativiteit om dan tot meerdere oplossingen te komen.

Dat de concurrentie wereldwijd is, heb ik ook al een tijd over na zitten denken. Nederlandse wet- en regelgeving rondom milieu is vrij streng in vergelijking met andere landen. Wat als we voor een strategie zouden kiezen waarin we een voorkeur voor onze Nederlandse producten kunnen creeren? De Unique Selling Points van onze Nederlandse producten boven water halen, een meso-marketinginstantie oprichten en de strijd aangaan met de buitenlandse producten. Ook weer een “droomoplossing”. Ik kan er nog genoeg bedenken als ik een dagje ga zitten, maar voor een sluitende oplossing zou ik toch voor ogen moeten hebben waar de spanningsvelden liggen en aan welke voorwaarden de oplossingen moeten voldoen. Word ik al vervelend?

De klok ben ik overigens voor, maar zou in mijn ogen ook nationaal kunnen, als we maar met de Unique selling points van de Nederlandse landbouw een voorkeur kunnen creeren.

Jos, het is Kerst en dat is een vervelende tijd om dromen door te prikken. Je moet ze dan juist krijgen. Ik ben bang dat je zult moeten accepteren dat je de bulk niet kunt redden. Die kan elders goedkoper, zij het onduurzamer. Die twee aspecten kunnen we voorlopig niet verrekenen, omdat te veel tegengestelde belangen dat tegenhouden.

Dat wil niet zegen dat je precies moet doen wat je daar voorstelt - het is onderdeel van het ‘vergeten verhaal’ van onze fantastisch tuinbouwtech - maar ik help je graag uit de droom: ook daarmee zul je niet op tijd 20-25% redden. Ik beweer overigens dat je maar 2% kunt omkrijgen, maar dat daar iets uit voortgaat dat een ware Kerstgedachte kan inspireren.

Pieternel: ja, natuurlijk is het tijd dat de banken zich laten horen. Ze zitten op een luchtbel van waardeloos onderpand als ze niet uitkijken. Het gaat weliswaar ‘slechts’ om de Nederlandse tuin- (en andere delen van de dierhouderij en land-)bouw. Wat minder dus dan de nog veel giga-er ongedekte cheque van de Amerikaanse huizenmarkt die ons vorig jaar rond deze tijd bezighield, maar niettemin. Zoals je weet werkte ik vroeger bij een bank. Die hebben een goed devies: bij twijfel niet inhalen. Als de bank gaat zeggen dat hij op een luchtbel zit, heeft’ie een probleem. Daarom zegt hij dat niet, en kan’ie het ook maar beter niet doen. Ik was al verbaasd over de Westlandse Raboman. Wat hij zegt is van een ongebruikelijke openheid.

En nu is het echt tijd om me ook met het eten en de drank van vandaag bezig te gaan houden.

Ik denk dat we met het aandragen van alleen oplossingen er niet met elkaar uitkomen. Ik heb jullie nog niet gehoord over m’n voorstel om de voorwaarden van de oplossing in kaart te brengen. Misschien komen we daarmee wel dichter bij het verwerkelijken van onze dromen. Verder wens ik jullie allemaal een prettige kerst!

@ Pieternel, ja ik zie ook wat in een Europese schermenbeurs (noem het maar de klok heruitgevonden) met doordraaimogelijkheid. Alle bulk-producten (melk, tomaten, aardappels, ...) worden dagelijks beprijst en verhandeld, overschot wordt doorgedraaid. Vergelijkbaar met olie. Grote partijen kunnen ‘om de beurs heen’ afspraken met met andere grote afnemers (maar wel zonder subsidie, en zonder gemekker als de prijzen telaag zijn). Kleine spelers gaan zich alleen op niches met hoog kwaliteit en duurzaam richten.

(vandaag heb ik het gemakkelijk, alleen de hapjes en drank regelen :-) , straks stap in in de auto naar Rotterdam)

Dat is een uitstekende vraag Jos! Ik stelde voor het daar eens offline over te hebben. Te bedekt, daarom nu heel helder.

“Te bedekt, daarom nu heel helder.” Deze zin kan ik op meerdere manieren interpreteren. Maar als we dan offline gaan praten over het openen van een forumdiscussie om een debat(of meerdere, in stappen) op te roepen waarin constructief naar oplossingen gezocht wordt, ben ik je man.

@ Jos, mijn randvoorwaarden zouden zijn (let wel ze zijn ook politiek gekleurd)
1- afbouw van productie-subsidies of prijs-ondersteuning via NL of EU.
2- we gaan voor vers producten een ‘grens’ leggen om Europa (ouderwetse importheffing?).
3- producten van buiten de EU : we gaan bekijken of er netjes met water, energie en sociale aspecten is omgegaan.
4- politiek duwt alleen in de richting van kwaliteit en duurzaam (en minder in verlaging kosten).
5- boerenstand gaat professionaliseren (zowel technisch als organisatorisch als op kennis)
6- grenzen stellen aan het aandeel vreemd vermogen bij tuinders/boeren/veehouders
7- wij gaan de agri-sector als een gewone sector beschouwen (en heffen LNV partieel op).
8- we accepteren een tweedeling (1) bulk/groot/goedkoop/inwisselbaar, (2) klein/kwaliteit/duurzaam/niche.
9- we bouwen een gedeelte van de overproductie af (harde sanering).
10- banken mogen niet de miljarden steun inzetten om het barsten van de foodbubble te vertragen
11- grote boeren gaan zich als echte zelfstandig ondernemers gedragen.
12- elektronische schermenbeurs wordt op EU niveau geïntroduceerd.
13- de sector is collectief erg rijk (ZLTO met VION, FrieslandCampina, .. ..) meer divident naar de aandeelhouders.
14- GMO subsidies mogen niet meer ingezet worden voor ‘gewone investeringen gericht op schaalvergroting’.
15- alleen echte innovatie blijft gesubsidieerd.
16- doel is om op termijn meer markt-evenwicht te krijgen.
17- ... ...

Vul jij de lijst wat aan? (of schrap je een beetje?)

Jos, ja in de vorm van een gesprek, met inleiders, publiek (gewone mensen, tuinbouw- en andere boerenmensen) een debat en conclusies.

2- we gaan voor vers producten een ‘grens’ leggen om Europa (ouderwetse importheffing?). Gaat teveel richting protectionisme.
9- We bouwen een gedeelte van de overproductie af (harde sanering). of, overproductie wordt ontmoedigd(zoiets als doordraai)
17- Tuinders zijn vrij in hun keuze maar samenwerking is meer lonend.
18- Overheidsingrepen zijn stimulerend of ontmoedigend, niet sturend of verplichtend.
19- Duidelijk onderscheid in kwaliteit en exclusiviteit, transparantie in de markt.

Als ik er meer weet volgen die.

Ook vanaf hier een vrolijke, interressante Kerst toegewenst.
De discussie spits zich hier toe op de tuinbouw, is ook het item, maar de problemen in andere sectoren zijn niet minder.
In andere lijntjes op Boerderij en AGD Foodlog zijn deze onderwerpen ook besproken en daarin de gevolgen van liberalisatie nader toegelicht.
Ik zal er een paar noemen.
Liberalisatie leidt tot uitbuiting van zwakkere groepen en het plunderen van landen waar zich interressante grondstoffen bevinden.
Het leidt tot een economie waarin het kostprijsbelang elk ander verantwoordelijk gedrag degradeert.
Het leidt tot massaproductie en dumping van overschotten op andere markten waardoor lokale markten en dus de economie verstoord worden.
Het leidt tot een niet eindigende trek van platteland richting steden, waarbij werkgelegenheid verdwijnt en ghettovorming ontstaat.

Vandaar dat ik van mening ben dat voedselproductie continentaal geregeld moet worden, zodat ieder continent een interne markt op kan bouwen en er zo meer welvaart geschapen kan worden.
Multinationals mogen dan alleen per continent actief zijn, b.v Friesland-Campina Europa en Friesland-Campina Azië.
Voorwaarden aan een dergelijk systeem zijn productielimieten die voorkomen dat er overproductie gaat ontstaan.
Bijkomende voorwaarden die in een continentaal systeem gesteld kunnen worden aan een product zijn kwaliteit, arbeidsomstandigheden, milieu, dierenwelzijn, energiege- en verbruik(b.v. vergistingsinstallatie voor onverkoopbaar product) en Best Haalbaar Evenwicht.
Vanuit die voorwaarden kan een kostprijs incl. arbeid berekend worden(door LEI) die als basisprijs voor de producent geldt, uiteraard gebaseerd op hoogste kwaliteit.
EU voornemens om 2013-2015 een nieuw landbouwbeleid te introduceren zijn een mooi target point.

Wouter, in grote lijnen gaan jouw voorstellen niet werken omdat die voorwaarden in landen buiten Europa al gelden of te copiëren zijn.
Bij mijn verhaal wil ik toevoegen dat subsidie en productsteun overbodig worden evenals steun voor ontwikkeling daar goede ondernemers weer zelf rendement gaan halen.
ZLTO en Friesland-Campina die jij als voorbeeld noemt zullen de centen zelf nodig hebben in de ratrace.
Verder vindt ik jouw algemene blik op landbouwondernemers nogal denigrerend.

@ Paul, ik heb een lijst met mogelijke oplossingsrichtingen (zie reactie gister 18.51) en geprobeerd een lijst te maken van randvoorwaarden( reactie 13.53) op verzoek van Jos. Het laatste wat ik wil is om denigrerend over te komen. Welke punten zijn dat in jouw ogen? Ik heb op zich veel respect voor landbouwondernemers, maar zie ook wel de uitdagingen waar ze voor staan.

@ Paul, ik zie je oplossing nog niet helemaal. Bedoel je dat er een basisprijs komt voor landbouw (bulk) producten? En zo ja kan deze prijs dan niet via een beurs-systeem worden bepaald? (zie ook reactie van Dick : 12:19, optie 2).

Wouter, in jouw lijstje van 13.43 zijn dat nr 5 en 11.

Wouter, ja, een prijs voor alle producten.
Bulkproducten klinken negatief echter heel veel van heel hoge kwaliteit is ook bulk.
Het beurssysteem heeft als nadeel dat er een prijs gezet wordt op een moment dat er product is of verwacht wordt, het moet echter eerst geteeld of gefokt worden.
Doordraaien is een ongewenst systeem, het blijft voedselvernietiging.
Bovendien zijn er ook nog de kosten van product wat doorgedraaid wordt.
Verder is er het nadeel van speculatie waardoor partijen een eerlijke prijs kunnen beinvloeden.

Ik kan me voorstellen dat deze denigrerend overkomen, dat is niet mijn intentie. Hierbij een kleine toelichting:

No 5: voorbeeldje is de discussie over Q-koorts. Ik begrijp werkelijk niet hoe grote veehouders nog in open stallen kunnen werken. Tweede voorbeeld. Wij zijn op dit moment betrokken bij een project waarin gekeken wordt naar botrytus reductie in tomatenkassen. De manier waarop houtje-touwtje wordt gewerkt zonder verstand van zaken vind ik bizar. Derde voorbeeld, er zijn maar heel weinig echt goede marketingconcepten die uitgerold worden. Professionaliseren heeft in mijn ogen te maken met (a) kennis en kunde, (b) organisatie-vormen, (c) de mogelijkheid om zelfstandig te kunnen sturen.

no 11: afhankelijkheid van de Rabobank, afhankelijkheid van kennis uit ‘Wageningen’, gemopper over hoge hygiëne eisen, niet alt te goede verkoopaanpak (erg gericht op prijs en volume), structurele afhankelijkheid van subsidies, GMO gebruiken voor investeringen, ... ...

Yep, ik schets hierboven ook een zwart wit beeld. En ik kan natuurlijk veel genuanceerder zijn. Mijn lijstje is overigens niet bedoeld als karakterisering, maar wel bedoeld als ‘randvoorwaarde lijstjes” (zie ook de vragen van Jos).

@ Paul, heb je de lijn van Annechien ten Have al gelezen? Voedsel als maatschappelijke dienst? http://www.foodlog.nl/debat/bericht/is_voedsel_een_maatschap pelijke_dienst1/

(ik ga me nu klaarmaken voor de kerst, morgenochtend weer een dag okay)

Ik had al verwacht dat het lijstje heel lang zou worden met veel spanningsvelden. Daarom kan ik Dick alleen maar gelijk geven om dit eerst in een gesprek en debat te gieten waarbij vooraf regels worden afgesproken. Het is mooi om te zien hoe nu al tegengestelde sterke meningen voor spanningsvelden zorgen. Dat maakt het benoemen ervan zo belangrijk, het legt de mankementen in een oplossing bloot. Doordraai vs geen doordraai, liberalisatie vs regie, marktregulering vs marktwerking. En dan nog een goede oplossing zoeken, dat gaat een lange, zware weg worden.

Wouter, bij no 5 hebben wij toch het meningsverschil van industriële landbouw en boerenlandbouw, dat zal wel niet veranderen.
Marketingsconcepten liggen niet direct in boeren of tuindershand, deze hebben ze uit handen gegeven aan hun verwerkers en de retail.
Bij no 11: De argumenten die je aanvoert hebben te maken met die liberalisering en de politieke besluitvorming om een achterhaald systeem in de benen te houden.
Voorbeeld: in de varkenshouderij zijn strenge eisen gesteld aan milieu en dierenwelzijn die gerealiseerd moeten worden in een liberale markt.
Voorspelbaar dat boeren protesteren omdat het kostprijsverhogend werkt en het gelijke speelveld ontbreekt.
Is dit een eis in de continentale markt of als er in een marketingsconcept een vergoeding voor betaald wordt zullen ze die eisen direct inwilligen omdat het rendabel wordt.
Dat scheelt een heleboel geëmmer waarbij ik me afvraag of Nederland wel zonder geëmmer kan.
In feite geldt dit voor alle eisen die er in de maatschappij gesteld worden.
Er zijn ook spreekwoorden en gezegdes over.

Dat lijntje doe ik zelf in mee. Heb jij het wel goed gelezen?

O jee, ik dacht dat het Kerstmis was, maar moet nu hier ongeveer een hele krant doorlezen om weer bij te zijn.

De veilingklok was ooit een blue ocean, maar lekgeschoten en gezonken in de red ocean. Innovaties hoeven niet per se in het product te zitten, maar ook systeeminnovaties kunnen blue oceans zijn. En systeeminnovaties hebben we nu zeker hard nodig.

De huidige situatie vraagt om creatieve oplossingen. Daarbij is het noodzakelijk om eerst een uitgebreide divergentiefase te doorlopen, waarbij alles gezegd moet kunnen worden en zelfs naieve ideeën gespuid moeten kunnen worden. In de daaropvolgende convergentiefase komen de beste ideeën vanzelf bovendrijven en kun je zo zoetjesaan aan de slag met uitvoering.

Ik vind het daarom van de zotte om voorwaarden te creëren waar oplossingen aan moeten voldoen. Zo begin je al met een barrière op te werpen die echt baanbrekende oplossingen de pas af kan snijden. Als er in de tijd van het bedenken van de veilingklok vooraf voorwaarden waren gesteld aan de oplossingen die gecreëerd werden, was de veilingklok wellicht nooit uitgevonden. 

Dat discussies soms, en hier op Foodlog vaak alle kanten opwaaien heeft er niet alleen mee te maken dat er verschillende oplossingen en verschillende oplossingsrichtingen zijn. Een andere oorzaak is dat de vraag of het probleem waarover gedebatteerd wordt door een ieder verschillend geïnterpreteerd wordt.

Je moet dus niet kaders proberen te formuleren voor de oplossingen, maar de vraagstelling inkaderen. Bovenstaand verhaal van Pieternel eindigt al in 2 verschillende vragen en het verhaal op zich roept nog veel meer vragen op.

Wellicht is het ook het probleem van de verschillende organisaties die zich met de land- en tuinbouw bezig houden. De vergadercultuur zoals die er heerst is misschien nog geschikt om te onderhandelen, elkaar vliegen af te vangen en te hakketakken, maar niet echt om creatieve oplossingen te vinden. Daarvoor moet je eerst vooral naar elkaar kunnen luisteren en gerust je mond open kunnen doen zonder bang te zijn dat je meteen wordt neergesabeld wegens onrealistisch gewauwel.

Niet te geloven wat een reacties.
één dag kerst en boem boven de 60 discussie reacties. De belangrijkste van allemaal?
Die van Jan Robben de laatste. “O jee, ik dacht dat het Kerstmis was, maar moet nu hier ongeveer een hele krant doorlezen om weer bij te zijn.” Om veranderingen/verbetering te creëren zijn massa’s nodig. En voor het doorlezen van deze krant krijgen we massa’s mensen niet in beweging.

Kerst:
Zelf heb ik gister alvast bij één familie de kerst gevierd. Vandaag heb ik de tijd genomen om een boek te lezen. “Wat LED je” van Ruud Koornstra het werd me gegeven bij een bezoek aan een transforum bijeenkomst een week of twee geleden. Daarin staan zoveel herkenningspunten, zoveel overeenkomsten met de glastuinbouw sector. Ik wil iedere lezer van foodlog aan raden om het boek ook te lezen. Of Koornstra nu met alle claims die in het boek worden gemaakt de kern raakt weet ik niet maar ik persoonlijk, vond een berg van de info uit zijn boek vrij verhelderend.

-De kern die hij voorhoud is p.i.d.v. het punt in de verte. (als glastuinbouwer weet je niet meer wat de maatschappij nu eigenlijk wil. Als burger en als consument)
-De onwil van de gevestigde orde om “snel” aan te passen.
-En de huidige economische doelstellingen verhinderen het verbeteren/veranderen van de wereld.

Ik ken de beste man helemaal niet en ik heb alleen zijn presentatie gezien. Twee keer zelfs, want de eerste keer was bij transforum in madurodam en de tweede keer was een verkorte versie een dag later bij Jort Kelder op TV. Mijn gedachte: “wat een babbelaar.” Veel te snel met woorden, daar komen vast niet veel daden uit. Toch heb ik even zijn boek gelezen. In mijn optiek een jongensboek met veel actie en resultaat. Dus petje af ook al zou de helft van het verhaal kloppen.

De omschrijving van veranderingsprocessen zijn in mijn ogen super belangrijk om mee te nemen in het duidelijk krijgen van hoe de agrarische sector zich zou moeten hervormen.

Als jullie denken dat je genoeg gelezen hebt, heb ik hier nog een zeer interressante voor jullie.
Voor bij de kribbe of voor bij het kraamschudden.
http://library.wur.nl/way/bestanden/clc/1877659.pdf

Robert, dat LEDje begon met een flinke stoot geld van de Staatsloterij en de behoefte aan een duurzame stunt van het WNF (een organisatie met een leuke Database). Aan goeie ideeën ontbreekt het nl. zelden. Wel aan de wil van bestaande structuren om ze toe te laten. Is geld het probleem in agri (in de tuinbouw was het probleem eerder het teveel aan geld)? Markttoegang? Een ander product? Een andere communicatie? Een ...?

Niet om lullig te zijn, en al helemaal niet met Kerst, maar benoem het eerst eens voor je je verliest in een mooi succesverhaal met een andere aanleiding. Het rapport dat Paul daar noemt is de moeite waard: het stelde in 2008 de vraag wat hier nu eigenlijk voor landbouwbeleid geldt, cq. moet gelden omdat een aantal mensen rond landbouw meer strategisch houvast wilden bieden dan de nota LNV beleidsnota ‘Kiezen voor Landbouw’ (2005), waarin de overheid boer en tuinder terugwerpt op hun eigen verantwoordelijkheid. Inmiddels is er een nieuwe LNV nota, Duurzaam Voedsel, die dat nog meer doet. Het gaat over de consument. Niet meer over boer en tuinder. Die moeten zichzelf als ondernemers maar zien te redden en voldoen aan steeds zwaardere ‘maatschappelijke’, zij het vage eisen.  Dat ze op zichzelf worden teruggeworpen is terecht, als het tenminste echte ondernemers zijn. Maar als ze dat zijn, waarom gaat het dan mis en hebben ze ‘de massa’s’ nodig? Waarvoor? Ondernemers moeten ondernemen en geen aandacht vragen, behalve voor een goed product.

Ik voel het natuurlijk aan m’n water: daar schort iets. Laten we dat eerst eens proberen te benoemen.

Ik zeg er meteen bij dat ik denk dat de liberale landbouweconomen iets over het hoofd hebben gezien: boeren en tuinders leven in perfecte concurrentie en zijn - mede omdat ze met heel veel zijn en zelfs na een geweldige shake-out met velen blijven - alleen daarom al maar moeilijk als ondernemers te beschouwen.  Marx zat al met die vraag: zijn boeren heren of arbeiders? Die vraag wreekt zich nog altijd, al zijn er beslist ondernemende boeren en tuinders.

Dick het boek gaat niet alleen over het ledje. Dat dacht ik voor ik het las ook maar dat is niet waar. Het is een persoonlijke beschrijving van Ruud Koornstra over hemzelf, zijn team en hun quest om een betere wereld te helpen bouwen.

Veel zaken die hij beschrijft ondervinden de veranderaars van deze tijd denk ik allemaal. Er staan diverse raakvlakken beschreven. Wat veel mensen roepen is “het moet anders”. Dat is leuk om te roepen maar daar kun je jezelf ook in verliezen. Ik zal het rapport dat paul noemt ook lezen.

Robert, laten we daar vooral niet over strijden. Het gaat om ondernemerschap (dat is de kern van boeken als die van Koornstra; niet wat hij deed is van belang maar het feit dat hij het deed was bepalend - een ander zou met hetzelfde recept zomaar kunnen falen.) De vraag is of tuinders en boeren daar als groep nog wel binnen vallen. Dat is een ongemakkelijke, maar het is goed om het eens heel hardop te zeggen.

Om de vraag ‘ns heel anders te stellen: waarom lukt Rob Baan wat hem is gelukt en waarom lukt het anderen niet om er, mutantatis mutandis, hun ding van te maken? De volgende vraag moet ook gesteld worden: wat zou er gebeuren als het hele Westland uit Rob’s ging bestaan?

In beginsel is de oplossing van de Berenschotman niet zo’n gekke (zie mijn reactie van 12:19 gisteren). Het zal alleen niets veranderen voor de tuinders die dan contracttelers of zelfs telers in loondienst worden indien daar geen ondernemer die de markt weet te veranderen aan het roer staat. Als we het dan toch over mngt-boekjes hebben: het gaat om leadership en mensen die zich niets van de huidige markt aantrekken maar er wel gebruik van maken - en door hun ‘leadership’- de ruimte krijgen om de boel even flink anders neer te zetten.

Waar zijn die leiders? Zijn ze er wel en zit daar het probleem niet: de boel is vastgelopen en er zijn geen koppen die groot genoeg zijn en de sociale vaardigheden hebben om een nieuw pad uit te vinden?
De mngt boeken zeggen dan tegenwoordig dat het ‘paradigma’ in brokken ligt en dat een ‘shift’ nodig is; de situatie wacht alleen op iemand uit de omstanders die er brood en misschien wel biefstuk in zit en iets gaat doen.

@Jan Robben, ik ben het helemaal eens met je dat creatieve oplossingen nodig zijn, en voorwaarden een oplossing alleen maar indammen. Maar als ik kijk naar het aanbod van oplossingen, wordt er hevig over gedebateerd en komen dezelfde spanningsvelden aan bod, zij het in een andere vorm. Om die reden lijkt het me goed om te kijken wat die spanningsvelden nu zijn, als dat mogelijk is, en een lijst oplevert die niet te uitgebreid is. Dan kunnen we de oplossingen toetsen en vergelijken. Er hoeven niet eens nieuwe oplossingen aangedragen te worden, misschien kunnen de huidige oplossingen wel geintegreerd worden, of voldoet één ervan wel aan het grootste deel van de voorwaarden. En dan komt nog het puntje implementeren oftewel doen. Er zijn veel mensen die kunnen debatteren, alleen de oplossingen worden nauwelijks geimplementeerd. M’n broer is een echte praktijkman en die roept weleens dat het management in de “virtuele” wereld leeft. Dat is ook de reden waarom bij mij ook al gauw de moed in de schoenen zakt bij het debatteren, want wanneer gaan we onze woorden omzetten in daden? Het probleem ligt denk ik niet aan het aantal creatieve oplossingen, het probleem ligt erin dat we het met z’n allen niet eens kunnen worden en daardoor een oplossing die landelijk(heel veel mensen) gedragen dient te worden, uitblijft.

Overigens heb ik me laten wijsmaken dat de veiling spontaan is ontstaan, uit noodzaak. Er was een boer die niets meer voor zijn producten kreeg en besloot om een aantal afnemers bijeen te roepen bij z’n producten. Die mochten vervolgens bieden op z’n product. Bij het kijken naar z’n producten bleek dat deze van bovenbeste kwaliteit waren en kreeg de boer meer dan z’n concurrenten die aan “directe verkoop” deden. En zo was de veiling geboren en werd de focus verlegd van kostprijsteelt naar prestatieteelt. Degene met de beste producten kregen de hoogste prijzen, niet degene die het goedkoopste aan de voorwaarden van de afnemers voldeed.

@Dick, Rob Baan, Ruud Koornstra, Robert Bergenhenegouwen, Dick Veerman en noem er nog maar een paar zijn unieke authentieke persoonlijkheden. Daar kun je van leren, maar je kunt ze niet kopiëren. Veel tuinders en boeren zijn klonen, als heel veel andere ondernemers, zoals bakkers, kappers en drogisten. Ze letten op elkaar, maar niet op wat er in de wereld om hun heen gebeurt en daarom doen ze het in grote lijnen allemaal hetzelfde.

Is ook niet erg, als die authentieke mensen er maar zijn en de kans krijgen om discussie aan te wakkeren, hun (afwijkende) netwerken in kunnen zetten en hun sociale en communicatieve gaven te benutten. Bij de transitie naar wie weet waar we uitkomen zouden deze authentieke persoonlijkheden en hun missies wel wat meer ondersteund kunnen worden vind ik.

Zonder Postcodeloterij was de LED van Ruud nog niet geweest wat het nu was. De klimaatbubble heeft daar zeker een grote rol bij gespeeld. Wellicht worden de gevolgen van een foodbubble nog onderschat.

Ik kreeg net een mailtje van een meelezer die zich kennelijk niet wil laten zien. Of ‘de sector’ niet eens wil overwegen om heel concreet te laten zien dat hij ‘duurzaam’ is en nog veel duurzamer en lekkerder ook kan worden. Daar kun je een ‘nieuwe propositie’ omheen bouwen. Zijn organisatie ziet daar misschien wel wat in.

Nou, dan maar zo.

Ik heb de hele draad nog eens doorgelezen, en het is echt vrij goed! Pieternel benoemt een probleem helder, pakkend en met veel feiten. Er komen mensen vanuit verschillende achtergrond, met verschillende soorten kennis over praten en denken. Er komt een sublieme inventarisatie van oplossingsrichtingen van Dick. Langzaam vormt zich een “gedeelde werkelijkheid”, een vocabulaire.

Ik heb de hoop dat een deel van de oplossing zit in wat we hier doen. Het gaat om het vinden van nieuwe regiemechanismen, bij een liberale politiek en een veranderende wereld. Dat die nodig zijn is duidelijk uit de landbouwproblematiek, dat die vanuit overheden opgelegd moeten worden, zoals Paul wil, daar ben ik nog niet van overtuigd (al zou het kunnen).

Ik denk dat onze nieuwe ICT mogelijkheden een mogelijkheid bieden om patronen, “grotere plaatjes” inzichtelijk te krijgen. Als meer mensen, vanuit meer achtergronden, begrip vormen van het grotere plaatje dan onstaan er vormen van “zelf-organisatie”, samenwerkingen. Als de prisoners hadden kunnen praten was er geen dillemma geweest- als bij de “tragedie van de meent” (commons) een monitoringsmechanisme is dat uitwijst hoe individueel gewin verdeeld kan worden voordat collectief belang schade lijdt, dan is het geen tragedie. Daarom lukt dit in kleine hechte clubs wel. Onze schaalgrootte is de regiemechnismen ontgroeid, maar door web2.0 kunnen we een inhaalslag doen.

Wat we nodig hebben zijn uitstekende “zichtbaar makers” en “verderbrengers”. Dus: hoe kunnen meer mensen en kenners in hun vakgebied bijeen komen? Dat kan offline in bijeenkomsten en online op Foodlog en andere platformen. Ik probeer daarom mijn netwerk aan te spreken en mensen -als persoon, maar met kennis van en dus, wie weet, werkzaam in de bankwereld, uit de standsorganisaties, ambtenaren, producenten uit te nodigen.

Er kwam even een heel andere vraag bij mij op: hoeveel tomaten, komkommers en paprika kan een mens aan in zijn leven? En hoeveel moet de mens er eten om de sector gezond te eten?

haha,een mens kan heel wat meer aan en de sector heeft het nodig. meer dan we nu doen. dus hup, allemaal nog even een gemengde salade snijden voor vanavond.

En vooral geen groenten uit het buitenland eten?

Nou, Ulrik, de tuinders hier vinden hun Westlandse spullen het schoont van resten bestrijdingsmiddel. Niettemin bleek laatst dat de gewraakte Spaanse schoner waren. Nederland moet dus hard lopen. Op dat punt lopen de Spanjaarden kennelijk hard in.

Moet dat een moreel dilemma worden voor de Nederlandse consument? Groenten uit Spanje en Afrika kopen, daar zullen de Westlandse tuinders niet happy mee zijn.

Zelfs als boer vind ik het geen goede gedachte consumenten op te roepen producten uit eigen land te kopen. Dat kan nooit de oplossing zijn. Voor een land als Nederland is het zelfs een nadeel, die consumenten die uit eigen land producten willen.
En dan is er ook nog de indirecte beïnvloeding.Veel belangrijker dan verwacht:
ook al zijn de Westlandse tomaten en paprika’s van onovertroffen kwaliteit dan nog heeft invoer van goedkope Marokkaanse tomaten veel invloed. Dat kwaliteitsverschil zal door een supermarktinkoper op een bepaald prijsverschil worden ingeschat. Hij zal dan zeggen: tomaten uit Marokko zijn €1 per kg, aan jullie de keuze; willen jullie voor € 1,20 per kg leveren of niet?

Misschien zie ik het wel helemaal verkeerd, maar ik zie de glastuinbouw weliswaar als een voorbeeld van ondernemersschap, maar ook een die aan de grenzen van dat ondernemersschap komt. Kassen van 20 of 40 ha zijn wel mogelijk, maar ik betwijfel of de kostprijs hier zo ver mee daalt. Wel nemen de risico’s toe en de (geestelijke) druk op het management.
Andere sectoren bieden denk ik veel meer mogelijkheden voor uitbreiding. Een akkerbouwer kan nog een twee keer zo grote spuitmachine of ploeg kopen. Melkveehouders kunnen robots aanschaffen om te melken en varkens en kippen kunnen ook fors uitbreiden.
Kastuinders hebben gigantische opbrengsten, maar ook gigantische kosten.

Enig chauvinisme mag van mij gerust, maar nee, niks protectionistisch gedoe. Die grenzen zover mogelijk open voor onze producten en producten die van elders komen. Mits ze voldoen aan de maatschappelijk verantwoorde richtlijnen. Het merendeel van de Nederlandse producten wordt in het buitenland verkocht, dus we zouden wel heel dom zijn om beperkingen aan de import te stellen.
Maar dan wel meteen voor alle producten, zodat niet onze export van tomaten als wisselgeld gebruikt wordt voor kippenvlees, bijvoorbeeld.
Beter lijkt het me om dan ook producten te ontwikkelen die op een nog duurzamere manier dan vandaag verder weg getransporteerd kunnen worden. In combinatie met efficientere ketens, met minder derving, betere margeverdeling en snellere doorlooptijd. Hoeft niet direct heel de wereld rond, maar in een straal van 700 km rond Nederland is voorlopig ook nog veel te doen. Dus aangezien we vooral een exportland zijn en ik ga er vanuit ook willen zijn, zijn we gebaat bij wederzijdse open grenzen. Open grenzen die enkele bedreigingen kunnen vormen, maar volgens mij nog veel meer kansen.
Het realiseren van compleet open grenzen (buiten Europa) kunnen we van hieruit echter niet eenvoudig, of misschien wel nooit voor elkaar krijgen. Dus focussen op Europa en daarmee ook minder valutarisico’s lijkt me al uitdaging genoeg.

Goh, ben ik een dagje weg, gebeurt er dit.

@Huib, over bedrijfsgroottte in de glastuinbouw. Ik hoorde een bankman(niet van de grootste) twee jaar geleden al zeggen dat de glastuinbouw het optimum voorbij is. Naar zijn mening was 7-10 ha een goede bedrijfsgrootte. Zodra een glastuinbouwbedrijf daar boven gaat zitten nemen de kosten weer toe, omdat er een relatief groot middenkader nodig is. Ik hoor ook fluisteren dat de kwaliteit van de product te lijden heeft onder bedrijfsgrootte. En dat is eigenlijk ook wel logisch. Mocht je dus om je afnemer een grotere hoeveelheid product willen maken, dan kun je beter samenwerking zoeken met gelijk gestemde bedrijven.

@ Josien:’Wat we nodig hebben zijn uitstekende “zichtbaar makers” en “verderbrengers”.’ Daar ben ik het mee eens, maar de juiste keuze van die mensen valt nog niet mee. Liefst moeten dit mensen zijn die niet verweven zijn in bestaande bestuursstructuren. Het is een feit dat er in organisaties als LTO en Groeiservice en afzetorganisaties ontzettend veel tijd verloren gaat aan het onderling uitvechten van machtspelletjes. Ik vrees ook dat vertegenwoordigers ‘besmet’ zijn met hun verleden. Zijn ze het niet, dan ziet hun achterban ze zo.

@ Dick. Die grote leider is er niet. Toen The Greenery in 1996 het levenslicht zag dacht de tuinbouw een grote leider te hebben gevonden in Willem van der Mee. De desillusie volgde razendsnel, want iedereen rende een andere kant op. Wat ik hiermee wil zeggen: het heeft geen enkele zin om naar een leider te zoeken als de groep zijn leider niet erkent en zich niet wil laten leiden.
Je spreekt over het VION-model. Om die reden zou het goed zijn om in gesprek te gaan met de RABO-top. Niet in verwijtende zin, maar oplossingsgericht.

Dick, je reactie van gisteren 12.33u, waarin je vraagt waar de leiders zijn en waar nieuwe knappe koppen opstaan, kun je wel stellen dat de huidige leiders en hun beoogde opvolgers grootgeworden zijn in een systeem waar alles draaide in het opjagen en misbruiken van het kapitalisme.
Zie het dilemma waarin Obama verkeert na het Busch beleid.
Nu deze bubble gebarsten is zitten ze verdwaasd in hun torentje en proberen met lijmen nog iets te redden.
Het verbaast mij telkens weer hoe weinig mensen de huidige, door liberalisatie en concentratie van macht, ontstane malaise op juiste waarde inschatten.
Sterker nog, vele pleiten ervoor om met gelijmd prutswerk gewoon verder te gaan en een volgende crasch lijken te accepteren.
Ik zou die mensen willen adviseren om als goede voornemen voor de volgende jaren eens duidelijk de gevolgen van voortzetting van liberalisatie op een rijtje te zetten en daarnaar te handelen.

Zit hier net naar “knappe koppen” te kijken bij Buitenhof die de Q koorts verheffen tot nationale crisis en daarbij de mediahype maar even over het hoofd zien en direct ook maar even de bio-industrie ter discussie stellen, waarover hier ook al geconstateerd is dat een en ander vrij weinig met elkaar te maken heeft, en vervolgens zelf een goed voorbeeld geeft hoe er door eindeloos gepolder de besluitvorming achterloopt.

De ultieme paradox, aan de ene kant van de wereld sterven er anderhalf miljard mensen de hongersdood, aan de andere kant van de wereld gaan het merendeel van de boeren failliet.
Dankzij de EU en de VS subsidie machines is de economische markt achter de voedselindustrie compleet verziekt, men moet meer produceren om meer subsidie te krijgen, in de hoop net in de zwarte cijfers te draaien.
Zover ik het begrepen heb zijn de echte knappe koppen in deze industrie de mensen die de productie naar Polen hebben verhuisd en in Nederland alleen R&D;doen.

Paul, ik weet niet of ze noodzakelijk zoveel ‘knapper’ moeten zijn dan de bestaande ‘knappe’ koppen. Mensen zijn .... gewoon mensen. Ze zijn gemiddeld nog even intelligent als ze altijd al waren. Datzelfde geldt voor de uitschieters en handigerds die aan het roer komen. Ik denk dat het koppen moeten zijn die over een paar andere knoppen beschikken om hun intelligentie aan te spreken.

@Pieternel haalde deze nog even naar voren:
@Josien:’Wat we nodig hebben zijn uitstekende “zichtbaar makers” en “verderbrengers”.’ Daar ben ik het mee eens, maar de juiste keuze van die mensen valt nog niet mee. Liefst moeten dit mensen zijn die niet verweven zijn in bestaande bestuursstructuren.”

Deze had ik er zelf eerder al van gemaakt:
“Wellicht is het ook het probleem van de verschillende organisaties die zich met de land- en tuinbouw bezig houden. De vergadercultuur zoals die er heerst is misschien nog geschikt om te onderhandelen, elkaar vliegen af te vangen en te hakketakken, maar niet echt om creatieve oplossingen te vinden.”

In Buitenhof kwam een definitie van een leider naar voren als iemand die over zijn eigen schaduw moet kunnen heen stappen. En daarbij dus over de weerstand van de korte termijn moet kunnen heen stappen. En die er zichtbaar staat als het er op aan komt.

Ben ik nu heel kort door de bocht als ik stel dat onze organisaties niet zijn opgewassen om dit complexe sector- en grensoverschrijdende probleem op te lossen?
En als het zo is dat een leider van buiten de bestaande bestruursstructuren zal moeten komen, de bestaande organisatiestructuur niet gewoon failliet is?

Marnix, om valuta-redenen zijn er inmiddels tuinders de Noordzee overgestoken en zijn ze er gewoon door blijven tuinen. De vraag is meer zoals Pieternel stelt en jij het wellicht ook bedoelt: hoe kijkt de verzamelde intelligentie van een grote bank nou aan tegen het in elkaar zakkende onderpand van al die Nederlandse agri-productie bedrijven die elkaar de tent uit concurreren en niet in staat blijken waarde toe te voegen?

Mind you: ‘meerwaarde maken moet’ blijkt de visie van de rijke tak van de boerenkoepels in Nederland. Hoe dat moet, weet ook die niet. Dat zeg ik zo scherp, omdat ze doen alsof het een helder recept is. Business as usual. Dat is het dus niet en daar loopt het scheef.

Ik denk dat als enkel uit economisch oogpunt zouden kijken, dat er dan in de kortste keren veel van deze bedrijven zouden sneuvelen, saneren en heropbouwen zou dan wellicht het devies zijn.

Maar de Nederlandse tomaat en paprika hebben ook een heel groot imago probleem, ze zien er perfect uit de vorm en de kleur zijn prachtig en ze zijn vak nog stevig ook waardoor ze er vers uit zien, maar ze staan ook bekend als waterballonnen; grote smaakloze dingen die je niet wil gebruiken tenzij je broodjes verkoopt ofzo.
Ik ben er echter heilig van overtuigd dat een Nederlandse tuinder een net zo goede tomaat kan kweken als een boer in Italie.

Wie iemand hoe het zit met het gebruik van CO2 in de glastuinbouw? Want men heeft het tegenwoordig over het opslaan van CO2, maar je zou het veel makkelijker kunnen gebruiken bij de kweek van tomaten, paprika en hennep om het groeiproces te verbeteren.

Marnix als de economische wetten gaan gelden voor de tuinbouw sectoren waar een TE VEEL is vallen de minst draagkrachtigen als eerste om. Dit wil niet zeggen dat het de meest ouderwetse bedrijven zijn. even min betekent dit dat de productie capaciteit verdwijnt. Een technisch goed bedrijf zal altijd een productie waarde hebben. De opkoper zal hier voor een “scheet” een leuke productie lokatie in handen hebben. Dus overproductie blijft en er zullen weer bedrijven omvalleen en na opkoop tegen bodem prijs opstarten en door produceren. Hoe denk je deze economisch wet buiten de deur te houden?? Warme overheids sanering met afbraak verplichting??

Dan zal de industrie instorten als dat zo door gaat. Op een gegeven moment zullen banken stoppen met het uitgeven van leningen voor die sector, omdat het te riscovol is. Barriers to entry komen weer op. En de zelfsanering gaat door, succesvolle bedrijven zullen de mogelijkheid vinden om vrij makkelijk uit te breiden.

Maar het is niet waar dat de minst daadkrachtige omvallen, het zullen degene zijn met de hoogste runningcosts. Een klein bedrijf dat altijd strak gerund is geen grote schuld heeft/geld in kas heeft, blijft bestaan. De grote investeringsmonsters die voor miljoenen rood staan vallen keihard om, omdat ze zelfs hun kosten niet meer kunnen dekken. Dat zie je op dit moment in de Amerikaanse graanindustrie, bedrijven die het minste geinvesteerd hebben zijn eigenlijk de enige die nog net breakeven kunnen draaien.

Marnix, stel je eens voor. Ik ben tomatentuinder, 63 jaar, heb 2 ha glas en heb altijd verstandig geïnvesteerd. Ik heb geen bedrijfsopvolger. Dat die grote jongens groot zijn gegaan heb ik altijd afgekeurd. Ik heb geen pensioen opgebouwd, want ik heb afgelost en een reserve binnen mijn bedrijf opgebouwd. Nu ben ik zo ver dat ik wil gaan afbouwen. Als ik mijn bedrijf verkoop aan mijn buurman en afreken met de belasting, dan hou ik wat geld over om nog een leuke oude dag te hebben. Maar nu kan ik mijn bedrijf aan de straatstenen niet kwijt. Ik val niet om, want ik heb geen schulden, maar ik moet nog jaren doorwerken voordat zich een kans voordoet om mijn bedrijf voor een redelijke prijs te verkopen. Is dat eerlijk?

Voor dit soort bedrijven is een warme sanering, zoals Han suggereert, op z’n plaats.

‘Meerwaarde creëren’, zoals Dick noemt, is een term die ik nu al jaren hoor. Die klinkt mij precies hetzelfde in de oren als het meisje dat ‘uitstraling’ moet hebben bij de boer die een vrouw zoekt. Precies, een term die alles en niets zegt. Meerwaarde en uitstraling zijn totaal niet gedefinieerd. Dus als een organisatie meerwaarde in zijn visie opschrijft zegt me dat nul komma nul niks.

Marnix als je gelijk hebt gaan de mega bedrijven in de Wieringermeer en bij Venlo kapot. Ik kan je nu al garanderen dat als ze kapot gaan, vindt de Rabo een nieuwe tuinder om deze mega’s te leasen. Laten we wel zijn er is altijd een overname prijs te maken, waarbij de productie nog wel levensvarbaarheid biedt. De economie zal de kosten verlagen door aankoop gestopte bedrijven ver onder de kostprijs van het bedrijf. De capaciteit wordt niet uit de productie genomen. Wees eerlijk er zijn de laatste 50 jaar duizenden boerderijen gestopt maar de productie is alleen maar gestegen.
Dit zal bij de kastuinders net zo verlopen. willen we een levensvatbare tuinderij zullen we SANEREN zodat Pieternel op een nette wijze de winkel kan sluiten en haar pensioen er uit kan halen via glas om rood o.i.d. Nu wordt het verkoop onder de technische prijs, omdat de buurman met een (te) lage product prijs zit en toch moet uitbreiden om zijn vaste kosten per kilogram te drukken. heeft Pieternel een kleiner pensioen en de sector wordt niet gezonder er is geen product krimp.

Marnix, heb jij rurale sociologie gestudeerd in Wageningen?

Ik zie het een beetje terug in je manier van denken. Helaas is de werkelijkheid van een tuinder weerbarstiger dan kleinschaligheidstheorieën. Zelfs een kleine tuinder is groot en produceert voor wat meer mensen dan in Naaldwijk, ‘s Gravenzande of Monster alleen. Net als een boel van zijn kleine collega’s die allemaal hetzelfde product maken en al helemaal niks meer kwijt zouden komen als ze dat niet deden.

Ik ben bang dat Harm en Pieternel erg gelijk hebben. Dat is ook het duivelse drama van de poll die aan dit debat hangt. Niettemin stuurt 80% van de lezers hier Pieternel failliet haar pensioen in.

Sanering is een korte termijn oplossing.
De volgende laat op zich wachten tot...............misschien Rabo eigenaar is van alle bedrijven en een soort monopolist wordt.
Het moet verboden worden.
Banken moeten bankier zijn en geen eigenaar van bedrijven.
Iets voor de NMA?
Welke gewone ondernemer kan tegen een bank op produceren?
De limiet bij de ondernemer ligt tegen de 100%, bij de bank is het bijna oneindig.

Sanering is volgens mij niet eens een korte termijn oplossing. Het is een hulpmiddel.

Pieternel, dat hulpmiddel is leuk voor de ondernemer die nu van plan is om te stoppen, de kosten ervan liggen bij de volgende die ongetwijfelt volgt.
Wat al vaker besproken is in de tredmolen, het stopt niet.

Waar ik nu de hele dag aan moet denken: in de Rode hoedlezing van Douwe van der Ploeg (hij was het toch??) kwam naar voren dat het uiteindelijk niet de grote ondernemende landbouw zou zijn die het zou gaan redden, maar juist de kleine boer, de familiale landbouwer zoals Steven zegt. Maar daarbij is de vraag wie wat is in dat opzicht. Wat is de rol van de megatuinder met 20 ha tomaten, en wat de rol van de Marokkaanse teler met 0,5 ha en wat die van Pieternel??

Wie zijn de oorzaken van het (te) grote aanbod?? De Nederlandse producenten of de buitenlandse producenten of samen? Of zijn de grote banken die de wereld financieen sturen de grote schuldigen aan de totale crisis sfeer? De overheden die de vrije wereld markt hebben uitgewerkt in opdracht van de GROTE voedings middelen handelaren? Ik krijg steeds meer het gevoel, dat niet de retailler de fout is. Zijn de boeren co-op schuld met hun investeringen in buitenlandse filialen, waarvan de producten voor d elokale markt zijn en de winst verwachting in de overvoerde markt nihil is?

Er is niemand direct aan te wijzen als schuldige.
Het is het systeem dat het veroorzaakt.
De kleine ondernemer, die Huib noemt, moet opboksen tegen banken in een irrieëele, ontwrichte markt en de cooperaties, die Han noemt, tegen andere multinationals.
Dat is een gevolg van liberalisatie, die er na afschaffing van handelsbelemmerende obstakels alleen maar sterkere nadelen aan toevoegt.
Ik weet dat ik hier nogal vaak op blijf wijzen maar helaas is de verwevenheid tussen kapitaal en handelsmacht( to big to fail) dermate bepalend dat er nodig een ander beleid moet komen.

Han, is er noodzakelijk een ‘schuldige’ die gestenigd moet worden? Ik zie het net als Paul. Het is zoiets als de revolutie die - hoewel begonnen vol goede bedoelingen - uiteindelijk zijn eigen kinderen opvreet. We moeten er wel iets van leren. Daarover schreef ik hierboven al wat in de vorm van een aantal basisopties. De vraag is wie daarmee, op welke termijn en met welke graad van organisatie aan de slag gaat/n en door wie hij, zij of dat groepje wordt dwars gezeten door onbegrip, diep gewortelde belangen voor wie het probleem nog niet groot genoeg is of andere agenda’s.

Oei, nu komen we ergens. Belangen en andere agenda’s?
Als wij als simpele zielen nu maar eens wisten hoe en wat dat is.
Dat recreatie in een dichtbevolkt gebied meer euro’s in het laadje brengt als landbouw is geen nieuws.
Dat verwerking, vermarkting en distributie dat is, ook.
Hoe gaan we dat oplossen met die boeren en tuinders die eigenlijk iets op moeten schuiven richting het oosten?
Door liberalisering?

Naast alle hierboven vermelde overwegingen, stellingen en meningen, heb ik zelf een veel algemenere vraag. Welke sectoren willen we WEL in Nederland houden?

We doen al niet meer in textiel, de scheepsvaart (op een paar luxe jachten na) en automobielsector zijn ook (bijna) weg. Sinds 15 jaar maken we ook geen vliegtuigen meer (Fokker). Philips maakt nog maar heel erg weinig ‘dingen’ in Europa. Een te zware financiële sector brengt ook zijn risico’s met zich mee. Alleen een transport en doorvoer-land zijn vind ik zelf wat mager.

Gaan we dan toch ook maar de glastuinbouw afbreken? Ik geloof niet in een maatschappij die alleen in ‘diensten’ zit. Als over 15 jaar de olie prijs weer sky-high is, dan gaan we afvragen waarom we zelf geen producten meer maken. In een verduurzaamde. Enfin vandaar mijn vraag: welke sectoren willen we als land behouden.

Ach, wellicht is deze vraag te breed en filosofisch, maar ik kan het zo na de kerst niet laten.

Paul dat de open markt mede oorzaak is van de pijn wordt me steeds duidelijker. Maar hoe verder op de ingeslagen weg leidt volgens verschillende discussie groepen tot niets positiefs voor boer en op den duur consument, om het milieu er maar buiten te laten.
Dick ik zoek niemand om te stenigen, Wil je een kwaal genezen is het nodig de oorzaak te kennen anders bestrijdt je alleen maar de symptomen. Dit is wat de wetenschap al eeuwen doet met wisselend succes.

Wouter, is het wel zo moeilijk?
Alles wat ergens anders goedkoper kan, voeren we aan en voegen waarde toe.
Zie Nederland als geheel als een toekomstige metropool, zoals ze elders op de wereld al bestaan, met meer inwoners als Nederland.
Recreatie en natuur, http://www.achgut.com/dadgdx/index.php/dadgd/article/filmpre miere_serengeti_hinter_den_deichen/
Kenniseconomie, financiële paradijzen, transport richting de naar het oosten van Europa verbannen industriën.
Als we hier Chinese leiders hadden duurde het waarschijnlijk geen 3 jaar.
In China hebben ze, denk ik, minder polders en meer bergen.
Dat scheelt in beslissingen nemen, wacht je te lang dan donder je er van af.
Klink ik nu als een multinational?

Naar mijn mening moet je in een land als Nederland nooit bulk en massa willen produceren. Daar zijn we te vol en te duur voor. We doen maar 5% van de Europese markt van Tomaten. Dus is dat geen bulk. Alleen maken we er buk van.
We moeten dus uitleggen wat onze meerwaarde is. De supermarkt doet dat wel, die legt uit dat zij de tuinders scherp controleren op residuen of op hun carbon footprint controleren. (Ze vergeten dat overigens met die tuinders te verrekenen. De tuinder moet nogal fors investeren of mindere opbrengst accepteren. Dat laat die tuinder zich gebeuren).
Ik wordt altijd heel vrolijk aangehaald in dit soort discussies, besef wel dat ik mij het schompes loop om elke kok en cateraar in Europa persoonlijk uit te leggen dat mijn product lekker smaakt en zijn gerecht een meerwaarde geeft.

Met Ruud Koornstra heb ik al een heel mooie LED installatie gemaakt. Nog geen Wagenings bezoek gehad, maar wel veel debatten gehoord en gezien waarin staat dat LED nog niet bewezen is, en oh ja, dat verder onderzoek noodzakelijk is. Wel ik heb nieuws, bij mij werkt het. Waarom? Omdat we het gewoon doen.

Saneren van bedrijven is iets wat de laatste decennia op natuurlijke manier al continu plaatsvindt. Saneren van areaal zou iets nieuws zijn en wellicht een maatregel als onderdeel van een oplossing.
Maar het is toch logisch dat de ruimte om te ondernemen die we er hier dan mee denken te maken, direct wordt ingevuld door andere aanbieders aan de andere kant van de grens?
Dus het lost dan niks op en maakt Nederland slechts weer een beetje minder tuinbouwland, tot er niks meer van over is.

Hier nog een uitgebreide link, ik kan nog geen beeld krijgen.

http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,148523,00.html

Rob, het lukt ‘omdat we het gewoon doen’, zeg je. En ik denk dat je hartstikke gelijk hebt.  Jij doet het nl. gewoon. Maar toch blijkt het heel bijzonder. De vraag is nl. waarom al die anderen het niet gewoon doen. Kun jij dat verklaren?

NB: mocht ik vrolijk en makkelijk zijn overgekomen over wat jij van KoppertCress hebt gemaakt, dan meteen m’n excuus. Want ik weet het: je hebt je de poten uit het lijf gelopen en je cressen zelfs bij El Bulli op tafel gekregen.

Vraag aan de anderen (en al die inmiddels meelezende tuinders en hun adviseurs): waarom zou een niche tuinbouw zoals Rob die voorstelt niet lukken? Of doodgewoon bijzonder: gewoon herkenbaar lekkerdere spullen, die met minder schaars water, minder restgif, minder schaarse energie en misschien wel meer minerale stoffen zijn verbouwd.

Geheimpje: die laatste producten zijn er. Maar inderdaad: de consument weet het niet en denkt dat de smakeloze zgn. longlife tomaten uit Spanje die je nu in de winkels vindt uit Nederlandse kassen komen.

Is de EU en de Vrije Wereld Markt niet bedacht om DAAR te produceren waar dat het GOEDKOOPST kan? Toen deze gedachte werd geintroduceerd riep iedere Boer en Tuinder MOOI we zullen ze een poepie laten ruiken. Nu enkele jaren later pakt het anders uit zijn er nog betere ondernemers of althans zij wonen en werken onder betere omstandigheden dan de Nederlandse agrariers. Hun product is goedkoper en voor de retialler niet slechter dan ons duurdere product. Nu ons plan anders uitpakt zitten we in zak en as en gillen om hulp. Mijn volle overtuiging is; “Nederland moet stoppen met BULK producten. Beter minder maar rendabel, geef een handels meerwaarde, een gevoel mee aan het product. Werk samen met retailers op basis van gezamelijk belang. Het product dat deze samenweking levert mag nooit vervangen kunnen worden door een product van elders. Hoe?? Moeten we denk ik over bomen.

@ Rob, begrijp ik je goed? Bulk zonder toegevoegde waarde weg? Als we zo redeneren, dan gaat op termijn weg (a) gewone tomaten, (3) paprika, (4) komkommer, (5) appels, (6) varkens, (7) kippen, (8) ... ... Kortom alle producten die relatief goed inwisselbaar zijn en waar dus alleen prijs en volume de discriminerende factor is. Maar zeg je dan niet eigenlijk dat tot 80% van de huidige veehouders, tuinders en boeren op termijn geen bestaansrecht hebben?

@ Paul, het model wat jij voorstaat is dus 100% open-markt en liberaal. Als het ergens anders goedkoper kan dan is dat prima. Begrijp me niet verkeerd, ik ben (ook) behoorlijk liberaal in mijn denken, maar ook jij geeft aan dat er dus op termijn niet al te veel ruimte is voor boeren/tuinders/veehouders. Op termijn kan dat veel goedkoper in oost-europa. Dus maar toch koud gaan saneren?

Europa als het vakantieparadijs van de Wereld? Dit beeld wordt vaker geschetst, zelf vind ik dat een somber perspectief. Ik denk dat je in de praktijk inderdaad ziet dat diensten, kennis en financiële sectoren de maak-industrie volgen. Dat is de reden waarom ik denk dat we niet zomaar maak-industrie (inclusief tuinders) zouden moeten saneren. Vandaar mijn vraag: waar gaan we voor kiezen?

@ Dick, ja gewoon doen! Ik ben het helemaal met Rob eens. Dat is ook de reden waarom ik altijd zo zit te schoppen richting onze kennisinfrastructuur. We zijn nu allemaal hoog opgeleid, kennis is in grote mate aanwezig. De ondernemers die kennis en inzichten snel kunnen omzetten in DOEN, gaan het redden.

@ Jan, dat is nu ook mijn analyse. Afbouwen, betekent inderdaad op termijn dat we geen tuinbouwland meer gaan zijn. We zouden bewust ervoor KUNNEN kiezen om tuinbouw WEL in Nederland te houden. In dat geval moet de sector wellicht ondersteund blijven worden. (ik moet zeggen dat dit wel volledig tegen mijn liberale denkwijze indruist).

‘Gewoon doen’. Dat vind ik nou wel een beetje vrolijk. ‘Gewone doeners’ doen niet gewoon. Ze doen. Dat maakt een boel verschil.

Ik ben het met de stelling eens; Als we tuinbouw / landbouw land willen blijven moeten we de sector stteunen ter wille van de wetenschap (uitproberen nieuwe inzichten) en ter wille van de agrarische industrie die de nieuwe technologie wereld wijd aan de man brengt. Dus nederland een soort grote proeftuin voor de Kennis Industrie op landbouw gebied. Nu doen de boeren en tuinders het praktijk “onderzoek” in de hoop te overleven. Zij vangen de eerst klappen op bij de tests en daarna gaat de cconcurent met het klare product produceren zonder aanloop kosten.
Wil Nederland blijvn vasthouden aan zijn Vrije markt geloof, dan zal er weinig van de agrarische sector overblijven en is de kans als Kennisland ook verdwenen. Wie geloot nog in onze agrarische technolgie als onze landbouw ter ziele is??
Wat voor ons een discusie gevoed door emotie, gevoel etc. zal in het ministerie een rekensom zijn van wat kost het minste en wat ligt politiek het beste. Met andere woorden Hoe halen we de stemmen winst binnen.
IK wil niet lullig doen, maar dit is de realiteit, politiek in Nederland denkt nooit verder dan 4 jaar vooruit.

@Dick “Vraag aan de anderen (en al die inmiddels meelezende tuinders en hun adviseurs): waarom zou een niche tuinbouw zoals Rob die voorstelt niet lukken?”

Waarom het niet zou lukken komt denk ik vooral omdat we met over het algemeen veel te conservatieve bestaande ketens en ondernemers opgescheept zitten. Lekkere tomaten, aardbeien, spruitjes, enz. hebben vaak andere kwalitatieve eigenschappen dan de doorsnee varianten ervan.
Alles wordt beoordeeld op het uiterlijk, houdbaarheid en uiteindelijk op de prijs. En dan valt de koper meestal voor de standaard variant. Telers kunnen wel iets anders leveren, maar de consument weet dat niet en wordt dom gehouden. Enerzijds omdat de meeste tuinders geen marketeers (willen) zijn en anderzijds omdat in de andere schakels in de keten de marge het enige is wat telt.

Wouter, 10.57u, dat model waar ik dus niet voor sta.
Ik had even de vrijheid genomen op 10.18u, en ook geen minuut langer, om in de huid van de belangenbehartigers en vreemde agendahouders te kruipen,
Dat helpt als je een bredere kijk op ontwikkelingen wilt hebben.
Ruimte wordt steeds verder beperkt in NL dus moet de productie toch elders plaatsvinden.
Er is in Europa nog een mogelijkheid, om gebieden te ontlasten, door vrij vestigingsbeleid toe te passen.
Daarvoor is een Europees tarief van belastingen e.d. voor nodig.
Dit maakt het voor agrarische ondernemers en MKB eenvoudiger om elders verder te gaan.
Lokale ondernemers elders hebben het dan wel weer moeilijker om tegen ijverige Hollanders op te boksen.
Ik blijf tegenstander van liberale handel zoals gepland.

Recreatie in de nabijheid van steden, wat in West-Europa goed moet kunnen, klinkt net weer iets anders als Europa als vakantieparadijs.
Dat klinkt zo Wilders.
Ik kom weer terug op Europees denken als ik jouw stelling lees van diensten, kennis en financiën. Denk die grens even weg.
Wageningen doet toch ook onderzoek voor wereldspelers.

Geheimpje verklappen? Ik heb tegen steun gestemd. Niet omdat ik mensen in armoede wil drijven, maar een stem voor een ander systeem.

Als een product als bulk wordt aangeboden, moet het “ontbulkt” worden. Zoals de ene wijn de andere niet is. Waarom moet de melk in Oost-Groningen hetzelfde smaken als in West-Zeeuws-Vlaanderen. Alle verrassing van ons Hollandse voedsel is er al jaren vanaf. Dan kom je vanzelf in een negatieve prijsspiraal.
Ontbulken kan je ook, door uit te leggen waarom jouw (a) gewone tomaten, (3) paprika, (4) komkommer, (5) appels, (6) varkens, (7) kippen, (8) ... ...anders zijn. Nu wordt elk product zo anoniem mogelijk in de markt gezet.
We moeten juist weer zorgen dat een product een gezicht krijgt. Ton Janssen heeft meer voor de hele tomatensector gedaan dan alle standsorganisaties bij elkaar.
Een AGF sector waar 12 miljard omzet in plaats vind moet toch zichzelf met de juiste communicatie op de kaart kunnen zetten. En dat geldt dan ook voor de varkens, de kippen en de melk.

Rob, dat is besproken. Afnemers, verwerkers en retail, zijn daar niet happig op omdat je dan niet meer inwisselbaar bent.

Rob Baan zegt eigenlijk dat Nederland een niche-speler is. Zelfs de totale tomatenomzet komt maar op 5% van de Europese markt. daarmee zegt hij dus iets heel belangrijks. Tomatentelers in Nederland produceren nu 2/3 bulk tegen 1/3 smaaktomaten en die verhouding verschuift momenteel weer richting meer bulk. De Nederlandse tomatentelers zouden er dus voor moeten kiezen binnen Europa die 5% volledig op te vullen met bijvoorbeeld smaaktomaten. Laten andere landen gerust de tomaten maken voor de Unox soep, zoals Mac van Dinter mooi verwoordde in De Volkskrant.

Die strategie werkt dan ook om Jan Robben’s angst weg te werken, dat andere marktspelers direct de plaats innemen die de Nederlandse telers eventueel bij sanering van het areaal laten liggen. Met z’n allen onze klanten zo verwennen dat ze het mindere product laten liggen.

Kom je weer bij het probleem van het overbrengen van de boodschap. Waarom zou dit consument kiezen voor een Hollandse tomaat? Dat moet je wel vertellen, uitstralen, pushen, duidelijk maken.

Ik interviewde vorige week anthuriumtelers met een topproduct en een goed concept. Tot en met de winkelvloer was het verhaal prima en duidelijk. De volgende stap werd moeilijker: waarom zou ik nu die duurdere anthurium kopen inplaats van een doorsnee anthurium? Voor de tuinders was dat volkomen duidelijk: ‘die van ons staat minstens een half jaar in bloei, zonder dat je er meststoffen bij hoeft te gooien. Die andere zijn na drie maanden al weg.’ Kijk, dat weet ik als consument niet. Ik kan dat ook niet meteen zien of lezen.  Ik koop met mijn oog. Houdbaarheid en smaak (in het geval van de tomaat) kan ik niet zien.

Han heeft ook een punt: de politiek kijkt niet langer dan vier jaar vooruit. Maar je kan de politiek wel tot keuzes dwingen: willen we nu eigenlijk land- en tuinbouw in Nederlnd behouden of niet? En zo ja: stimuleer die ondernemers niet bij het opzetten van nog grotere mega-bedrijven, maar juist in het zich onderscheiden van anderen en een goede boodschap naar de consument.

Ik wil graag ‘Zendtijd voor land- en tuinbouwpartijen’. Een grote voedseldatabank op Internet. ‘Spruiten en slikken’, ‘Boer zoekt burger’

@paul jansen:  en daarom doe ik dit dus juist wel. Precies wat Pieternel over die Anthuriumkwekers schrijft. Dat laatste stapje moet je ook vertellen. We krijgen allemaal te horen dat de consument dom is. Dat alles standaard moet (van de supermarkt maar niet van de consument). Er komt een andere tijd. De consument pikt het niet meer. En wij producenten zouden daar juist op in moeten haken.

Rob, varkenshouders proberen nu om met Comfortclass, dierenwelzijn, een overeenkomst te sluiten met b.v. Jumbo.
Dat is ook een mogelijke onderscheiding op de markt.

Er zijn verschillende waarheden naast elkaar,zelfs al zijn die tegenstrijdig.
“waarom zou een niche tuinbouw zoals Rob die voorstelt niet lukken?” Uiteraard gaat die lukken, en het zullen keihard werkende creatieve ondernemees zijn die het gaan uitvoeren.
Vraag: is het goed als gewenste ontwikkelingen worden gestimuleerd?
Is dit een vraag van het type open deur!? Tot vorig jaar werd grootschalige kastuinbouw als hét grote voorbeeld gezien: Keihard werkende, creatieve, ondernemende ondernemers. Die werden volop ondersteund: banken met sale/lease constructies, een overheid die daar fiscaal aan meehielp. Kortom: met zijn allen opstomen naar een moderne landbouw.
Nu is er een andere visie: Dick en anderen staan hoofdschuddend te kijken (terecht): moet je kijken wat een kansen er allemaal blijven liggen. Je hoeft alleen maar ....  Daar zouden de banken eens op in moeten springen, en de boeren(organisaties) en als de overheid dat nu eens fiscaal zou belonen. Met zijn allen op weg naar de niche en weg van de bulk.Ondernemers stimuleren zich vooral te richten op grootschaligheid of op de niche: is dat niet iets dat “usually ends up in tears”? 

Goed, er zijn mogelijkheden. Maar alleen daar op te wijzen is dat niet zoiets als in een sloppenwijk verkondigen dat er geen reden voor wanhoop is: iedereen kan immers toch succesvol voetballer of golfer worden of zelfs president van het machtigste land ter wereld?

Wouter zegt dat er eens gekozen moet worden welke sector we willen behouden. Die sector moet dan ondersteund worden. Dat wordt volop gedaan. Rusland, Oekraïne en Kazachstan willen een grotere graanproducent worden dan de USA. Of anders gezegd: ze weigeren nog langer hun landbouw op te offeren om voor anderen plaats te maken.

“Maar het is toch logisch dat de ruimte om te ondernemen die we er hier dan mee denken te maken, direct wordt ingevuld door andere aanbieders aan de andere kant van de grens? Dus het lost dan niks op “ aldus Jan Robben over de mogelijkheid om sanerende maatregelen in te voeren.  “Braaf zo” hoor ik de afnemers, de banken en de overheid al denken “jullie hebben helemaal gelijk. Volhouden hoor. Aan het eind van de regenboog staat de pot met goud. Met zijn allen er op af.” Dat we vooral niets moeten doen waardoor onze concurrenten wat gaan verdienen, is dat niet de grootste drogreden van al? Zelfs de oorzaak van de problemen in de landbouw?

Kijk dat bedoel ik dus ook: als we saneren en verder alleen maar blijven telen wat anderen ook doen komt er nooit een eind aan dit liedje. Met Rob Baan ben ik het eens dat ons aanbod verrassend moet zijn ten opzichte van dat van de concurrent. Maar dan heb je het nog niet door de conservatieve keten heen geduwd.

Rob zal zeggen “je moet het ook niet duwen, maar de eindafnemer erdoor laten trekken.” Dat denk ik dus ook.
Dus “we” moeten vooral met de eindafnemer, de consument communiceren en die moet ze de kop gek gaan zeuren bij de supermarkt en andere verkooppunten.

Maar wie zijn dan “we” ? De cressen van Rob hebben een authentiek verhaal, de smaaktomaten van Ton Janssen hebben een goed verhaal, met mijn smaakaardbeien probeer ik het ook.

Moet elk product zijn eigen missionaris hebben?

@ Jan, Ja elke vers product met een zeer hoge kwaliteit zou inderdaad een missionaris moeten hebben. Laten zien wat je doet, jezelf verbinden aan het product en zorg dat jijzelf en je product bij het grote publiek bekend worden.

@ Paul, comfortclass? Zogauw jij/jullie dit hebben neergezet, komt er competitie en willen supermarkten weer een inwisselbaarheid hebben. Denk aan Volwaard. http://www.foodlog.nl/vandaag/bericht/naar_de_jumbo/ Kortom eerst op eigen kosten een concept neerzetten, dan pakt een supermarktketen het, en gaan de inkopers weer op zoek naar inwisselbaarheid.

Het is m.i. allebei. Ook specialiseren in prima standaardprodukt (maw “bulk") blijft voorlopig een rationele optie. Wel moet dan het speelveld een beetje ‘level’ gehouden worden. Dus niet dierwelzijnsnormen zo hoog opschroeven dat de rest van Europa Nederland lachend voorbij streeft.

Lees bijvoorbeeld deze varkens vakvisie: veel boeren zullen toch inzetten op ‘meer’ en niet op ‘beter’. Want:"Het verleden leert dat degene die het alleen maar beter deed er niet meer is.”
http://www.bit.ly/7Iotcf

Pieternel: “De Nederlandse tomatentelers zouden er dus voor moeten kiezen binnen Europa die 5% volledig op te vullen met bijvoorbeeld smaaktomaten. Laten andere landen gerust de tomaten maken voor de Unox soep, zoals Mac van Dinter mooi verwoordde in De Volkskrant.”

Lijkt me een goede oplossing, ik had zelf ook al zoiets eerder op dit forum ter sprake gebracht, namelijk:

“Wat als we voor een strategie zouden kiezen waarin we een voorkeur voor onze Nederlandse producten kunnen creeren? De Unique Selling Points van onze Nederlandse producten boven water halen, een meso-marketinginstantie oprichten en de strijd aangaan met de buitenlandse producten.”

Ik denk dat een merkenstrategie, of conceptenstrategie alleen zal lukken in de tuinbouw als je samenwerkt of een grote speler bent. Anders heb je tekort middelen om deze strategie te volgen.

Ik vind woorden als “gewoon doen” en voorbeelden aanhalen van gelukte concepten te simpel. Kom op zeg, al jaren wordt geroepen dat tuinders zich moeten onderscheiden, een merk moeten creeren of klantgerichter moeten produceren. Het is naief om te denken dat dit niet geprobeerd wordt. Het is ook niet slim om zoiets te roepen zonder te verklaren waarom dit in de tuinbouw niet lukt. Omdat de ondernemers zich er niet mee bezig houden? Ammehoela. Veel agrarische producten bevinden zich in een markt van volledige mededinging, dat lijken veel mensen vergeten te zijn, zelfs de marketeers. Ik quote de voorwaarden in deze markt uit m’n marketingboek even: “In een markt van volledige mededinging is vergelijk makkelijk, toetreding vrij en de markt transparant. De aanbieders op deze marktvorm noemt men hoeveelheidsaanpassers. Voor deze ondernemers is de prijs een vast gegeven en zij kunnen daarop alleen inspelen door de aan te bieden hoeveelheid aan te passen. Aangezien de markt de verkoopprijs dicteert, kan een aantrekkelijke marge alleen verkregen worden door zo efficient mogelijk en dus tegen lage kostprijs te produceren.”

Er zijn wel verschillen, maar die zijn minimaal. En de meeste verschillen zitten in teeltwijze of rassenkeuze. Innovatie in de tuinbouw is doorgaans extern waardoor een bedrijf weinig/geen mogelijkheden heeft om exclusieve producten aan te bieden. Dus waarom zou een niche niet werken? Omdat je binnen de kortste keren weer ingehaald bent, doordat je niet lang je voorsprong kunt behouden. Doordat vergelijk makkelijk is, en eenmaal vergeleken en net zo goed, en de USP is verdwenen. En dan is “gewoon doen” opeens niet meer voor ieder bedrijf of elk product weggelegd, en makkelijker gezegd dan gedaan.

Jos, probeer eens 3 USP’s te noemen? En wie zou je daar mee kunnen verleiden? Ik denk dat het nog niet meevalt om er 3 te noemen die een consument zou laten kiezen voor Nederlands product i.p.v. bijvoorbeeld Spaans product.

@Jan Robben, waarom zou je er 3 willen? Volgens mij is 1 onderscheidend aspect dat ECHT onderscheidend is een USP.
3 USP’s zullen bij dit soorten producten niet onderscheidend genoeg zijn. Bovendien is 1 echt onderscheidend aspect communiceren wel realistischer dan 3

Liesbeth, noem er dan eens 1. Da’s nog beter als je het met 1 kunt.

USP Nederlandse Glastuinbouw

De verhouding tussen water, voeding, energie en minimale emissie.

Wij zijn met de Nederlandse glastuinbouw als één van de weinige in staat om producten te produceren op een manier die voorkomt dat we over een aantal jaar 20 aardbollen nodig zullen hebben om de bevolking te voeden.

@Jan Roben, als consument hoop ik smaak. Ik heb op deze site begrepen dat jij je daarmee onderscheidt. Jammer dat je niet in de buurt van Haarlem zit.....anders kwam ik bij jou langs. 

Of een ander USP: van grond waar nog voldoende voedingsstoffen inzitten. Of: door hele korte keten, extreem vers. Maar wel een keuze van 1. Dan kun je op dat aspect echt de allerbeste worden

@Robert Bergenhenegouwen, gaat het wat jou betreft dan alleen om kwantiteit of zijn het ook producten met voedingsstoffen? Ik heb bij de lezingen van Biologica soms met open mond zitten luisteren. Het ging soms om kwantiteit en om omzet. Voedzaam eten met voedingsstoffen deed er soms niet toe. Misschien begrijpelijk vanuit het gezichtspunt van een tuinder die geld moet verdienen.  Echter onbegrijpelijk voor een algemeen debat. Tuinders zijn hopenljk bezig met geld verdienen met gezonde producten.

Jos heeft wel een duidelijk punt de markt is enorm eenzijdig, en eenmaal uniek word je snel ingehaald. Dat heeft ook te maken met de hoeveelheid tijd die je als teler/ondernemer vrij kunt maken voor het promoten van je “unieke” product. Vergis je niet er zijn maar een paar ondernemers die je overal tegen komt. Het gros van de ondernemers is met zijn/haar teelt bezig. En daarmee het grootste gedeelte van de tijd in de kas.

De tuinders titanic dreigt te zinken of zinkt al. Hoe moeten wij telers met alle goed bedoelde adviesen volgend jaar positief draaien? Het groenten en fruit buro beter en meer benutten? Kijken of er in Duitsland ook ruimte is op tv om de Nederlandse sector in het groene daglicht te zetten?

Met vliegtuigen over het ruhr gebied vliegen met een text van onze glastuinbouw USP erop? Zeg het maar, want ik denk dat een groot deel van de sector het niet meer weet.

@Liesbeth, het gaat niet over mij maar over dé tuinbouw nu.

@Robert, het zou best eens kunnen dat we daarin de beste zijn. Ik geloof alleen niet dat we daar de consument mee kunnen verleiden, nog niet al gaat elke tuinder dat staan te roepen. Dan zal er een Grote Leider op moeten staan die zoals Al Gore het deed met het klimaat, op overtuigende wijze kan vertellen hoe belangrijk het is te kiezen voor de duurzaamste groente- en fruitproductie. Zodat mensen zich bijna schamen als ze voor iets anders kiezen.

“Wij zijn met de Nederlandse glastuinbouw als één van de weinige in staat om producten te produceren op een manier die voorkomt dat we over een aantal jaar 20 aardbollen nodig zullen hebben om de bevolking te voeden.”

Dat zal ik niet willen tegenspreken, maar of het vervoeren van deze producten vanuit Nederland naar de rest van de wereld, dat ook voorkomt weet ik zo net nog niet. Tja, ik noemde meso-marketing en USP als één van de oplossingen. Zeker niet de beste overigens(het beste lijkt mij om weer te gaan veilen, maar dat terzijde). Het is inderdaad moeilijk om een USP propositie te creeren, zoals ik vanuit de marktvorm al verklaard heb, laat staan dat alle groententelers dit individueel zouden redden. Dan ontstaat er weer een bulk aan merken en concepten.

Als USP voor Nederlandse producten zou ik voor smaak gaan aangezien de belangrijkste veredelaars op de wereld in Nederland zitten, en een kwekersrechtje voor bijvoorbeeld alle tomatentelers in Nederland goed mogelijk is. Daarbij, als voor een meso-strategie gekozen zou worden, moeten voldoende telers daadwerkelijk voor die éne USP gaan. En er is waarschijnlijk teveel rivaliteit in de sector wil zo’n strategie lukken.

M’n eigen idee analyserend kom ik toch weer tot dezelfde conclusie, marketing in de agrarische sector is makkelijker gezegd dan gedaan. De cultuur en marktvorm in de sector, eentje die bijna niet te veranderen is, zorgt ervoor dat het zo moeilijk is. Bij gemakkelijk vergelijk zou het zo moeten zijn dat de beste kwaliteit, de hoogste prijzen oplevert. Door het verdwijnen van de veiling is de transparantie rondom de prijzen en kwaliteit verdwenen waardoor deze vlieger ook niet meer op gaat. Het is zo jammer dat de rol van de veiling onderschat wordt door velen.

Jos spreekt over een markt met volledige mededinging. Ik noem dat een red ocean; enfin de vraag is hoe eruit te komen? Voordat we deze vraag proberen te beantwoorden (het antwoord staat overigens al hierboven), heb ik nog even de behoefte om nog verder op de reactie van Jos in te gaan. Jos haalt een paar belangrijke dingen aan:

1. “… Ik denk dat een merkenstrategie, of conceptenstrategie alleen zal lukken in de tuinbouw als je samenwerkt of een grote speler bent. ...”
Hier ben ik het niet mee eens, natuurlijk gaat het ook om beschikbare middelen, maar in veel belangrijke mate gaat het om ‘tussen de oren’. Ik ken behoorlijk wat tuinders en boeren, en na gemiddeld een kwartier wordt de vraag gesteld “wat kost het?” Deze vraag is niet relevant, wel de vraag “wat gaat het me opleveren”. De tuinders die ik ken zijn heel erg gericht op ‘kostprijs en kosten’. De mensen die me kennen weten dat ik maar één management regel heb “alles wat je aandacht geeft groeit”.

2.” .... En de meeste verschillen zitten in teeltwijze of rassenkeuze. Innovatie in de tuinbouw is doorgaans extern waardoor een bedrijf weinig/geen mogelijkheden heeft om exclusieve producten aan te bieden. ...”
Tja, gewoon stom. Innoveren met de gedachte dat je toeleverancier gratis wel met ideeen komt. Natuurlijk krijg je dan niets exclusief. Waarom wordt deze kennis (rassen en teeltwijze) nu niet ZELF opgedaan? En hou de goede innovaties dan maar voor je. Maar nee, hoor. We gaan lekker naar Monsanto of naar de WU, want dan hoeven geen investering te doen in R&D;. Je onderscheiden kan niet alleen via marketing, maar ook via kennis en unieke toegevoegde waarde.

3. “.... De Unique Selling Points van onze Nederlandse producten boven water halen, een meso-marketinginstantie oprichten en de strijd aangaan met de buitenlandse producten.”… “
Nee juist niet, hou het klein. Vooral niet via PT of LTO aan meso-marketing gaan doen. Eerder zoals Rob Baan of Jan Robben. Maar dan wel met unieke producten komen. En deze unieke producten niet (=nooit!) onder private label in de supermarkt laten komen.

@ Robert, inderdaad. Als ik tuinder was zou ik me drie zaken richten. (a) Evidence based sustainibility (dus met feiten, met de billen bloot!), (b) op een unieke smaak en (c) op een eigen uitstraling (inc. merk, inclusief website, etc.). Hier zou ik bewust in gaan investeren, ik zou strategische partnerships aangaan met partners.

Robert schrijf ook “ ... Jos heeft wel een duidelijk punt de markt is enorm eenzijdig, en eenmaal uniek word je snel ingehaald. Dat heeft ook te maken met de hoeveelheid tijd die je als teler/ondernemer vrij kunt maken voor het promoten van je “unieke” product....”
tja, dan ben je niet uniek genoeg, of je innoveert te langzaam. En als je als teler/ondernemer geen tijd wenst vrij te maken om jezelf en je product te promoten, dan blijf je een anonieme bulk producent. Ik vind het prima als telers zo willen leven, maar dan ook liever geen geklaag.

@ Liesbeth, ik ben het niet helemaal met je eens. Sturen op ‘gezondheid’ van het product is gevaarlijk. De telers die zich hebben laten ompraten om met de lycopeen tomaat te komen, zullen dit beamen. Gelukkig is het zo dat nutritioneel profiel en smaak hand en hand gaan. Hoe diverser en breder de smaak, des te meer ‘gezonde’ componenten. Alleen sturen op brix is overigens onzin.

Liesbeth,
Ik kweek komkommers. En ik zet het ras dat zoveel mogelijk mooie uniforme komkommers geeft. Simpelweg omdat ik weet dat ik daar als ondernemer op wordt afgerekend.

Naast het standaard ras teel ik persoonlijk ook andere type komkommers, andere smaak, vorm en/of kleur. Het resultaat? Laaiend enthousiaste consumenten, bijvoorbeeld tijdens kom in de kas. Fantastisch om te zien hoe mensen kunnen reageren op het product dat je teelt. Maar het kanaal van teelt locatie naar de consument is zoals Ruud Koornstra in zijn boek “Wat Led Je?” beschrijft een enorme weerstands route.. De gevestigde distributie kanalen kunnen niet omgaan met andere dan “standaard” producten. Het raakt zoek, komt niet aan, verdwaalt in de keten, wordt verwisseld en is onbekend bij de eindafnemer. Dus alles wat een consument wil met voedsel, kan.

En ben ik bereid te telen mits men er ook de prijs voor over heeft die nodig is om een bedrijf mee te laten renderen.

@Robert, klinkt goed, ik wil voor een lekkere komkommer wel meer btalen Logisch dat je het anders niet levert.
@Wouter, ik had het anders moeten formuleren, geen rare toevoegingen, maar gewone producten waarin nog voedingsstoffen zitten die uit de volle grond komen en dus niet speciaal zijn toegevoegd

@ Robert, de essentie van een blue-ocean ondernemer? Hij ondervindt altijd weerstand. De gevestigde orde is zelden je partner, en meestal juist je vijand. Mijn suggestie. Kom eens vrijblijvend bij me langs in Wageningen, ik help je graag met je innovatiestrategie.

Als de keten de bottleneck is dan zal je over die keten heen de vraag moeten creeëren. En als dat niet gaat moet je je afvragen of je met de juiste keten werkt. Een supermarkt wil voor de klant en de vakkenvuller zo min mogelijk verwarring. De inkoper wil nog minder verwarring en de handelaar moet die voorkomen. Gevolg, alles hetzelfde voor een lage prijs. Vis, vlees, melk kaas, groenten. En toch loopt daar die consument op beurzen en open dagen en kom in de kas (met honig soep gesponserd overigens) met een teleurstelling. Ik hoor zo vaak; “waarom kan ik dit niet kopen bij mijn supermarkt of groentenjuwelier”. Die mensen zijn mijn drijfveer om te blijven douwen tegen al die tuinders die zeggen dat het niet kan.

@Wouter: Het is wel duidelijk dat wij het niet eens zijn, dat maakt de discussie overigens wel interessant.

Ik geloof niet in de woorden van de marketeers. “Ik ken behoorlijk wat tuinders en boeren, en na gemiddeld een kwartier wordt de vraag gesteld “wat kost het?” “ Ik ken ook telers die wel in innovatie willen investeren, maar het heeft ze niet verder gebracht. Ik heb moeite met hoe gemakkelijk marketeers over onderscheidend vermogen leveren en vermarkten van producten praten. Even een R&D;afdeling oprichten en de strijd aangaan met onze top-of-the world veredelaars en high tech leveranciers. Zie je het al voor je? R&D;kost geld en tijd, iets wat vele tuinders niet zomaar even ophoesten, laat staan dat de investeringen op tijd terugverdiend worden. Daarnaast lever je niet zomaar een uniek product. Vergeet niet dat je niet zo gemakkelijk ontkomt aan de externe innovatie waar ik over spreek. Je concurrenten (veredelaars en high tech leveranciers) zitten al veel langer in die markt die je dan gaat betreden en hebben veel meer kennis en kunde op dat gebied in huis. Dat bedoel ik dus. Er wordt zo makkelijk over gepraat. Je moet je gewoon even onderscheiden en een merk creeren. Alsof het niets is. Maar een implementatieplan blijft uit, duidelijke taal hoe dit te realiseren is ook. Maar stel nou dat het kan en zo’n 2.000 groentetelers in Nederland gaan allen apart onderscheidende, unieke producten aanbieden. Dan kunnen we zo’n 6 jaar lang elke dag een ander product eten. “Nou, dat is lastig kiezen, dan maar gewoon een tomaat, ik weet toch niet wat ik moet geloven.”

Jos de veredelaars zitten in Nederland. maar zijn het Nederlandse bedrijven of een onderdeel van een multinational??? Ik denk het laatste! Veredelen is zo duur dat dat alleen maar kan als er heel, heel veel zaadjes over de toonbank gaan.
Willen we een eigen gezicht voor de tuinbouw producten, JA!!. Laten we dan eerst zoeken wat de consument aanspreekt, bv. MILIEU VRIENDELIJK, DUURZAAM, ENERGIE ZUINIG, Kopenhagen mag “mislukt” zijn. Laat de Nederlandse tuinbouw niet mislukken aan eindeloos geleuter zoals Kopenhagen. Zijn miliue items te verkopen, probeer daar dan aan te voldoen en maak daar een gezamelijk Nederlands LABEL van. Vb. Toen ik in 1992 voor het eerst in Moskou kwam werden de kratjes “NEDERLANDSE TOMATEN” bewaard voor hergebruik met lokale tomaten, de krat gaf het recht op 50 - 100 % meer waarde aan je tomaten.
Dit LABEL moeten we terug winnen. We hadden het nooit moeten weggooien ter wille van “????” !! Ik denk dat we moeten stoppen met de verkoop van buitenlandse producten op onze vernieuwde veilingen (Greenery etc.) en daarmee de suggestie wek dat het nederlands is.

@ jos, ons bedrijf is een R&D;en innovatie-bedrijf puur sang, we bestaan 4 jaar en groeien nog steeds (over een maand 19 mensen). Hoe? door 100% met vernieuwing bezig te zijn, door risico’s te nemen, door te innoveren. Zelf neem ik de vaste kosten, mijn klanten betalen een variabele vergoeding.  Ik geloof zelf niet in pure marketingconcepten. Het onderliggende product moet namelijk ook kloppen. Meer hierover op deze link.

De enige manier om als ondernemer vooruit te komen is door ZELF te innoveren. Tuinders hebben in de laatste 30 jaar zogenaamd samengewerkt op het gebied van R&D;. Het resultaat? Alle kennis ligt ‘gratis’ op straat, er zijn geen zaken waar je op kan onderscheiden, en alle focus lag op kostprijsverlaging. En nog erger, Den Haag en WUR denken dat deze kennis ook naar de rest van de wereld gebracht kan worden (stom stom stom, eigen boer eerst wat mij betreft :-) ). Meer hierover op mijn blog
en deze link. Lees deze tekstjes even door en doorzie een stukje historie.

Ondernemers die bij ons langskomen en willen, maar geen middelen hebben, kom ik tegemoet. Gratis, daar geloof ik niet in, maar je kan pas vermenigvuldigen als je hebt leren delen. Het aanbod wat ik voor Jos heb gedaan, geldt ook voor jouw. De Nespresso staat bij ons altijd aan.

Meer over de rol van de veredelaars op onderstaande linkjes:
1. http://www.foodlog.nl/cafe/bericht/tegen_gentech_of_tegen_de _monsantos/
2. http://www.foodlog.nl/cafe/bericht/eerlijk_delen_van_gentech
3. http://www.foodlog.nl/vandaag/bericht/is_monsanto_de_enige_s chuldige/
4. http://www.foodlog.nl/cafe/bericht/rode_hoed_iii/

(ik stel voor om in deze lijn geen discussie te hebben over de zaad-veredelaars)

@Rob Baan: ,,En als dat niet gaat moet je je afvragen of je met de juiste keten werkt’’.
Rob doel je op de agf/vers-speciaalzaken? In mijn ogen laten die al jaren het kaas van hun brood eten. Er is volgens mij gebrek aan echte visie en te weinig saamhorigheid om met een eigen karakter aan de weg te timmeren, er zijn toch kansen genoeg!

Nog een reactie en dan ga ik naar bed, tuinders moeten vroeg slapen.
Waarom eten we?
Vanwege de calorieën of omdat we daarmee gezond blijven.
Een aap eet per dag 120 verschillende producten om zichzelf optimaal te houden. We gaan nu een campagne beginnen 2 ons groenten 2 stuks fruit, iedereen weet het niemand doet het.
Ons voedsel is onze gezondheid, totdat er van alles ingegooid werd om het beter te bewaren, of van alles op gespoten werd om maximale opbrengsten te halen, en omdat we niet wisten hoe we het anders konden oplossen. Nu kunnen we zelf botrytis bestrijden?
Deze kennis van inhoudstoffen en gezondheidsbijdragen maakt ons voedsel uniek. Dat is ons USP. Ik noem mijn product Schoon Genoeg.Schoner dan gangbaar, maar wel praktisch en ‘s winters leverbaar dus geen EKO. De meeste telers die ik ken telen zo ongelofelijk schoon en kunnen dit niet vermarkt krijgen. Tijd voor het agrarisch journaal terug op de tv?

@Dirk Jan Polak. Er zijn echt goede groentenjuweliers en veel supermarkten (met name die particulier gerund worden) hebben wel een agf specialist in dienst. Echter de massa heeft geen warenkennis en wij leggen dit ook niet meer uit. Warenkennis is in onze kenniseconomie niet meer aanwezig.

Er wordt hier aardig in een cirkeltje rondgedraaid.
Nichemarkten blijven altijd wel bestaan en zullen een kleine markt van bijzondere consumenten bedienen.
De rest, daar gaat het om, moet bediend worden uit massaproduct.
Verwerker en retail vragen erom.
Nu ligt er in de schappen al een product van bovengemiddelde kwaliteit en wordt het heel moeilijk om daar boven uit te stijgen.
Bijna niemand spreekt over het werkelijke probleem en dat is het overaanbod.
Dat zet prijzen onder druk en veroorzaakt dat er geen ruimte overblijft voor ondernemers om de bedrijfsvoering en ontwikkeling op een hoger plan te brengen.
Plannen worden op Nederlandse leest geschoeid en buitenlandse, wereldse aanbieders worden vergeten.
De verwerker en retailer gaan heus wel even kijken of er over de grens geen goedkoper alternatief is. En dan?
Moet ik de continentale markt nog een keer uitleggen?

Geu Siebenga (voorheen ABN AMRO) stelde in een andere draad van Foodlog op het Agrarisch Dagblad voor om als Nederlandse tuinbouw een schapconcept op te zetten voor retailers. Dus niet alleen Greenery-tomaten bij C1000, maar het totale schap invullen. Wat denken jullie daarvan?

Waarom zou een retailer geinteresseerd zijn in een ‘totaal schap Nederlandse tuinbouw’?

@ pieternel, laat dat nu precies zijn waar wij met 7 andere ondernemers mee bezig zijn :-) Het zal je niet verbazen dat er ruimte is voor gepascaliseerde producten en andere high-tech vers-heruitgevonden producten.

Wouter, dus met een assortiment intrinsiek onderscheidende producten? Onderscheid op basis van verwerking? Klinkt goed.

Hoe meer ik de discussie volg, hoe meer ik tot de conclusie kom, dat wij niet wensen dat de Nederlander ook maar het minste gevoel van Nationale trots mag tonen. Hij moet multi - culti consument zijn. Geen land ter wereld, dat zijn nationale gevoel zo te grabbel gooit als WIJ Nederlanders. Ik zie hier een eindeloze discussie ontstaan, waarbij ieder idee weer wordt weg geveegd met “Te bekrompen, te duur, te ???”. Ik weet best, dat het een moeilijke uitdaging is, maar als we blijven remmen komen we nooit verder. Ik blijf erbij, dat het een uitdaging moet zijn voor een groot deel van de nationale markt. Misschien heeft de Greenery zichzelf wel overleeft en is het tijd voor een nieuw systeem van in de markt zetten van onze nationale tuinbouw producten.

@wouter: Als jij het doet voor die teeltbedrijven, blijft het voor die teeltbedrijven externe innovatie. Mooi dat je daar goed in bent, dat ga en wil ik ook zeker niet in twijfel trekken.

@Paul: Jij trekt ons wel weer op het juiste spoor. Is er sprake van overaanbod? Ik heb ervaren dat dat niet zo’n eenduidig woord is. Laten we het erop houden dat er een aanbod is waarbij de kostprijs hoger ligt dan de opbrengstprijs. Als dat de oorzaak is, zou weer veilen een goede oplossing zijn. Zo worden de prijzen en het aanbod weer zichtbaar, en kan er weer een prestatiecultuur ontstaan. Veilen past ook in een markt van volledige mededinging, het maakt vergelijk gemakkelijk. Het mooie aan veilen is dat je als afnemer een prijs bied die je wilt geven voor de geleverde kwaliteit. En niet dat je een vaste prijs afspreekt en telers precies de gecontracteerde kwaliteit gaan leveren. Probleem met veilen is echter om genoeg aanbod bijeen te krijgen, en dat de markt en concurrentie wereldwijd is geworden, waardoor het oprichten van een veiling bijna niet te doen is.

Jos, een veilingsysteem werkt voor een deel van het aanbod.
Waarom ligt de kostprijs hoger dan de opbrengstprijs?
Omdat het in een ander land goedkoper kan?
Omdat er toch teveel product is?
De afnemer is internationaal georiënteerd en weet de prijzen in het buitenland.
Wie betaald de doordraaikosten?
Gaat de aanbieder zijn product onderhands verkopen?
Hij of zij heeft immers kosten gemaakt en de schoorsteen moet roken.

@Jos, Wouter doet het samen mét de teeltbedrijven en ik kan het weten ;-) Er is trouwens geen teeltbedrijf dat alleen kan innoveren. Het begint met geloven dat het onmogelijke mogelijk is, dan delen, dan vermenigvuldigen en zonder garantie op succes van beide kanten, of meer kanten want er zijn vaak meer dan 2 partijen nodig.

Na een culinaire kerst smul ik verder van deze discussie op foodlog waarin alleen nog de retailer en de zaadveredelaar ontbreekt. Wouter slaat in zijn mail van 24 dec 18:41 de spijker op zijn kop volgens mij, zoals ook Jan Robben met de roep om systeeminnovatie. Sta me toe (als zaadveredelaar) voort te borduren op de 3 punten die hij beschrijft.
De foodbubble. Een vakbroeder gaf me kort geleden wat historisch besef. Na de oorlog is er een voedselindustrie en een landbouw ontstaan gericht op steeds méér en efficiëntere productie. Voor de grote wereld voedingsgewassen blijft dit cruciaal, maar hiervan moeten we loskomen voor vers. Met het kleiner worden van de hoeveelheid beschikbare vruchtbare grond in de wereld zullen er meer gewassen in kassen geteeld gaan worden. De survivors van deze tuinbouwcrisis zijn degenen die zich nu al gaan toeleggen op bétere, schonere, lekkerdere ‘teler made’ producten zonder daarbij de efficiëntie geheel te vergeten. Dat vereist een totaal andere manier van bedrijfsvoering, lef, geduld, kennis en geld. Mensen als Rob Baan en Ton Janssen zijn exponenten van dit denken en ik ben blij dat zij veelvuldig aan het woord komen in diverse media en op diverse podia. Ik vermoed overigens dat er verschillende dubbelgangers zijn van deze heren…
1.  Technologische innovatie: NL is leidend in de wereld w.b. innovatie in kassen en kan deze positie uitbouwen door in te werken aan de tuinbouw van de toekomst. Nu al is er grote vraag naar regionaal geproduceerde groenten, zie de ontwikkelingen in de Duitse glasteelt. Twee vooruitstrevende Nederlandse tuinders gaan hun productie dichter bij hun markt zetten, een in de UK en nu ook een in Duitsland. Hulde.
Nu naar de langere termijn. In 2040 woont het grootste deel van de wereldbevolking in steden. Het is zeer denkbaar dat deze steden zo veel mogelijk zelfvoorzienend gaan worden voor wat betreft vers voedsel. We krijgen dan slimme en schone voedsel- en energieproducerende, waterzuiverende en recreatie biedende clusters rond verstedelijkte gebieden overal ter wereld. De ontwikkelingen van de komende jaren in high tech kassen, lampen, zaden, stroomopwekking maken dit mogelijk.
2.  De overproductie: het zit er dik in dat deze na dit slecht renderende 2009 en het op papier al kansarme 2010 stevig wordt teruggebracht…;
3.  Niks mis met een red ocean, zolang je maar alles in het werk stelt om daarin de gorilla te zijn. Dat kan door ultra hard cost leadership of door patenten of moeilijk te copieren concepten. Dan wordt die oceaan weer blauw natuurlijk. Een andere lezer meldt dat het (te) duur is om te innoveren omdat de meeste innovaties mislukken. De oplossing ligt in een markt (of marketing-) gerichte organisatie. Hierbij wordt onderzocht wat en hoeveel de markt verlangt en daar worden stapsgewijs oplossingen voor bedacht. De kosten lopen daarbij ook stapsgewijs op en steeds wordt bekeken of de productpijplijn en de marktwensen nog parallel lopen. Zo, niet, niet naar het volgende level. Dit is niet alles, er moet ook echte ‘out of the box’ ontwikkeling zijn waarbij dingen ontstaan vanuit de creativiteit van een veredelaar, teler, researcher, cateringmedewerker of weet ik wie;
4.  Je merk is waardeloos zonder consistentie. Tasty Toms die een deel van het jaar niet Tasty zijn, daar prikt de consument zo doorheen. Dat merk bestaat niet voor niks al zo lang. Ik ben het oneens met Dick Veerman: Tasty Tom is wel degelijk een succesvol merk, bij AH ook omdat AH het uitdraagt en zich eraan verbindt. Maar wie gaat dit doen voor het bulkproduct? (ik praat liever over mainstream).  Gegarandeerd pitloze, sappige mandarijnen, eetrijpe vezelvrije mango’s, binnenrotvrije paprika’s, aardbeien die naar aardbeien smaken en niet naar spa blauw, of een tomaat waarop je kan vertrouwen. Daar willen veel mensen voor betalen.
5.  Je kan geen merk maken van ‘het NL product’ waarbij vele producenten doen wat ieder van hen goeddunkt. Dit moet gebeuren binnen constructies waarbij echt wordt samengewerkt, namelijk door gezamenlijk te investeren en duidelijke overeenkomsten aan te gaan. Zeg maar trouwen met elkaar. Ouderwets: Tot de schijt ons doodt. Nu de sector er lan gzaam maar zeker achterkomt dat er veel te weinig is geïnvesteerd in marktgerichtheid, zijn veel portemonees leeg. Op de middellange termijn zijn er enorme kansen en potentieel in de agrarische sector, dus er zouden banken, private equity etc moeten zijn die dit willen bespoedigen.
De systeeminnovaties zullen komen vanuit ondernemers, niet vanuit ‘de sector’.
Intussen worden door de steeds verder concentrerende zaadsector (o.a. Monsanto Vegetable Seeds) grote investeringen gedaan in nieuwe en betere producteigenschappen. Wij staan te trappelen om samen te werken in wederzijdse afhankelijkheid in het ontwikkelen en succesvol naar de markt brengen van innovatieve producten. Op de Fruit Logistica staat een tafel (een vege-table ;-) als het ware) waaraan wij dit gesprek willen voeren. Allen alvast van harte welkom.

Wie zocht ook al weer dat Rabo rapport over de smaak van samenwerking? Ik heb hem nog liggen.

Er is blijkbaar kennis genoeg in de agrarische sector. Alleen is het vreemd dat we dan met zijn allen er zo beroerd voorstaan. Zou dat iets te maken kunnen hebben met de hang naar snelle winst en pure hebzucht.....?

Een eeuw lang is de Nederlandse tuinbouw een sector geweest van cooperatie binnen veilingen, groot geworden door de veredelaars en technische (innovatie) leveranciers. De tuinbouw was en is heel klantgericht. Steeds nieuwere soorten die beter voldoen aan de wensen van de consumenten en klanten. Nieuwe soorten en technieken die het leveren van een goedkoop, maar kwalitatief hoogwaardig product mogelijk maken. Dit heeft een eeuw lang goed gewerkt. Toen kwam de internationale concurrentie op, wilden afnemers liever via directe verkoop handelen en riepen er mensen tot op de dag van vandaag dat de tuinbouw tekort klantgericht is, tekort aan marketing doet, tekort aan samenwerking. Cooperatie betekent samenwerking. Producten op de veiling die niet gewild waren brachten minder op(klantgericht). Het Nederlands product had een naam(marketing). Eigenlijk werd er iets geroepen wat niet waar was. Want ja, wat men niet ziet, dat zal er wel niet zijn. Telersverenigingen met een innovatief product en een merkenstrategie zijn er ook al geweest, zoals nu ook weer voorgesteld wordt. Vele van deze pogingen zijn niet van de grond gekomen. Maar hoe kan het ook anders als het onderscheidend vermogen binnen de kortste keren weer ingehaald is? De marktvorm geeft duidelijke aanwijzingen van hoe je het beste kan gedragen binnen de markt.

Begrijp me niet verkeerd. Ik geloof in de innovatiekracht van Nederland. Die is heel sterk en goed, en daardoor is de sector nog internationaal concurrerend. De innovatiekracht mogelijk gemaakt door veredelaars en technische leveranciers. Die innovatiekracht omarm ik. Maar om individueel voor een merkenstrategie te gaan, om te onderscheiden, daar geloof ik niet in. Dat heeft misschien juist wel meegeholpen aan het verdwijnen van de veiling. Wie zal het zeggen. Het zorgt mijns inziens voor de verdeeldheid in een eens zo cooperatieve sector. De vragen van Paul Jansen vind ik erg sterk. De terugkeer van de veiling zal helaas niet zo gauw meer mogelijk zijn.

Gevoelig punt dat je daar aansnijdt, Teun. Ik weet niet of je dat de agrarische sector moet verwijten. Zonder die menselijke eigenschap was er misschien geen kredietcrisis geweest.

Ik heb gisterenavond het rapport ‘Smaak van samenwerking’ gelezen, in 2001 uitgegeven door Rabobank (ik heb inmiddels een kopietje, Maren, ik heb altijd belangstelling voor het origineel). Het is best confronterend te lezen wat een kleine tien jaar geleden is voorspeld. Een deel is uitgekomen, een deel niet. Het angstige gevoel bekruipt me dat de sector elkaar een snelle groei heeft aangepraat. Gezien de voorspelde ontwikkeling in de retail was die zet logisch. Ook de veranderende wereld van consumenten vroeg er misschien om. Maar dat stukje afstemming tussen producent en consument ontbreekt.

@Maren, bedankt voor je bijdrage. Het is belangrijk dat de zaadwereld meedenkt in deze discussie. Later vandaag wil ik daar nog op terug komen.

Misschien ook wel een interessante invalshoek. China is internationaal een zeer sterke concurrent, en waarschijnlijk komt dat door hun cultuur en denkwijze. Het confucianisme en Guanxi, zijn beide stromingen waarin samenwerking en het delen van kennis en ervaring een belangrijke basis vormen. Zo passen patenten in China niet in de denkwijzen, individueel onderscheiden ook niet. Wat bedacht wordt, is een gemeengoed en voor iedereen toegankelijk. Kopieren en verbeteren wordt in China gezien als een deugd, wie daar het beste in is krijgt de meeste respect aangezien diegene zich het beste conformeerd aan de groep. Het positieve in deze cultuur is dat de samenleving voor het individu gaat en dat er een cultuur van delen en continu verbeteren is. De innovatiekracht van Nederland kan met zo’n denkwijze vergeleken worden en het is goed mogelijk dat daardoor Nederland op agrarisch gebied internationaal een sterke speler is. Het is vrij uitzonderlijk in Nederland aangezien wij op de dimensie van Hofstede, het individualisme ten opzichte van het gemiddelde vrij hoog scoren.

Ook in deze discussie lees ik weer dat net als bij de discussies over varkens, graan , melk etc. “Het buitenland goedkoper kan dan wij”. Als dat zo is waarom zit dan de mondiale agrarische wereld in de problemen. Ik lees nergens berichten van “Hier of daar gaat het perfect. Zelfs de machine fabrieken klagen over ernstig verstoorde markten”.
Wie kan mij voor deze 2 tegenstrijdigheden een verklaring geven.
Mijn volgende vraag is; “Waarom wenst nog producent (tuinder) noch retailler een fatsoenlijk afname contract te realiseren voor lange termijn. Wat is het zakelijke voordeel van de huidige dagprijzen politiek.

Wat mij blijft bezighouden: er zijn hele nieuwe manieren van communiceren en organiseren mogelijk geworden, dankzij het sociale internet. Vroeger had iedere vorm van organisatie een zenuwcentrum en ruggemerg (communicatie kanaal) nodig. Nu communicatie gratis en makkelijk is, ontstaan veel talrijker tussenverbindingen. Er ontstaan netwerken of ‘clouds’ die functioneren als bijenvolken: ieder voor zich en toch voor ons allen.

Hoe ziet een modern ‘cloud’ systeem van informatie uitwisselen over aanbod en vraag en kwaliteit er uit? Of een moderne veiling?

@Jos Bakker: interessant. Aspecten van een meer ‘samen’ cultuur herken ik ook in het web2.0 gebeuren. Niet individueel onderscheiden, maar samen iets bouwen. Geen patenten, maar open innovatie. Denk aan open source software, wikipedia, of copyleft (creative commons) in plaats van copyrights. Het heeft de muziekindustrie op zijn kop gezet. Gaat de landbouw en zaadveredeling volgen?

@Jos: Jazeker, de innovatiekracht van de Nederlandse tuinbouw door de decennia heen is iets waar we trots op kunnen zijn. Cooperatie is er echter al een hele tijd niet meer, en dat was dan nog cooperatie in het met zijn allen het product naar de klok zeulen en maar kijken wat de waan van de dag is. Vandaag is het vraag-aanbod model vervormd en lijkt meer op de aandelenbeurs: Sentiment zorgt ervoor dat de vraag-aanbod situatie niet helder wordt weerspiegeld in de prijs. En klantgerichtheid, dat geloof ik ook wel van schakel tot schakel in de keten, maar de kloof tussen teler en consumer is enorm. Ook menig retailer weet niet hoe hij/zij een echt goed, vers, verleidelijk en constant groentenschap moet samenstellen.

Dus @Han: het voordeel van dagprijzen is dat je altijd verzekerd bent van de laagste prijs, maar dat niemand echt maatwerk voor je levert dat je supermarkt formule (waarin vers cruciaal is) kracht geeft om de koopbereidheid van je consument te stimuleren en die klanten te houden.
Ik las in een vakblad dat dit seizoen meer ‘vrije inkoop’ gebezigd gaat worden, en de effectiefste inkoopmechanismen worden ingezet door de supermarkten, zoals tendering (Tesco). En waarom zouden ze niet? Ik ben bang dat dat echter alleen de korte termijn goed doet…

Wisten jullie dat AH 49% (sectorvisie tomaat PT nov 2009) van de Nederlandse tomatenomzet voor zijn rekening neemt, bij een retail marktaandeel van 32%? Laat dat nou de enige supermarkt zijn waarbij de supply chain (Bakker en de aangesloten telersver. Holland Crop en Hartman) al 25 jaar op maar een doel is afgestemd: het beste resultaat voor AH. Voor al dat werk en die afhankelijkheid krijgt de teler een eerlijke prijs zonder de prijspieken (die er steeds minder zijn trouwens), maar ook met minder dalen. AH heeft deze keten nodig, en vice versa, dus krijgt iedereen wat hij nodig heeft om het goede werk te kunnen blijven doen.

@Josien: interessant idee, open innovatie! Dat wordt door de zaadwereld al gedaan, concurrenten werken samen in de ‘non-competitieve’ sfeer, zoals merker technologie en genenbanken. Nog interessanter is het als we samen met anders-soortige bedrijven zoals teler, een supermarkt en een handelaar gaan innoveren. De Trots-tomaat bij Plus is daar (op een bescheiden schaal, maar succesvol) voorbeeld van.

@Wouter
Citaat:"Mijn suggestie. Kom eens vrijblijvend bij me langs in Wageningen, ik help je graag met je innovatiestrategie.”

Zodra de planten in de kas staan kom ik een keer een bakkie doen.

Ik heb zojuist even de stukken van Tim Lang gelezen. In welke straal denkt hij? 500-600 km of helemaal terug naar groenten van net buiten het dorp?

Maren, Ik ben het eens met wat je zegt over een merk. Wat ik hierboven zei over de smakelijk tommetjes van Ton Janssen en de zijnen is wat er in de markt over gezegd wordt : een merk zou niet kunnen en het zou te duur zijn om het te maken. Ik denk juist dat een merk wel degelijk kan.
Ik ben het overigens erg met je oneens als je stelt dat een goed Nederland’s product niet zou kunnen. De Fransen zijn zo slim geweest om naast hun streeksysteem het kwaliteitssysteem Label Rouge te maken. Ik reed de afgelopen twee dagen ouderwets traag van ons Utrechtse naar ons Franse thuis. Op de (auto)radio vele malen reclame voor producten met dat keurmerk dat streng is ten aanzien van alle aspecten van de productie van een product. Het gaat van aardbeien tot kippen, van oesters tot kalf en zou van varken tot spinazie en tomaat kunnen gaan. Iedere Fransman weet: dat is het beste spul wat ik in een categorie kan kopen.
Dat heeft nogal een voordeel: zo’n keurmerk dat ook inderdaad ‘gewoon goed’ en ‘altijd waar voor z’n geld’ biedt doet dat over een hele range van producten zodat al die kosten niet voor ieder afzonderlijk product gemaakt hoeven te worden. Mij verbaast het altijd dat Nederland met z’n forse agri-exportpositie heeft nagelaten een dergelijk (keur)merk te ontwikkelen.

Nog een vraag: weet je echt zeker dat Nederland zo weinig tomaten maakt dat AH in z’n eentje bijna de helft kwijt kan? Als jij het zegt, neem ik het graag van je aan, maar ik heb er nogal moeite mee om het zomaar te geloven.

Prinses Mabel had het laatst bij TEDxAmsterdam over een “light bulb moment”. Vanmiddag voelde ik er ook een opborrelen toen ik na een paar weken zonder fysieke arbeid weer eens volop aan de bak moest. De plastic folie moest over de aardbeiplanten, want flinke vorst, zonder sneeuwdek kan flink wat schade doen. En die Lambada-planten zijn toch al niet zo productief van zichzelf.

Plots bedacht ik me dat een veel voorkomende eigenschap van lekkerder aardbeien, de lagere productiviteit is. En volgens mij is dat door de bank genomen voor heel veel groenten en fruit het geval, zoals bijvoorbeeld tomaten, spruitjes en worteltjes. Waarom zouden telers anders niet voor deze lekkerder varianten kiezen?
@Maren Schoormans, kun jij dit bevestigen?

Stel nou eens dat alle telers in de voedingstuinbouw alleen nog maar de lekkerste rassen zouden planten, of in ieder geval rassen die op het criterium smaak beter scoren. Dan hebben we in één keer iets wat op een USP begint te lijken voor de Nederlandse voedingstuinbouw. En bovendien hebben we dan in één keer een sanering van pakweg 15-20% van het productievolume.

Natuurlijk is zoiets niet in één keer te regelen, al is het maar omdat er onvoldoende zaad en plantmateriaal beschikbaar is. En telers en plantenkwekers plannen de productie van plantmateriaal al een hele tijd vooruit. Daarvoor kunnen we dan een overgangs- en stimuleringsregeling bedenken.

Ik stel voor dat we “smaak” als een nieuw kwaliteitscriterium gaan invoeren, naast de reeds algemeen aanvaarde kwaliteitscriteria zoals uiterlijk, houdbaarheid e.d. Nog nergens ter wereld is er een criterium voor smaak volgens mij en daarmee kunnen we ons dan ook onderscheiden. Aan de normen voor uiterlijk en houdbaarheid kunnen wat mij betreft concessies gedaan worden, in ruil voor een kortere ketendoorlooptijd en een uiterste verkoopdatum op het product.

Om te bepalen welke rassen in aanmerking komen voor het dragen van het Tastful Dutch Label, zoals ik het maar even noem wordt een smaakcommissie ingesteld, bestaande uit volledig onafhankelijke smaakgoeroe’s, zoals culinair journalisten, smaakdeskundigen van WUR en andere foodlogbestendige deskundigen. Zij werken doorlopend aan het beoordelen van rassen en bepalen of ze mogen worden opgenomen in de Tastful Dutch Label rassenlijst. Deze rassenlijst en de taken, bevoegdheden en samenstelling van de smaakcommissie worden vastgesteld door middel van een verordening van Productschap Tuinbouw.

De rassenlijst is aan verandering onderhevig door ontwikkeling van nieuwe rassen. Ook tijdens een seizoen kan bepaald worden of zo’n nieuw ras het label mag dragen.
Ik stel me zo voor dat het 3 jaar duurt voordat de hele sector kan zijn overgeschakeld op smaakvollere rassen. Om een en ander in gang te zetten moet er een stimulerende overgangsregeling komen voor degenen die er mee willen starten.

De overheid zou bijvoorbeeld een smaakinvesteringsbijdrage kunnen verstrekken of een extra borgstellingsfonds op kunnen richten. De banken zouden een lager rentetarief kunnen berekenen en het PT zou ook wel iets kunnen doen denk ik, bijvoorbeeld ervoor zorgen dat GMO gelden, zolang die er nog zijn, gebruikt worden om deze kwaliteitsslag te financieren.
Waarom zou het niet werken? Of waarom en hoe dan wel?

@Maren, je geeft een goede schets van de ontwikkelingen in de (glas)tuinbouw, maar ik blijf na het lezen van jouw bijdragen met wat overpeinzingen zitten.

Tasty Tom is een sterk merk. Ik vind het ongeveer het beste wat de tomatenwereld is overkomen na de wasserbombe-crisis. En nieuwe initiatieven volgen nog steeds. Toch een kanttekening: Tasty Tom, ofwel Campari, lijdt soms onder slecht beleid op de winkelvloer. Als ik bij AH TT koop en ik moet drie van de zeven tomaatjes weggooien omdat er botrytis in zit, heeft niet alleen de retailer een probleem, maar ook Ton Jansen en de zijnen. De burger wijst sneller met zijn vingertje naar de tuinder dan naar andere schakels in de keten.

Wat gebeurde er na de introductie van Tasty Tom? Een groot deel van de tomatentelers wilde een vergelijkbaar ras telen en ieder zichzelf respecterend zaadselectiebedrijf wilde ook zo’n succesnummer. Binnen een paar jaar overspoelden de look a likes de markt. Slim? Nee! Als innovatie volgens jou niet uit de sector komen, maar uit individuele ondernemers dan voorspel ik nog heel veel Tasty Tom ellende. Het is toch niet te geloven dat de hele tomatensector elkaar vliegen af vangt, zonder een gezamenlijk plan te ontwikkelen?

Dick en Jan zeggen eigenlijk tegelijkertijd hetzelfde: verhef het allerbeste product tot een speciaal kwaliteitsmerk en maak daarover gezamenlijke afspraken. Op dat moment kun je weer de kennis gaan delen die nu al jaren binnenskamers blijft. Je hebt immers allemaal hetzelfde doel?

Als ik je goed begrijp Maren, verwacht je van banken en investeerders dat zij de sector moeten gaan ondersteunen in een goed afzetplan. Dat is een interessante invalshoek. Niet de overheid, maar het bedrijfsleven. Is het dan nu geen taak voor de banken om areaal (tijdelijk) uit de markt te nemen en er voor te zorgen dat het niet voor een lagere prijs over gaat naar producenten die voor een appel en een ei weer bulk op de markt gooien? Maar wat als banken zich dit niet kunnen veroorloven? Daar begon dit verhaal mee.

Wie gaat de uitdaging aan om de kloof tussen teler en consument te overbruggen?

Dat Label zijn we in BF3 (http://www.bestf3.nl) al een beetje aan het maken. Onder het label 10QNature (dankuwel natuur) willen we producten certificeren die een gegarandeerde hoeveelheid inhoudsstoffen bevatten met een positieve gezondheidswerking.
Dat idee kwam door het probleem dat de Lycopeen tomaten moeilijk met meerwaarde verkocht konden worden. Immers elke tomaat bevat wel een bepaalde hoeveelheid. Dus is elke tomaat eigenlijk een Lycopeen tomaat. Gevolg impasse. Nu willen we de soorten met de hoogste inhoud laten cerificeren en als de telers de teelt goed onder controle hebben kan dit jaarrond verkocht worden. Ikzelf verkoop broccoli met een extreem hoog sulforafaan gehalte. Ook dat claim ik inmiddels.

Dat dat niet zonder slag of stoot gaat kwam ik achter toen ik van de VWA geen promotie voor Sulforafaan mocht maken omdat de EFSA dat nog niet goedgekeurd heeft. Dus het mag er inzitten. Je mag het noemen, maar je mag op je site niet verwijzen naar literatuur waar dit in beschreven staat.
De vertificeerder van 10Qnature kan door het meten van de inhoudstoffen ook bepalen wat de brix en andere meetpunten kunnen zijn van AGF hiermee kan je een label maken dat voor inhoud èn voor smaak gaat.

@ Rob Baan, is er extra lycopeen toegevoegd of is het de ‘gewone’ hoeveelheid lycopeen die in tomaten zit. En dezelfde vraag over sulforafaan in brocolli. Dat vind ik als consument erg belangrijk. Ik wil graag natuurlijke producten zonder toevoegingen. Ook in groenten en fruit. Ik ben benieuwd.

Overigens bijft het voor de consument een lastig verhaal. Wat moet ik met lycopeen en sulfrofaan. Ik wil weten waarom ik dat zou moeten eten En juist dat mag je niet communiceren.

@Jan Robben, lijkt me een uitstekend voorstel. Het zou voor een groot deel wel werken denk ik, alleen de opstart lijkt me een probleem.

Om niet in prijsonderhandelingen ten onder te gaan, zou ik er een veiling of beurzensysteem aan koppelen. Zou het mogelijk zijn om voor sommige soorten van veredelaars kwekersrecht te krijgen waar de voorwaarde op zit dat diegene die dat ras wil produceren dat ras alleen mag veilen? Bij genoeg animo kan dan een beurs of veiling opgestart worden en is er sprake van een vrijblijvend systeem waarbij iedereen vrij is om ook smaakvolle producten te telen, alleen is men dan wel overgeleverd aan de marktwerking. Maar goed, dit is slechts één constructie. Ééntje met boerensupers kan bijvoorbeeld ook. En dan met meso-marketing de consument overtuigen. Overigens, als ik het bekijk vanuit mijn consumentenperspectief, zou ik zeker een voorkeur voor smaak hebben.

Ik heb weleens gedacht aan het opstarten van een “smaaktuin” en dan die producten lokaal af te zetten. Alleen realiseerde ik me dat ik dan gauw ingehaald zou zijn door de concurrentie die ook niet stil zou zitten als deze lucht zouden krijgen van het succes (als het een succes zou worden). Toen dacht ik ook aan een smaakhandelshuis, of een smaaksuper (of zoals de boerensuper van Dick, ach ja, ik deel meer visies dan ik laat horen). Bij de veredelaars vragen welke soorten smaak hebben en dan met regionale telers afspraken maken en samen gaan voor smaak en eerlijke prijzen. Door de persoonlijke contacten en korte ketens zou ik het niet in m’n hoofd halen om tekort te geven, zeker niet omdat ik een telerszoon ben. Maar het idee zou zijn om een onderscheidend assortiment te leveren, eentje met smaak. Betrouwbaar omdat ik weet waar het vandaan komt, prijsconcurrerend door de korte ketens. Maar dit mooie plan is alleen weggelegd voor een klein deel van de sector, helaas. Een authentieke smaakketen, daar zouden consumenten wel voor gaan denk ik. Alleen zal de gevestigde orde (supers, handelshuizen), zeker retalieren.

Maken we hier de geboorte van een nieuw concept mee? Of alleen de coming-out?

Enkele reacties: “Nog een vraag: weet je echt zeker dat Nederland zo weinig tomaten maakt dat AH in z’n eentje bijna de helft kwijt kan?” aldus Dick. Maren bedoelde het ws anders: van alle tomaten die in Nederland verkocht worden gaat 49% via AH. De belangrijkste afnemer dus in het binnenland.Als 70% voor export weggaat is het totale marktaandeel dan 15% voor AH.

Pieternel stelt dat het een nadeel is als alle vermeerderaars opeens lekkere rassen gaan kweken. Is dit niet juist een voordeel, zolang ze maar op de TDL-lijst komen te staan?

Wat hier nu genoemd wordt is interessant. Bijzondere soorten met bijzondere smaken. Weg uit de internationale bulk.
Wat daarvoor nodig is, is een basis van waaruit tuinders en boeren werken kunnen.
Dat kan uitstekend in een Europees interne markt waar te produceren volumes geregeld zijn.
Van daaruit kunnen er ketens richting een eigen supermarkt opgezet worden, waarin die agrarische ondernemers zelf participeren.
De Europese overheid heb je nodig voor regelgeving en de rest wordt door de keten zelf georganiseerd.
Geen verstorende prijsdruk of copycats die je handel de nek omdraaien.

we zijn hier al enkele jaren mee bezig. De handicap was dat de tuinders beter af waren met bulk voor minder dan met specials voor iets meer.
Nu is het voor iedereen beroerd.
Dus als je dan iets maakt waar de consument om vraagt. Normaal, niet gemodificeerd, echt voedsel,zonder kunstmatige toevoegingen, vers, met een label waarop staat welke inhoudstoffen er gegarandeerd minimaal inzitten, milieubewust geteeld,water gerecycled, zonne-energie in de grond opgeslagen, geen lichtuitstoot, zonder illegale arbeid, pas dan verkoop je de consument datwat hij/zij zoekt:  Echt eerlijk voedsel. Niet om dik van te worden maar om er gezonder van te worden.

En dan maak je een kennisrijk product met meerwaarde, en dat wordt nu juist niet overal gemaakt! Nu nog even de knop omzetten bij hen die alleen geleerd hebben om efficient veel te produceren. Maar verkopen voor een markt-conforme prijs die de investeringen en lagere opbrengsten eerlijk terug betalen.

Dit is geen utopie.

Niet om te zanikken aan het adres van Tasty Tom (juist niet zelfs want de heren doen veel meer dan uitstekend werk), maar wel om wat Pieternel daar schrijft. Tasty Tom vind je bij AH en wat kleinere aanbieders w.o. Deen en Deka). Bij anderen vind je onofficiele - ook Campari? - TT-achtigen. Of het publiek het onderscheid kan maken weet ik niet, maar ik heb er m’n twijfels bij. Ik kan me dus wel degelijk veel voorstellen bij degenen die stellen dat het een verrommeld merk is. Let wel, van tuinderszijde zelf dus.

Ik meen wel eens begrepen te hebben dat de echte Tommen in de winter liever geen tomaten wilden (omdat het lichte seizoen nu eenmaal voor een betere tomaat zorgt), maar dat hun grootste afnemer daarmee niet akkoord ging.Ik heb het fijne van dat verhaal niet paraat, maar als het juist is, laat het zien dat kwaliteitsbeheer bij de teler hoort: dan maar een seizoensproduct met een uitstekende smaak. Ook nieuwe haring, opperdoezers, kersen, tuinbonen en verse doppers zijn er niet het hele jaar.
Het is natuurlijk een domme vraag van een buitenstaander: is er al eens nagedacht over winterteelten die het in ‘onze’ kassen uitstekend zouden doen?
Laten we het nog even niet hebben over ‘de consument’ die het hele jaar door hetzelfde zou willen. Dat probleem is weer een aardige nieuwe brainbreker.

Rob, de knop moet ook om bij de politiek, de wetgevers.
Zij moeten een beschermd kader scheppen en met die eisen die je noemt de consument niet eens meer de keuze laten tussen een verantwoord en niet verantwoord product.

@Rob Baan, uitstekend. En dan maak ik me plaatsvervangend kwaad dat je niet mag communiceren waarvoor die inhoudsstoffen een rol kunnen spelen. Dan baal ik van wetgeving. Unilever zoekt exact de juiste zin die nog net mag maar consumenten niet helpt bij hun gezonde keuze. En dan kan dat met groenten niet. Dat kan toch niet het doel van de wetgeving zijn? Belachelijk!

En begrijp me goed: je moet heel veel verschillende stoffen binnen krijgen voor je gezondheid. En dus ook niet alleen lypoceen of sulforafaan maar dat lijkt me beter dan al die bewerkte producten van o.a. Unilever

Om deze innoverende discussie te volgen, moet ik mezelf aansporen de grote lijnen in het oog te blijven houden. Anders verzuip ik in deze materie. Laat ik deze these van Jan Robben eens op me inwerken:
‘Stel nou eens dat alle telers in de voedingstuinbouw alleen nog maar de lekkerste rassen zouden planten, of in ieder geval rassen die op het criterium smaak beter scoren. Dan hebben we in één keer iets wat op een USP begint te lijken voor de Nederlandse voedingstuinbouw. En bovendien hebben we dan in één keer een sanering van pakweg 15-20% van het productievolume.’
Dat van die sanering vat ik niet. Het productievolume krimpt toch niet omdat de productie per plant lager is, Jan?
Dan die plant. Neem Robbens aardbeien.
Ikzelf kweek heel wat verschillende rassen. Mijn voorkeur, qua smaak, de lambada, korona, mara des bois en senga sengana. Maar wat zie ik rondom? Allemaal elsanta’s! Niet alleen bij moestuiniers (die ook nog zeggen dat die het lekkerst zijn, om over smaak even te twisten), maar in de super idem dito: geen ander ras te bekennen.
R? Dat de Nederlandse aardbeienteler die lekker rassen teelt? Maar dan komt de super en zegt: die verhandel ik niet, want die zijn te kwetsbaar voor de handel..
M.a.w., je voorstel vind ik echt heel goed, maar 1. over smaak valt dus te twisten, 2. de handel legt praktische voorwaarden aan de kweker op.
En van de gemiddelde consument hoef je niets te verwachten. De reclame kan je alles als lekker door de strot duwen.
En geldt dit ook niet voor al die lekkere groenten? Ik kweek graag die paarse wortelen, bijvoorbeeld. Maar wil ‘de consument’ niet oranje, want wortelen horen oranje te zijn?
Waar klets ik onzin, Jan?

Willem, Jan bedoelt dat goed smakende rassen doorgaans minder kilo’s geven. In het geval van Tasty Tom geldt dat zeker. Als je 2/3 aan kilo’s maakt dan van nu geteelde producten ben je in één keer van overproductie af.

@willem, en dan stop ik want het is tuindersbedtijd.
Er zal altijd smaak verschil zijn, want door de slechte aardbeien (niet die van jouw Jan) is de smaakbeleving zo vervlakt dat we niet eens meer weten wat lekker hoort te zijn.
Veel kan tegenwoordig gemeten worden en een tomaat onder een te lage brix zou eigenlijk niet eens verkocht mogen worden. En kipfilets opgevuld met varkenseiwit ook niet.

Maar dat is een kwestie van 52 weken “boer leert huisvrouw koken”, een verplicht lesprogramma op school op zijn Pierre Wind’s en gewoon investeren in een Noord-West Europese markt waar heel veel geld beschikbaar is voor goed voedsel.
- Alleen weten wij producenten, die mensen nu even niet te bereiken.
- Weten de consumenten niet dat we er zelfs al over nadenken.
- Betaald de verzekering en de overheid over 10 jaar een vermogen aan de gezondheidszorg
- Maar zouden de supermarkten ook niet eens hun verantwoordelijkheid moeten nemen? We praten wel over sommige banken die zich misdragen hebben. Maar wat zeggen we over 20 jaar over de bagger die ons is aangepraat tegen te lage prijzen.

Veredelaars zoeken naar beter smakende rassen, maar daardoor wordt smaak niet alleen gemaakt. Bij zo’n ras hoort een rustige teeltwijze en een uitgekiend bemestingsniveau. Dat noem je een teeltrecept. Telers die een bepaalt smaakras telen spreken met elkaar af om niet te ‘jagen’, maar dat teeltrecept te volgen. Kilo’s en smaak gaan eigenlijk niet samen. Dus plukt die teler door dat speciale regime minder tomaten. Dus ligt de kostprijs van die tomaten ook een stuk hoger.

@Dick, voor zover mij bekend is Campari in Nederland verbonden aan Tasty Tom. In de VS wordt veel Campari geteeld onder de eigen naam.

Telers doen hun gloeiende best om jaarrond te leveren aan de retail. Zodra zij geen productie meer hebben verdwijnen ze uit het schap. Het is moeilijk om die plaats terug te veroveren. Vandaar de poging om jaarrond aanwezig te blijven. Dat kan door aan te vullen met Spaans product of door belichten.

@Rob Baan, ik wil als consument, marketeer en laatste jaars (deeltijd)student aan De Hogeschool voor Natuurgeneeskunde wel met je meedenken hoe je consumenten kunt bereiken. (Als het niet te veel tijd kost want dat heb ik komend half jaar niet)

@Pieternel. Dat begrijp ik wel: als alle producenten minder afleveren, is de gezamenlijke opbrengst lager. De vragen waar ik mee zit: 1.dat betekent toch inkomstenverlies voor de producent, dat niet 1,2,3 te compenseren is? Dus, wie doet dat? 2.Er komt minder op de markt. a. pikken de supermarkten dat, en b. springen dan niet derden in het ontstane (voorlopige) gat? 3. dan volgt toch niet automatisch een sanering?
Rob. Dank om voor het slapen gaan nog wat van je te laten horen.
Eigenlijk ben ik het bijna helemaal met je eens!
-smaakbeleving is vervlakt;
-huishoudschool verdwenen;
-communicatieperikelen;
-gezondheidsproblemen;
-de bagger van de egocentrisch opererende supermarkt.
Akkoord.
En hoe nu verder?

@Willem “Dat de Nederlandse aardbeienteler die lekker rassen teelt? Maar dan komt de super en zegt: die verhandel ik niet, want die zijn te kwetsbaar voor de handel.. “

Waarom zou de supermarkt die dure Tasty Toms verkopen? Juist ja, omdat de consument die wil hebben. Onze troef moet zo sterk worden dat de regie bij de consument komt liggen. Die neemt straks geen genoegen meer met smakeloze rommel. 

En voor de rest: tot morgen. Eerst weer eens een nachtje over slapen.

NL produceert 775.000 ton tomaten waarvan 85% export.

Merken en waar ze ontstaan
Een merk kan en moet, daar zijn we het wel over eens.
Echter: vandaag is dat met de hele NL tuinbouw BV met al hun verschillende belangen, financiele constructies en bv’s en handelskantoren niet zo eenvoudig. Vergeet ook het verschil in concurentiekracht en innovativiteit tussen telers niet. Ik zie dat dus niet snel gebeuren. Vrij ondernemerschap zorgt ervoor dat er altijd opportuun gehandeld kan worden en rassen gekozen kunnen worden. NL is geen merk (al helemaal niet in Z-Duitsland waar met IT en F prefereert en nauwelijks NL tomaten koopt) en zal dat ook niet worden.
De slag die gemaakt moet worden begint bij ondernemers of groepen gelijkdenkende ondernemers uit verschillende disciplines die de handen (en portemonees) ineen slaan, niet bij de sector met al zijn diversiteit. En die ondernemers zijn er..!

Lekkere rassen en de ballotagelijst
Veredelaars maken al lekkere rassen, alleen die gaan gepaard met minder kilo-opbrengsten en/of moeilijker telen. Dus een hogere kostprijs en het prijsverschil wordt naar het eind van de keten toe disproportioneel uitvergroot wat er voor zorgt dat het product tot een hoger marktsegment (special of premium ipv mainstream) veroordeeld is, dat in volume kleiner is. De meeste telers kiezen de laatste jaren veelal de rendementsrassen: veel kio’s, weinig arbeid boven smaak. Want ‘smaak wordt niet betaald’ is het heersende dogma. Dat er copycats gekomen zijn van Tasty Tom is normaal, het moedigt alleen maar aan tot verdere innovatie. TT wordt al 10 jaar gekopieerd en ze bestaan nog steeds. Dat was anders geweest als ze meegegaan waren in de vaart der volkeren met een minder smakend ras met meer kilo’s. Ze telen al 15 jaar Campari en bieden betrouwbare goede smaak jaarrond voor een niet te hoge prijs. Dat is de USP die blijkbaar nog niet is geevenaard.
Kijk naar zo’n beetje alle FMCG’s: de chinezen kopieren alles wat maar een beetje succesvol is. Voor een echt A merk, een innovator, een topper maakt dat niet veel uit, die zorgt dat-ie voorop blijft lopen. @Rob Baan, een aantal van jouw cressen kunnen vast ook door copycats gemaakt worden, toch? Maar het is de mix van steeds vernieuwen, uitgekiende exposure, relaties met topkoks en nog meer die je bedrijf de Nr1 maakt nietwaar?

Lycopeen en glucosinolaten, capsiaten, anthocyanen
Graag praat ik in 2010 met Pascal van Delst van BF3. Ik (en mijn broodheren uit de USA) geloven in verbeterde gezondheidswaarde van groenten. Lycopeen is een moeilijke omwille van de redenen die Rob al aangaf, maar extra moeilijk omdat de stof slecht opneembaar is in het mensenlijk lichaam vanuit verse tomaten. Met saus en ketchup is dit een ander verhaal.
Wij presenteren in 2010 een broccoli varieteit (ja, traditioneel veredeld) met een veelvoud van het gehalte aan gezonde glucosinolaten (er zijn ook ongezonde en minder functionele stofjes). We hebben kennis in huis omtrent de biomedische details vand eze stoffen en investeren in clinische studies die het verband aantonen tussen de stofjes en specifieke gezondheidseffecten. 
Wat we nodig hebben is genoeg fundament om een claim te kunnen maken die a. mag (EFSA, ASDA), b. gemakkelijk uit te leggen is (zie Liesbeth). ‘Eet dit, en breng daarmee je cholesterol 20% omlaag’ of ‘Eet dit en wordt minder vatbaar voor verkoudheid’. Er is nog wel wat werk.

@Pieternel
Overheidssteun is leuk meegenomen, maar niet de overheid moet het doen, de sector en zijn financiers moeten het doen. Financiers die visie hebben en a la Warren Buffet voor de lange termijn gaan. Topbedrijven verdienen aandeelhouders die betrokken zijn, geloven in het bedrijf en niet voor de quick win gaan maar realistische en ambitieuze targets willen zodat het bedrijf vele jaren op rij een goed rendement heeft.
En wat de rotte Tommetjes betreft: in elk retailkanaal worden executiefouten gemaakt met vers. Het gaat erom wie deze het minst maakt. Helaas is de producent nog niet in staat zijn slechte (of zelfs de suboptimale??) uit het schap te halen. Wat mij betreft komt er op alle tuinbouwproducten een THT. Dit vereist wel scherpe afstemming met de ratailer om te voorkomen dat er afstemmingsverliezen ontstaan die derving als kosten voor teler of retailer veroorzaken.
Iemand wel eens gehoord van Daymon? Die doen bij 70% van de US retail uitgez Wal-Mart het gehele category managegement. Ze ontzorgen de supermarktondernemer en zorgen ervoor dat-ie een goed draaiend schap heeft met de rendementen die hij wil.

@Dick
Label rouge is een prachtig voorbeeld. Dit is een kwaliteitslabel en gaat om veel meer dan de rassen.

Rob, je hebt gelijk, het is geen utopie wat je beschrijft in je laatste reactie hier.

terwijl ik tik vervest de site niet, anders had ik de laatste reacties meegenomen. Goede stukken van iedereen. Goede nacht, morgen gezond weer op.

@Willem, dat is wel erg ongenuanceerd over onze retail :-) Volgens mij zijn er ook nog wel goede supermarkten. Zo sprak ik laatst met de Dekamarkt (groot in Noord Holland) en die zijn heel goed bezig. Ze verbouwen veel zelf op een duurzame manier. Ik ben daar toevallig achter gekomen (via via) maar ze communiceren dat helemaal niet. Ik heb ze gevraagd waarom ze dat niet doen. Ze willen kwaliteit leveren maar vanuit intrinsieke waarden en communicatie vinden ze een beetje te veel ‘op de borst kloppen’ Dat bestaat dus ook.

@Maren Schoormans, ‘ Wij presenteren in 2010 een broccoli varieteit (ja, traditioneel veredeld) met een veelvoud van het gehalte aan gezonde glucosinolaten (er zijn ook ongezonde en minder functionele stofjes)’, daar ben ik niet zo’n voorstander van want nu lijken glucosinolaten heel gezond maar dat kan volgend jaar weer anders zijn. Het mooie van ECHT natuurlijke producten is juist dat door de natuur de samenstelling in de juiste verhoudingen is ‘bedacht’. Daar zou je niet in moeten rommelen want je kunt niet vaststellen wat voor een invloed dat uiteindelijk op je gezondheid kan hebben. Het gaat namelijk altijd om de samenhang van alle stoffen.

@Liesbeth. Mee eens, maar als het nu zo is dat de gehalten aan die stoffen door de jaren heen is veranderd onder invloed van selectie op andere eigenschappen?
De mens heeft gigantische veranderingen aangebracht in het aantal voedzame planten dat we eten en ongetwijfeld ook in de voedingssamenstelling door 10.000 jaar selectie en veredeling.
De medische wetenschap toont aan dat verhoogde inname van bepaalde stoffen een positief effect kan hebben, zoals ALA (Omega 3) op de conditie van hart en vaatziekten. Of je nu heel veel vis eet of extract neemt maakt daarbij niet uit.

Zijn er nog veel echt natuurlijke producten behalve zeezout?
Neem tarwe, het is het meest gegeten graan van Europa, waarschijnlijk ooit geselecteerd uit de duizende graansoorten in de natuur omwille van productiviteit en teelbaarheid. En vervolgens generaties lang ingeteeld en gekruisd.

Die broccoli staat juist dichter bij de oersoort dan de gangbare…

@Maren Schoormans, daar zit zeker wat in, terug naar de hoeveelheid inhoudsstoffen van bv 50 jaar geleden maar wat mij betreft niet naar extreem hoge toevoegingen

Wat betreft omega 3 is nu inderdaad het beeld dat het gezond is. Maar wie weet komen er in de loop van de tijd weer andere inzichten. Zo werkt het voedingsvak nu eenmaal. En juist daarom is het belangrijk gewoon gezond gevarieerd te eten zonder extremen (die nu gezond lijken te zijn en later wellicht niet). Ik vind supplementen alleen echt gelijkwaardig met voeding als het op dezelfde in het lichaam kan worden opgenomen. Overigens ben ik absoluut een voorstander van gezonde voeding en pas daarna supplementen. Juist omdat in voeding (nu nog) onbekende stoffen zitten die je ook nodig hebt. Als je deze stoffen nog niet kent, kun je ze ook niet namaken, terwijl ze wel een functie hebben.

Ik ben inderdaad bang dat er steeds minder oorspronkelijke producten zijn. Ik ben ervan overtuigd dat dit onze gezondheid niet ten goede komt.

Mag ik voorstellen die voedingsmedische kant buiten deze discussie laten. Hij komt hier binnen 2 maanden nog in volle hevigheid terug in een serie over de toekomst van technologische voedselproductie.

Als ik nu tussen m’n oogharen doorkijk naar deze lange draad, lijkt me de discussie rijp voor een samenvatting. Eens? Of zijn er nog brandende punten die iemand kwijt wil?

De tomatenkwestie is opgelost, voor zo’n 7% (iets minder dan de helft van de 15% in Nederland geproduceerde tomaten die we ook in Nederland opeten) van de productie tenminste. Ik begrijp dat in dat deel van die sector zelfs pais en vree heerst (een beetje buiten de markt en zijn prijzen om, vanwege de speciale kwaliteit?) met de grootste super en begrijp niet waarom die gelukzaligheid er niet is in paprika- en komkommerland. Of bestaat die situatie daar ook voor die doorsnede van de markt? Als dat zo is, wil - nee, moet - ik het weten omdat ik dan AH de nodige excuses moet maken.

Misschien kan een insider me dat nog eens heel helder duidelijk kan maken.

@ Dick.  We hebben het veel over USP’s gehad. De voedingsmedische kant is er juist zo een. Dit heb ik 15-20 jaar geleden in Japan al geconstateerd. De voedingsindustrie heeft een veel beter gevoel voor de markt dan de tuinbouw en die loopt er nu mee weg. Terwijl de echte grondstoffen de verse producten horen te zijn. Dus de voedselinhouds benadering is volgens mij zeer essentiëel. Alleen zal er dan vanuit de wetenschap positiever tegenaan gekeken moeten worden. De Wgeningse professoren waar ik bij aanklop geloven niet in de combinatie vers en gezondheid.

voor je de discussie sluit wil ik nog meegeven dat er volgens mij geen overproductie is maar ONDERCONSUMPTIE. Daar heb ik weinig over gehoord.

@Liesbeth. Ik ben zelf ook nogal doenerig en heb niet zoals gesuggereerd dubbelgangers of ghostwriters. Pascal van Delst van BF3 kan je heel veel meer informatie geven.

@ Rob, ik ben het met je eens dat de voedingindustrie wegloopt met mogelijk USP van vers. Aan de andere kant geloof ik zelf niet (meer) in functionele voeding of gezondheidsclaims. Nutritionele (voedingsclaims) prima, voor echte gezondheidsclaims denk ik dat er op termijn geen ruimte is. Let wel dit heeft niets met de wetenschap te maken, maar met markt en marktontwikkeling. Daarnaast is er voor een nieuwe gezondheidsclaims voor miljoenen aan onderbouwende studies nodig. Wat op termijn overblijft (1) smartness from nature, (2) lekker en bijzonder. Ik heb contact met Pascal, en ons bedrijf TOP houdt zich regelmatig bezig met onderbouwing van claims (en advies rondom wetgeving) voor voedingsverwerkende bedrijven.

@ Maren, super dat je zo enthousiast meedoet! Ik heb zelf ff wat weinig tijd beschikbaar, maar ik ga zeker nog reageren.

Ik meen me ter herinneren een tabel gezien te hebben waarin staat de de gemiddelde voedingswaarde van groente in de laatste 30 jaar is gedaald. Als ik me niet vergis heeft Dick deze gepubliceerd. Wie o wie heeft de link? Er zit een verband tussen smaak (heel lekker, maar overigens ook heel erg vies :-) ) en inhoudsstoffen. Je kan het ook omdraaien, hoe hoger vaste stof gehalte en hoe lager het watergehalte des te ‘gezonder’ en ‘lekkerder’. Dit staat veelal haaks op productievolume. Volume en snelle groei creëer je immers door veel ‘water’ in het product te doen. Terug naar oudere oorspronkelijke rassen en terug naar langzamere groei is een goede trend denk ik.

Verder denk ik dat het bij veel tuinders tussen de oren zit. Focus op “volume, snelle groei en lage kosten”, in plaats van focus op “hoge marge, langzamere groei en acceptabele kosten”. Waardecreatie heeft vaak helemaal niet met kennis of ideeën te maken, maar wel met de mindset. Jan Robben en Rob Baan laten zien hoe het moet (Willem & Drees ook).

Rob, leg dat eens uit, ONDERCONSUMPTIE? Wat bedoel je daar precies mee? Dat de Nederlanders sowieso te weinig vers eten? En welke Wageningse hoogleraren geloven niet in de combinatie van vers en gezondheid?

Goed idee om nu samen te vatten.

Bij AH worden zo veel mogelijk groenten en fruit gesourced van ‘vaste’ leveranciers. Hartman levert ook de komkommers en paprika’s en aubergines inclusief de biologische varianten van de vruchtgroenten.
We moeten ons realiseren dat het ‘AH’ business model vrij uniek is en niet zomaar overal te realiseren is, maar zeker een inspiratiebron vormt. Een paar andere supers in Europa zijn ook ‘closer’ aan het worden met hun leverenciers van agf producten.

Onderconsumptie inderdaad, en deze is niet tegen te gaan door overheidsbeleid, 2 ons groente reclames, maar door groenten lekkerder en gezonder te maken of de mensen bewuster te maken van de gigantische gezondheidsvoordelen van het eten van groenten en fruit. En door het vertruwen in groenten te vergroten door te werken aan minder pesticiden, beter geborgde versketens, transparantie en het verhaal van het product en de herkomst beter vertellen. Eosta doet dit bijv. ook heel goed in de bio markt. 

Smaak is Nr1 aanjager van consumptie (behalve bij Senseo dan). Mijn kinderen zijn zoals de meeste kinderen geen fervente groentefans, maar als de Tommies en de Ramiro’s en Sweet Bites op tafel komen gaat de schaal schoon leeg…

@Dick: rondje tuinbouw inspiratie doen volgend seizoen?
Gaan we van Waddinxveen via Monster en Wieringerwerf naar Sexbierum.

Rob, ik weet daar alles van. Het promoten van ijstaart wordt veel gezonder gevonden.  Ik denk met jou dat vers - oei, een lastig woord - heruitgevonden zou moeten worden. En inderdaad als je iedereen op een tuindersdieet zou zetten, dan hebben we heel veel meer groenten nodig. En dan nog zullen we er stukken van afvallen, en er minder oud van worden, vertellen mij niet-Wageningse hoogleraren.

Gevarieerd eten en met mate blijft het devies. Maar terug naar jouw punt: waarom de tomaat met meer lycopeen en nog 3 zgn. ‘ superfruits’ of ‘-vegetables’ (al dan niet nog eens opgevoerd ook), in plaats van meer tomaten en een rijkere variatie aan producten die lekkerder zijn en - ik noem maar een andere ‘hot topic’ - een rijkere minerale content hebben? Die heb ik nog steeds niet kunnen begrijpen.
Al zie ik liever een lycopeentomaat, dan een ge-Ik Kies Bewuste IJstaart voor meneer en mevrouw Doorsnee, het is en blijft een variant van de wens om een beter verkoopargument te hebben.

@Rob Baan, ‘ik ben zelf ook nogal doenerig en heb niet zoals gesuggereerd dubbelgangers of ghostwriters. Pascal van Delst van BF3 kan je heel veel meer informatie geven’, wat bedoel je hiermee? Ik denk niet dat je niet jezelf bent.

Ik ben het helemaal met je eens dat voedingswaarde een USP is maar blijkbaaris het niet de bedoeling dat we het daar verder over hebben.

Hierbij de link naar Tiny van Boekel, hoogleraar te Wageningen, over de mineralen in groenten: http://www.pdq.wur.nl/UK/newsagenda/archive/news/2008/Nederl andse_groenten_voldoende_mineralen_en_vitaminen.htm . Hier is er ook over geschreven, maar ik ben benieuwd naar de commentaren op Van Boekel.

De laatste tijd komt hier steengruis weer .html?opage_id=25253964&location;=-2093248983746556,10315725 ,true,true,true]in het nieuws.  In Engeland was het al langer een hype.

Liesbeth, Rob en Pascal (als die meeleest): over gezondheids- en voedingsclaims hebben we het hier al eindeloos gehad. Ook in relatie tot groenten en zelfs in relatie tot Rob’s micro-groenten, zijn boete en zelfs in relatie tot dwaasheid van het Ik Kies Bewust stickertje op groenten en fruit (waarop het Productschap niet heeft doorgepakt, omdat er nota bene tuinders- en telersleden voor IKB op vers zijn). Maar als jullie het hier relevant vinden: ga er vooral op door. De discussie over ‘oorspronkelijkheid’ is weer een volgende zijpad. Oorspronkelijkheid bestaat zelfs in de natuur niet, want alles evolueert. Onze voorouders helpen dat proces al sinds een jaar of tienduizend flink te versnellen. Moderne veredelaars revolueren, da’s waar. Maar rtoch is hun revolutie nog altijd even snel in relatie tot ons menselijk metabolisme, want ook die 10.000 jaar zijn een schijntje bij de miljoenen jaren die wij oud zijn.  Eet je naast een lycopeentomaat ook nog een gewone echte, en daarnaast in juni tuinbonen en in de winter rode en groene kool en khaki’s - die we in Nederland nooit hadden - dan moet het goed komen. Zeker als je die ijstaart gewoon in de winkel laat.
Om het heel anders te zeggen: laten we ophouden te focussen op de gezondheid van indiviudele producten (= onzin) en ons vooral richten op de gezondheid van voedingspatronen (= waar de discussie voeding-gezondheid over zou moeten gaan, maar niet gaat). Dan mag je zelfs heel af en toe een Magnum en is er niks aan de hand.

@Dick, dat is leuk, ik was de link ook aan het zoeken en kwam tot een link van de ‘tegenpartij’
http://www.aquariusalliance.nl/downloads/paulblokkerBriefMin ister.pdf
Ik kan onvoldoende beoordelen welk verhaal klopt maar ik ben benieuwd wat Foodloggers vinden

Maren, ik rij graag een dag - of zelfs 2 - met je mee. Dat aanbod aanvaard ik in dank. Maarre ... nou heb ik nog geen antwoord op de vraag of ik Albert Heijn mijn excuses moet maken.

Ik hou van eerlijk, dus ik wil het echt weten.

@Pieternel
De kloof tussen telers en consument lossen we op of verkleinen we door o.a.
-missionaristelers
-(gratis) Tasty Dutch Label blad
-Tv-programma’s zoals van Rob en Rudolph
-Freepublicity die je vanzelf krijgt als je goeie producten hebt
-Kom in de Kas, maar dan meer productgericht en minder techniekgericht (telers vertellen vooral graag over hun computergestuurde techniek)
-Smaaklessen op scholen en andere educatieve projecten
-Social media?

@Jos Bakker
Ook nu al bestaan er zogenaamde “clubrassen”, waarbij een groep telers die deze exclusief mag telen gekoppeld is aan een afzetorganisatie of handelshuis en een of meerdere supermarktketen. In hoeverre een eerlijke prijs onderdeel is van de afspraken weet ik niet.

De gevestigde orde zal altijd tegensputteren, tenzij ze er ook zelf beter van denken te worden. Mijns inziens zijn er bij systeeminnovatie voor iedereen kansen.

@Huib Rijk
In de TDL-lijst mogen gerust heel veel rassen terechtkomen, dan blijft er altijd nog keus en de mogelijkheid om te segmenteren. Als die slecht smakende rassen er maar tussenuit gewipt worden. Nog niet zo lang geleden hoorde ik spruitentelers vertellen dat een bepaald ras zo verschrikkelijk slecht smaakte. Maar telen deden ze het gewoon wel, want smaak was voor de prijs geen criterium en de productiviteit en uiterlijke kwaliteit waren uitstekend. Oerstom en kortzichtig, maar telers doen het dus wel.

@Willem
Als je paarse wortelen wil telen en ze smaken ook nog eens erg goed, dan maak je er toch een mooi verhaal bij?

@Liesbeth
Voedingswaarde of gezondheidswaarde kan zeker een USP zijn. Zolang het discutabel of het geen kwaad kan of gezonder is dan het gewone product kan het ook averechts werken denk ik. Ik zie in Duitsland de roddelpers alweer koppen met “ Hollandse groenten niet natuurlijk”, “volgepropt met lycopeen, sulforafaan en glucosinolaten” Is dat ondenkbaar? Dan moeten we weer in het defensief en uit gaan leggen dat het allemaal niet erg is en juist goed.

Smaak vindt nagenoeg iedereen wel belangrijk en zal herhalingsaankoop bespoedigen lijkt me. Voedingswaarde en/of gezondheidswaarde kan wellicht wel een apart segment worden naast Tasty Dutch Label, waarbij de “ nog gezondere” en “voedzamere” variant natuurlijk ook vooral gewoon lekker moet zijn.

Ik heb beide links (Dick en Liesbeth) gelezen en herkend.Het blijkt de eeuwige discussie over meer of minder voedingsstoffen in landbouwproducten. Zelfde vraag als Liesbeth (’wat klopt?’), maar weet niet of Dick die kant op wil.
Twee opmerkingen over verhaal Robben.
1. Die paarse worteltjes (als voorbeeld). Jan zegt dat ‘een mooi verhaal erbij’ het credo is om dat product aan de man/vrouw te brengen. Dat geloof je toch zelf niet?
Het is veel ingewikkelder: a. wat is je doelgroep b. wat wil je vertellen c. op welke manier. En dan begint de ellende pas. De doelgroep, de boodschap en de communicatie, alle kennen 1001 voetangels en klemmen. Zeg het maar..
2. ‘Voedingswaarde of gezondheidswaarde kan zeker een USP zijn’, zegt Robben.
Jawel, maar het kenmerk van die USP lijkt mij nou net het unieke, onderscheidend aspect van een product van juist die ene teler. Niet van de groep.
En wie claimt de waarheid in deze?

@Willem, wil je pas ergens aan beginnen als je alle voetangels en klemmen in beeld hebt en er een oplossing voor hebt? Dan kan ik je alvast voorspellen dat het nooit wat zal worden. De belangrijkste reden dat nieuwe ideeën geen succes worden liggen in dit soort argumenten:
Ja maar, daar hebben we het budget niet voor, laten we realistisch blijven, dat hebben we al eerder geprobeerd, dat vinden onze klanten niks, we mogen geen fouten maken, onze leden zullen het niet willen, de markt is er nog niet rijp voor, daar zijn we te klein voor, dat is een te grote verandering, dat is niet logisch, werkt ergens anders wel maar bij ons niet, er is meer onderzoek nodig, het is te duur, enz.

En zo zie je hoe een draad zich in een bepaalde richting ontwikkelt die mogelijk in een nieuw item thuis hoort. De poll heeft inmiddels duidelijk gemaakt dat driekwart van de stemmers vindt dat tuinders en banken zelf maar moeten zwemmen als de Titanic zinkt. Een kwart van de stemmers zal een reddingsbootje beschikbaar stellen. Tuinders en banken moeten nog maar eens goed controleren waar de zwemvesten liggen en vooral snel van koers veranderen. Onderkoelen zorgt immers voor een snelle dood.

De lezers van foodlog zijn best hard in hun oordeel. Ik vraag me zelf af of zij zich realiseren wat de consequenties kunnen zijn. De (glas)tuinbouw heeft afgelopen jaren sterk ingezet op duurzaamheid. De investeringen die zijn gedaan in research op dit gebied zijn gigantisch hoog en zullen heel graag overgenomen worden door concurrerende partijen. Was dat ooit de bedoeling?

@Lizet, Onderconsumptie is voor mij het te weinig groenten en fruit eten. Omdat de discussie gaat over constant te grote productie. Nederland heeft bijvoorbeeld volgend jaar 70ha paprika’s meer. Dat geeft nu al discussie.
Toch zijn dit minimale verschillen tussen vraag en aanbod die eenvoudig weggewerkt worden door bijvoorbeeld promotie te maken voor het zelf bereiden van verse tomatensoep als er teveel tomaten zijn. (Dat werd vroeger toch ook gedaan? Teveel product = goedkoop, dat gooi je niet weg, daar maak je een feestmaal van).
Ga eens kijken naar de groenten consumptie per persoon in Turkije. Dat is vele malen groter dan in Noord West Europa.

De Wageningse Profs die ik bedoel zijn niet geheel overeenkomend met het lijstje dat Dick doorstuurde.

@Liesbeth, ik was wat verwarrend omdat eerder in het debat door Maren het volgende werd gesuggereerd:
“ De survivors van deze tuinbouwcrisis zijn degenen die zich nu al gaan toeleggen op bétere, schonere, lekkerdere ‘teler made’ producten zonder daarbij de efficiëntie geheel te vergeten. Dat vereist een totaal andere manier van bedrijfsvoering, lef, geduld, kennis en geld. Mensen als Rob Baan en Ton Janssen zijn exponenten van dit denken en ik ben blij dat zij veelvuldig aan het woord komen in diverse media en op diverse podia. Ik vermoed overigens dat er verschillende dubbelgangers zijn van deze heren… “

Pieternel legt in haar laatste twee zinnen de vinger op een heel zere plek. Als de sector ziet dat alle inspanningen tot gevolg hebben dat niet zij, maar de tegenpartij er profijt van trekt, heeft dat grote gevolgen, zowel financieel als moreel. En, ja, Pieternel, dat is de bedoeling van de marktwerking die we toch zo graag willen?
@Jan. Ik preek niet de demotivatie van de ondernemer, ik meen de realiteit aan te stippen. En prachtig, dat er steeds weer energieke mensen het wiel, of iets innoverends, uitvinden. Hulde!
Nog even deze vraag, Jan. Over die aardbeien.
Zie jij kans om die overheerlijke lambada’s, mara des bois’, etc. op de echte markt te brengen om die laffe elsanta’s te beconcurreren?

pieternel van velden@ De investeringen die zijn gedaan in research op dit gebied zijn gigantisch hoog en zullen heel graag overgenomen worden door concurrerende partijen. 

Ja, dat is zuur voor de koplopers. Hoe zou het anders kunnen?

Evenzo, is het zuur voor kleine producenten die mee de afgrond ingaan dankzij het gedrag van de grote producenten. Ze worden niet beloond voor hun voorzichtige en/of kleinschalige productiemethoden.

Rob, de consumptie van fruit en groente promoten, doe je dat voor de volksgezondheid of primair voor de sector? En als mensen meer paprika’s moeten eten, gaat dat dan ten koste van vlees, graan, zuivel, of ten koste van andere groente?

Pieternel: “De lezers van foodlog zijn best hard in hun oordeel. Ik vraag me zelf af of zij zich realiseren wat de consequenties kunnen zijn. De (glas)tuinbouw heeft afgelopen jaren sterk ingezet op duurzaamheid. De investeringen die zijn gedaan in research op dit gebied zijn gigantisch hoog en zullen heel graag overgenomen worden door concurrerende partijen.”
Op de poll heb ik ingevuld dat ik tegen overheidssteun ben. Dwz op de manier zoals in de vraagstelling wordt gesteld. Ik ben tegen overheidssteun om daarmee op de oude voet door te gaan, of dit nu voor de bankensector, de melkveehouderij of welke sector dan ook gaat. Want in dat geval gaat het om ordinair protectionisme die ten koste gaat van de anderen die niet ondersteund worden.
Maar als het nu gaat om ondersteuning om vervolgens geheel andere paden in te slaan dan is dat een heel ander verhaal.

@Willem “Zie jij kans om die overheerlijke lambada’s, mara des bois’, etc. op de echte markt te brengen om die laffe elsanta’s te beconcurreren? “

Ik zie niet alleen kans, maar we doen het al. Afgelopen seizoen is het grootste deel van mijn aardbeien, voor een eerlijke prijs, via StreekSelecties verkocht bij PLUS en DEEN. Daar was geen enkele Elsanta bij, maar overwegend Darselect en Mara des Bois. En er zijn nog meer gegadigden heb ik al begrepen.

@lizet.  In principe voor de gezondheid. Dat is nu het mooie van Groenten en Fruit. Daar kan je niet teveel van eten, behalve de limiet die je maag aangeeft. Meer paprika’s geeft vezels, vitamine C etc.
Ik kan deze redenering inderdaad niet houden voor vlees of voor de drie glazen melk die ik vroeger moest drinken. Minder maar bewuster vlees spaart energie en gezondheid.

Goh, Jan, dat wist ik niet. Erg goed. En die darselect behoort ook tot de kopgroep.

Rob, mensen eten óf paprika’s óf bloemkool bij hun vlees, eerder dan paprika’s bij de bloemkool, vrees ik. Tenzij de K&K;-versie dat heeft voorbereid. De onderconsumptie blijft, hoe gelijk wij ook hebben met het meer groente en fruit-verhaal. Ik heb de laatste dagen weer eens in de winkelwagens in de supers gespiekt, en gekeken bij de AGF-afdeling. Dat blijft een ondervertegenwoordigde categorie in de mandjes en karretjes.

@Florine:’Evenzo, is het zuur voor kleine producenten die mee de afgrond ingaan dankzij het gedrag van de grote producenten. Ze worden niet beloond voor hun voorzichtige en/of kleinschalige productiemethoden.’

Ja en nee, denk ik dan. Ik heb al eerder uitgelegd dat wat oudere ondernemers zonder bedrijfsopvolging en een behoudend investeringsbeleid nu hun bedrijf buiten hun schuld in waarde zien kelderen. Toch zijn het juist de moderne, vaak grote bedrijven, die risico’s nemen door te investeren in maatregelen die duurzaam zijn, zoals WKK installaties, nieuwe verwarmings- en koelingssystemen, extra energieschermen. Zij zorgen wel voor een nieuwe impuls voor de sector. Dus om ze zomaar weg te zetten als onverstandige investeerders is wat te kort door de bocht. Er is te gemakkelijk gedacht over de afzet van al die producten. Dat is iets anders.

@Huib, ik moet je gelijk geven. Ik denk dat je hier iets heel belangrijks op tafel legt. Overheidssteun in de vorm van bescherming van het bestaande is moeilijk bespreekbaar. Ondersteuning bij het in slaan van nieuwe wegen kan op meer sympathie rekenen. Dick, is dat een conclusie aan het einde van deze draad?

@Pieternel @Huib Rijk ik sluit me bij jullie visie op wel of geen overheidssteun aan zoals ik op 24 december 17.06 heb beschreven. Ja, mits!

@Dick, mail je me voor een afspraak?

Wat betreft AH: Je wilt hen excuses maken, maar waarvan heb je hen precies verweten? Van uitknijperij van telers of zo?
Prijzen van agf fluctueren en de prijs die AH voor het mainstream product betaalt aan de teler fluctueert ook met de markt mee, alleen niet zo heftig als de rest van de markt. Onlangs was het 25 jarig bestaan van Bakker Barendrecht in de agf pers waarin toegelicht werd hoe deze keten werkt. En dat AH er baat bij heeft deze keten met zijn telers te laten voortbestaan omdat ze speciale excellente dingen voor ze doet die AH laat winnen. Dus niet uitknijpen, want dan spoel je het kalf met de gouden eieren met het badwater over de balk.
Volgens mij wil een teler dat hij een vergoeding krijgt die de kosten dekt van de productie + wat extra om regelmatig te kunnen investeren en met de markt mee te kunnen groeien. En als een supermarkt dat wil doen, dan is dat best wel fair trade, toch?

Iets anders: de discussie omtrent jaarrond of niet, daar kan ook nog wel een foodlog discussie aan gewijd worden. Als het kan, waarom dan niet? Maar als het te grote offers kost in duurzaamheid, smaak, prijs dan lijkt het me niet goed.

Wintergroenten in de kassen is technisch gezien een hele moeilijke, Dick. Een tomatenteelt staat 11 maanden in de kas maar levert 8 maanden vruchten. Die andere maanden staat een jonge plant zijn bladmassa te vergroten zodat deze de uitgroei van tomaten kan voorzien van assimilaten (voeding, energie).
Met belichting kan een kas 12 maanden per jaar vruchtgroenten of sla produceren. 12 maanden alle soorten sla en kruiden op stromend water gootjes, een prachtig concept. In Finland (ik ken daar iemand die er miljonair van geworden is) zijn deze zandvrije, kakelfrisse en malse slaatjes al marktleider. Eén knip en je sla is klaar. Het is mij een raadsel waarom we deze producten hier nauwelijks hebben.

Schoormans teelt in watergootjes geeft dat geen kans op ziekte verplaatsing?
Ik geloof meer in het hydrophonic systeem waarbij de wortels in mist hangen. Dir geeft net als jouw watergoorjes mooie schone wortels die je bv bj sla en andijvie mee kunt leveren aande super om zo de planten langer fris te houden in een vochtige omgeving. In Amerika heb ik dit gezien op de vers groente afdeling andere groente werd bevochtigd met een beetje mist. Geft echt het gevoel dat je land verse groente inpakt.

Op stromend water met UV ontsmetting kan je probleemloos en ziektevrij telen. Hydroponic is niet een systeem met wortels in de mist, maar de verzamelnaam voor teelten op stromend water (NFT) of (al dan niet) anorganische substraten die het water met voedingsstoffen vasthouden zoals steenwol of perliet.
Op de watergootjes staan de slaplantjes in een 4 cm potje met potgrond. De sla wordt bij de oogst met potje en al verpakt zodat-ie langer vers blijft in de winkel en op het keukenblad. Ze doen dit al 10 jaar in Scandinavie. Enige ‘nadeel’: je krijgt geen kropvorming.

Het benevelen van groenten in het schap is een heel ander verhaal. Bewezen beter voor de shelf life, uitstraling en beleving. Ik denk niet dat het lang duurt voordat dit ook in Europa, legionella vrij uiteraard, gedaan wordt.

Maren, ik wil graag nog wat reacties van tuinders horen over wat je zojuist als fair trade beschreef. Hopelijk komen ze. Deep down ben ik erg genuanceerd over supers; we hebben het er over als dat rondje maken.

Toeval. Vandaag zag ik dat mistsysteem in werking in Europa. In een net helemaal vernieuwde Franse Intermarche (in het doodgewone achterland) was het behalve op de groentenafdeling zelfs toegepast op de visafdeling. Zo’n wolkje mist (ziet eruit als ‘rook’) over de koopwaar ziet er buitengewoon spannend uit. Of het spul nu verser was kan ik niet zeggen (ik weet dat sommige spullen er zelfs tot een week over doen om in de winkel te raken). Maar het is ontegenzeggelijk waar: de koopwaar voelt inderdaad ‘fris’ als op een ‘lentemorgen’.

Ik zei niet dat het verser is. Het geeft je het idee dat het frisser en dus verser is. ik weet wel dat er Groenteboeren zijn die bv. hun asperges in water leggen of zetten zodat de verser blijven. Ik zelf koop nooit asperes in de super die er uit zien als luciferhoutjes verdroogt en verdort. De groenteboer waar ik ooit verse asperges leverde, verkocht zijn “verwelkte sla” als vers gesneden nadat het door de snijmachine en het water was gegaan. Zag er zeker lekker fris uit deze slappe slabladen van 3 dagen in de krat in de etalage.

Het is onmogelijk om bij de telers, die leveren via Bakker Barendrecht (AH) in de portomonee te kijken. Wat ik hoor is dat ook zij hebben een financieel minder prettig jaar achter de rug hebben.

Of de werkwijze van AH het label “Fair trade” verdient vind ik een brug te ver.
(ik ken de betalingstermijn van AH niet uit mijn hoofd maar ik meen 90 dagen)

Verder vind ik dat iedere keer als ook bij de Albert Heijn rommel in het schap ligt, keten de telers te kort doen. Maar goed over het algemeen ligt er minder rommel in de schappen dan bij menig concurrent hier in het dorp.

Ik heb het nog maar een keer gelezen, citaat: “Volgens mij wil een teler dat hij een vergoeding krijgt die de kosten dekt van de productie + wat extra om regelmatig te kunnen investeren en met de markt mee te kunnen groeien. En als een supermarkt dat wil doen, dan is dat best wel fair trade, toch?” tja…

Telers willen beloont worden voor het werk wat ze verzetten. En ook voor de inspanning/investering die ze met eigen risico doen om aan de eisen/vraag te voldoen. Het element productie is daar een onderdeel van.

misschien off-topic, maar “Op stromend water met UV ontsmetting kan je probleemloos en ziektevrij telen.” (Maren) is iets wat mij niet aanspreekt.

Ik voorzie twee vormen van productie die van elkaar af bewegen. Enerzijds de bovenstaande laboratorium-achtige en anderzijds een wijze die uitgaat van een biologisch evenwicht. Waarom die van elkaar af bewegen?
Toen ik omschakelde van gangbare naar bio-teelt zat het toch in mijn hoofd dat het eigenlijk niet kon, teelt zonder kunstmest en pesticiden - op de landbouwschool ben ik (onbewust en onbedoeld) geïndoctrineerd). Wat opviel tijdens de omschakeling was het achterwege blijven van ellende in de vorm van plagen. Wellicht is de oorzaak hiervan dat er veel goedaardige micro-organismen in en op het blad aanwezig zijn (endoderme organismen) die voorkomen dat schadelijke schimmels/bacteriën toeslaan. Hetzelfde geldt voor nuttige insecten op de planten en in de grond. Dit is een delicaat evenwicht. Gangbaar worden pesticiden gebruikt tegen bepaalde plagen, met als gevolg dat het genoemde evenwicht verstoord wordt en er vervolgens tegen veel meer plagen moet worden gespoten.
Totaal steriele teelt op water met UV-ontsmetting, volledig bemest met de juiste mineralen dat is dan het uiterste in de tweedeling die ik bedoelde. Wat je dan krijgt: sla en niets anders als sla.

Robert en Maren, met die opmerking komen we op het meest interessante punt van deze heel lange discussie. Wie heeft welke strategische fouten gemaakt? De minister heeft, zoals we hierboven zagen, zich teruggetrokken uit het beleid. Dat moeten boer en tuinder op de markt zelf maar uitzoeken. Die wast zijn, inmiddels haar, handen dus in onschuld. De tuinder en de bank blijven over. Welke fout hebben ze gemaakt?

Te constateren valt dat Rabobank ooit iets zag in een groter wordende tuinbouw in Nederland, anders hadden ze die niet gefinancierd. Te constateren valt dat er zgn. preferred suppliers voor AH zijn. De bank riep in 2001 te geloven dat er uitgebreide samenwerkingen tussen ketenpartners zouden komen. AH en Maren’s voorbeeld Bakker zijn dus ooit het ideaal geweest. Binnen zo’n patroon zouden telers het beter hebben omdat super en handel hen iets gunt om er samen beter van te worden op basis van een herkenbaar beter product (we doen maar even of dat verschil echt significant is; ik heb m’n twijfels). In het hierboven ontstane voorbeeld van Maren: AH heeft daardoor herkenbaar betere komkommers, tomaten, paprika’s, sla, andijvie en nog een paar producten waar de consument meer voor wil betalen. Zo betaalt hij dus graag 2,69 voor een bakje tomaten dat elders - net niet precies eender - voor 0,69 te koop is.

Hoe kwam de bank erbij te denken dat dat een algemeen model zou worden? Het, overigens reële, prijsvoorbeeld geeft aan dat het herkenbare kwaliteitsverschil wel heel groot moet zijn. Dit landje eet amper een vijfde van zijn eigen productie zelf op en dat werd ook toen al door 6 dominante inkooporganisaties naar mij als consument gebracht. Een immer uitdijend areaal is dan zelfmoord. Want natuurlijk staan die ‘faire’ samenwerkingsrelaties onder druk. Dat kan niet anders en het valt zeker de supers niet te verwijten. Als je buurman slecht verkoopt en jij goed, wil die ook wel zo’n contract. En al zou AH willen, dan nog kan die niet omwille van de ‘trouw’ altijd ‘fair’ naar jou zijn. Dat zet dus ook binnen het ‘faire’ deel van de markt druk op prijzen: AH kan niet ongevoelig zijn voor goedkopere (en vast wel even goeie) alternatieven om er samen beter van te worden. Of je je dus maar even wilt aanpassen.

Met buitenlandse organisaties zag de bank kennelijk soortgelijke relaties voor zich, maar realiseerde zich niet dat dat model er niet komt zolang er een veel groter vrij dan ‘preferred’ stuk productie is. Kan het zo zijn dat een iets te simpele visie, zonder de noodzakelijke analyse van de plateauplanning met al zijn tussenfasen en -gevaren (ik werkte een tijdje bij de firma die die manier van denken groot maakte) voor het ontstane probleem heeft gezorgd? De financiering van de groei zonder rekening te houden met de beperkte ruimte, cq. ontwikkelsnelheid voor ‘preferred’ contracten zou wel eens de kern van een door de bank geinitieerd probleem kunnen zijn. De tuinders tuinden erin. Net als hun bank natuurlijk.

Maar er is meer. De handel heeft wellicht minstens zoveel schuld. ‘Andere bankier’ Geu Siebenga, van ABN AMRO, vertelde me dat het probleem ‘minstens ook heeft gezeten in het sluizen van de vroegere veilinghandel via handelshuizen. Daardoor is de markt intransparant geworden en heerst een permanent gevoel van overaanbod, terwijl eigenlijk niemand weet hoe de volumes er precies uitzien. Niettemin zet dat alles onder druk. Waren het dus wellicht ook de handelshuizen die met veel fantasie aankondigden dat zij het allemaal veel beter konden regelen buiten de veilingen om, maar hadden moeten zien dat ze dat helemaal niet konden omdat ze in eenmarkt met veel aanbod voor intransparantie en dus een heftige kopersmarkt zouden zorgen?

En dan nog een laatste opmerking: het woord ‘samenwerking’ loopt door het hele boerendiscours, in alle sectoren. De scheidende voorzitter van de ZLTO nam er afscheid mee en drukte ‘zijn ondernemers’ nog eens goed op het hart dat ze moesten samenwerken met al hun ketenpartners. Ik zou er nog eens goed over nadenken. Met een vrije transparante markt zijn ze waarschijnlijk beter af, dan met dit systeem dat tot een soort collectieve zelfmoord leidt terwijl niemand ‘wil’.

@ Dick. Vanuit de AGD Foodlog Siebenga discussie hierheen ‘gelokt’ heb ik als sierteeltman met veel belangstelling dit debat gelezen. Zowel door hoeveelheid, maar ook door de inhoud, koste dit aardig wat moeite. Met je laatste bijdrage komen we weer op gebied waar ik het een beetje kan volgen.
In de potplantensector wordt veel verkocht via daghandel en ‘lopende lijntjes’aan handelshuizen (exporteurs) waarvan er (te?) veel zijn. Alles ‘last minute’ en onvoorspelbaar.  Daarnaast bestaat nog steeds de veilingklok die door veel aanvoerders wordt gebruikt om te dumpen (beetje cru, maar toch). Deze supply chain lijkt mij zo verschrikkelijk inefficiënt dat ik twijfel aan de houdbaarheid van dit model. Ik probeer even mijn natuurlijke productie/logistieke attitude (sorry hoor) te beheersen: dit model geeft op zich wel ruimte om je als speler te onderscheiden. Tuinders en handelsbedrijven kunnen een verhaal kwijt. Maar door gebrek aan schaalgrootte en (gevolg) professionaliteit is dat vaak een matig verhaal waar ze vooral elkaar mee bezig houden en wat niet bij de detailhandel, laat staan bij de consument terecht komt. Vanwege beide punten (SC en onderscheiden) ben ik zoekende. Mijn gevoel zegt (alweer sorry..) dat we als aanbiedende partij moeten groeien in schaal. Zelfstandig of in coöperatie. Misschien zelfs wel in het door jou genoemde VION-model.
Ik vind het interessant om de glasgroente te analyseren omdat die (verwante) sector in feite verder is op dat pad. Nu lees ik dat dit pad vooral een strategische fout is. Ik heb daar een hoop vraagtekens bij:

1/ Was er in het verleden met de veilingklok volledige transparantie die zorgde voor een faire prijs voor tuinders? Zou dat model houdbaar zijn gebleven met zo weinig kopende partijen die waren overgebleven om op de veilingknop te drukken? Nu weer herinvoeren?

2/ Zou er zonder algemene financiële en economische crisis ook geen ruimte meer zijn geweest voor een ‘uitdijend areaal’? Zijn verhalen over potentiële groei in consumptie luchtkastelen? Als die groeimarkten er toch wel zijn kan een Nederlandse tuinbouw-VION die dan niet duurzaam bedienen vanwege o.a. transportafstanden?? Kan een dergelijke organisatie ook de groei in aanbod niet beheersen en daarmee in de pas laten lopen met groei van afzet?

3/ Is het niet mogelijk om in vele markten en met vele supermarkten tot het ‘preffered supplier’ model te komen. Kun je dan als NL tuinbouw je niet continu blijven onderscheiden van aanbieders uit ander landen door beter te zijn, niet alleen door de intrinsieke kwaliteit van je producten maar ook door leverbetrouwbaarheid, uniformiteit, reputatie bij de consument door professionele marketing enzovoort?

4/ Zijn we als NL tuinbouw echt zo’n kleine speler op de Europese markt ( zie de cijfers die Rob Baan en Pieternel vd Velden noemden over de tomaten) dat we echt kunnen richten op alleen niche-markten en premiummarkten?

Misschien zijn alle bezwaren voor mijn denkrichting al uit en te na benoemd. Of zijn er toch nog zaken die in dit klassieke pad wel mogelijk zijn zonder dat het leidt tot een soort collectieve zelfmoord?

Fairtrade? Het eerste wat me te binnen schiet is dat je handel niet in je eentje doet. Dus fairtrade moet sowieso al tweerichtingen verkeer zijn. Een duurzame relatie van geven en nemen in goeie en in slechte tijden. O jee, het lijkt wel een soort kersttoespraak gaan te worden…

Bij fairtrade worden vooraf afspraken en verwachtingen naar elkaar toe uitgesproken, waarbij onredelijke smoesjes achteraf om ergens onderuit te komen niet passen. Aan de andere kant hoort er ook begrip voor elkaar te zijn.

Misschien moet de afgesproken prijs wel een keer naar beneden worden bijgesteld, maar naar boven bijstellen moet dan ook kunnen.
Bij fairtrade is de teler niet alleen meer een uitwisselbare leverancier, maar een partner in een verkoopconcept waar voor alle betrokken partijen een marge uit te halen moet zijn. Een marge die redelijk verdeeld is naar rato van inzet en risico.

In bovenstaande reactie werd geopperd om het Vion model eens nader te bekijken op haalbaarheid voor tuinbouw producten. Ik moet even kwijt dat op een paralel discussie site de varkens perikelen aan de orde zijn geweest en dat die markt voor een zeer groot deel zo niet geheel door VION wordt gestuurd. helaas is de varkens sector niet in een finaciele HOERA stemming.
Ik heb eens van een van Nederlands “beste” ondernemers, v.d. Most. horen zeggen doe NOOIT IETS NA, bedenk zelf wat je gaat doen en hoe je gaat doen. Copieren betekent ook de fouten in het systeem meenemen. De VION heeft de vlees sector tot nu toe laten overleven maar heeft ze nog steeds geen kostendekkende prijs gebracht. Wel heeft ze filialen in het buitenland die de Nederlandse markt beconcureren. Wil de Nederlandse tuinbouw via dit soort constructies zijn eigen concurent worden??? Lijkt mij niet een gunstig vooruitzicht.

Jan Robben ik zou aan jouw Fair Trade (Kerst) gedact willen toevoegen dat een betaal termijn van 14 - 30 dagen wel het maximum moet zijn vers producten. Enkele reactie eerder lees ik de betaaltermijn van AH is 90 dagen. Over Tesco gaan geruchten van 18 maanden, helemaal knots Welke teler kan zijn nieuwe productie zonder geld van de vorige opstarten zonder extreem hoge rente lasten door voor financiering. Voor mij , iemand die veel in Rusland werkt, is dit ondenkbaar, daar is het Boter bij de Vis en ook bij de groente. Alles gelijk oversteken of liefst vooruit betalen. Achteraf betalen komt nog maar zeer weinig voor en nu in tijd van crisis zijn we weer bij af.

@Han, wat betreft betalingstermijnen is het maar wat je met elkaar afspreekt. Als je van tevoren weet dat je 90 dagen moet wachten kun je dat in de prijs verrekenen. In een aantal sectoren, zoals plantenopkweek is het aan de orde van de dag om vele maanden op de centen te wachten. Ondertussen moet je wel alles voorfinancieren. In goede tijden is dat geen probleem, maar slechte tijden kunnen je de das omdoen.

@ Han, Jan, Ach, niet alleen retailers, maar ook A-merken hebben er een handje van om 90 dagen + 2 + einde maand (kan dus oplopen naar 120 dagen!!) te willen hanteren. Onze standaard reactie: ga maar naar de bank, als ik je bank wil zijn, dan rekenen wij 8% extra voor deze dienst.

Wij hebben soms projecten lopen met een doorlooptijd van 6 maanden, als ik dan ook nog eens 4 maanden moet wachten op mijn geld, dan ben je bijna 10 maanden aan het voorfinancieren. Belachelijk. Overigens kan je bij de overheid ook wel lang op je geld wachten. Heb je 14 of 30 dagen afgesproken, betalen ze pas na 3 maanden.

Neen, deze manier van ‘slim’ zakendoen staat mij ook niet aan. Veel voorfinacieren, lange betalingstermijnen en schuld bij de bank = “Het recept voor een onduurzame bedrijfsvoering”. Wat mij betreft zou er een verbod op termijnen langer dan 30 dagen mogen komen. Alles erboven automatisch verrekenen met de wettelijke rente.

(een van onze klanten is vorig jaar failliet gegaan doordat ze van klant wisselde en AH erbij kregen. Iedereen blij, totdat bleek dat de betalingstermijnen 60 dagen werden, dit leidde tot een cash-probleem en snel tot een faillissement)

Ook ik weet niet alles over de uitbetaalprijzen, maar zie hoe verschillende ketens functioneren. De opm fair trade graag niet letterlijk nemen, ik probeerde aan te geven dat AH goed rentmeesterschap lijkt te hebben over zijn supply chain. Ook de telers van deze keten hebben ongetwijfeld een slecht jaar gehad, maar even slecht als de meeste anderen?

Ik schik van de verhalen over betalingstermijnen. Kredietverstrekking is mijns inziens een zaak voor banken, niet voor leveranciers. Was er niet een Europees wetsvoorstel een aantal jaren geleden om max 60 dagen toe te staan?

Jan Robben zegt’’Bij fairtrade is de teler niet alleen meer een uitwisselbare leverancier, maar een partner in een verkoopconcept waar voor alle betrokken partijen een marge uit te halen moet zijn. Een marge die redelijk verdeeld is naar rato van inzet en risico. ‘’
Inlijsten graag, dit is een mooie omschrijving.

Dick, je hebt gelijk dat ook binnen het faire deel er druk op de prijzen is. En ik geloof zeker niet dat de AH leveranciers in een comfort zone zitten. Laten we de leverancier van AH zelf gaan vragen hoe fair hun concept is’en welke moeite ze zich moeten getroosten voor een bepaalde mate van fairness.

Dick, bedankt voor de samenvatting, deze snijdt hout.

@Huib Rijk
Die sla in Finland is al 10 jaar pesticidenvrij, en vrij van misoogsten.
EKO is mooi, maar daarmee kan je niet jaarrond sla produceren. Dus dan EKo sla uit verre gebieden hier naartoe rijden?

Even voor de verduidelijking, ik weet de exacte betalingstermijnen van de AH voor zijn leveranciers niet. Een journalist suggereerde niet lang geleden de 90 dagen termijn. Verder weet ik niet of AH zijn Bakker barendrecht en telers erachter op een andere manier benaderd dan zijn overige leveranciers. (unilever, etc)

@Maren “Inlijsten graag, dit is een mooie omschrijving.”

Dank je, mag ik dan het lijstje uitzoeken?

@ Marc van Heesch “Zou dat model (veilingklok) houdbaar zijn gebleven met zo weinig kopende partijen die waren overgebleven om op de veilingknop te drukken? Nu weer herinvoeren?”

Niet zonder meer weer op dezelfde manier invoeren. Het is als met zwarte koffie. Doe je er melk bij dan heb je koffie met melk. Je kunt nooit meer (zonder intelligente techniek waar Wouter de Heij alles van weet) terug naar waar je vanuit bent gegaan.

@Wouter de Heij “Onze standaard reactie: ga maar naar de bank, als ik je bank wil zijn, dan rekenen wij 8% extra voor deze dienst”

Jullie verkopen wellicht nog unieke of schaarse kennis. In een bulkmarkt / commodity markt werkt dat niet, of iedereen moet het doen.

Maren S,: die sla zal totaal pesticidenvrij zijn en helemaal perfect. Dat is gelijk het nadeel, althans voor mij: ik hou niet van steriel eten. Ik geloof ook niet dat het uiteindelijk gezond is. We leven tenslotte niet in een steriele wereld.
Overigens realiseer ik mij dat dit slechts één van de overwegingen is. Wel of niet EKO of wel of niet van grote afstanden aangevoerd zijn andere overwegingen

Maren, met jou schuiven de veredelaars aan tafel: En da’s mooi. De wijze waarop de verzamelde veredelaars (Plantum) nu nadenken over veredeling zet de deur wagenwijd open voor een ijzersterke positie van Nederland op dat gebied EN voor de tuinbouw. Ik ben er van overtuigd dat een verdere ontwikkeling van het Nederlands kwekersrecht (en misschien ook wel farmers’ privilege) dezelfde impact kan gaan hebben als Hugo de Groot’s zeerecht. We hebben een know-how en ervaring die wereldwijd moeilijk te evenaren is!

Wouter, innovatie is inderdaad een beweging waar je 100% voor moet kiezen. Daar horen flinke percentages afvallers bij. Daar hebben we mijns inziens voldoende vangnetten voor en als die er niet zijn moeten die in billijkheid opgezet worden. Daarmee bedoel ik niet dat er staatssteun moet zijn om bedrijven op de been te houden, maar om de “getroffenen” en hun families bij te staan wanneer alles om hen heen in lijkt te storten.

In deze draad ontbreekt “biologisch” als een optie om meerwaarde en extra inspanningen te verzilveren. Dat komt misschien omdat bio als ‘kerks’ wordt gezien. “Biologisch” is door Vincent Blok van het Louis Bolk Instituut nou juist als een “zoekconcept” beschreven. Zo bekeken kunnen met het biologische (certificerings-) systeem telkens praktisch controleerbare en dus certificeerbare bevindingen (proces en product) vastgelegd worden, zonder ze in steen en stijve stagnatie te beitelen. Zo staat het goede nooit het betere in de weg.

De Nederlandse tuinbouw heeft een aantal topspelers (bio en niet-bio) die misschien eens aan tafel moeten met de regelbepalers over innoverende interpretaties van “biologisch” waardoor mogelijk veel meer producenten hun extra verduurzamingsinspanningen beter kunnen verzilveren.

@peter jens.
als jij dat organiseert ben ik de eerste die aan tafel wil zitten. Mijn moderne teelt zou in scandinavië Bio heten. In Nederland heb ik het opgegeven.

Vreemd, dat gedoe over voorfinanciering.
Ons bedrijf factureert standaard een ca. 2% hoger bedrag. De klant krijgt 2% korting bij betaling binnen 30 dagen.
Ja, sommige klanten weten dat en maken daar misbruik van door altijd 2% minder te betalen. Maar die krijgen elke maand een overzicht van openstaande bedragen en die 2% telt best aan als ze die onterecht inhouden.
Maar goed, wij leveren dan ook een dienst die gewild en schaars is. Misschien is dat een voordeel.

Peter Jens leef je nog in de landbouw middeleeuwen?? Ik heb in veel landen gewerkt in de landbouw en met heel wat landbouwkundigen gepraat en vel bedrijven bezocht waar wij wat van kunnen leren. Quote; We hebben een know-how en ervaring die wereldwijd moeilijk te evenaren is! Vind ik erg arrogant en denigrerend voor de concurent / collega. Ik zie dit altijd als een dooddoener van onze voormannen om de moed er in te houden bij de eindeloze race om te overleven. Wij doen niet naders onze kennis, onze rassen, onze kassen etc. over de hele wereld in te zetten. Het is handel voor de NV Nederland. Zo zijn wij onze eigen concurent.
Het farmers privilege is helaas bij de nieuwe vorm van kwekersrecht niet meer van toepassing en bij de GMO zaden So wie So niet meer, die vallen onder het patent recht. Zie rechts vervolgingen in Argentinie, Canada en USA bij vermeende overtredingen van het licentie recht. Monsanto heeft er meer dan een dagtaak aan. Ieder boer met vermeende vermenging (te recht of ten onrechte) met GMO wordt voor de rechter gesleept en tot zijn dood vervolgd, als hij door de knieen gaat en betaald.
We zullen de zaadboeren nooit zover krijgen dat ze alleen voor Nederland kweken en de buitenlandse markt overslaan. Daar komt bij dat er denk ik geen 100 % Nederlands bedrijf bestaat in deze branche. Google geeft vele links naar samenwerkings verbanden en / of moeder dochter constructies.

Han, zeker leef ik in de landbouwmiddeleeuwen. En als ik de draad lees zitten we echt allemaal in de Dark Ages van landbouw. Je kan je neerleggen bij patentrecht, of er anders mee om gaan. En ik ken de nederlands/internationale veredelaars, don’t you worry!
En lees vooral de laatste jurisprudentie over gmo/patent en liabilities, maar da’s genoeg daarover op deze draad. Denk in oplossingen…

Rob Baan, als jouw moderne teelt in scandinavië Bio zou heten, dan is het advies voor joui: neem contact op met de Scandinavische SKAL, Peter Jens kan je wellicht het adres geven.Door het gangbaar af te zetten laat je veel geld liggen. En als je het Scandinavische certificaat binnen hebt lijkt me de stap naar het Nederlandse niet meer zo groot.

(Sorry voor deze oprisping, we waren net zo aardig aan het overleggen in deze draad).

Peter Jens dat er oplossingen moeten komen ben ik met je eens. Dat licentie en patentrecht in deze discussie een zijspoor zijn ook.
Ik wou alleen even aangeven dat Nederland zijn kennis en technologie verkoopt en waardoor de koper de Nederlandse tuinbouw voor de voeten kan lopen op de open markt.

En toch flapt het er weer eens uit:
‘Door het gangbaar af te zetten laat je veel geld liggen’, zegt hierboven Huib Rijk.
Aan een product kun je meer verdienen door het anders te benoemen.
Verkeerde weg.

Mijn opmerking was meer mild ironisch bedoeld naar Rob Baan. Ik ken de bedrijfsvoering niet van hem, maar er zijn twee mogelijkheden:
A. zijn teelt is zodanig dat hij werkelijk heel dict bij bio zit. Dan is de stap naar het daadwerkelijk aanvragen van een keurmerk niet zo groot wellicht. Voor de bio-sector zijn ondernemers die op professionele wijze telen een aanwinst.
B. zijn teelt is zeer professioneel, op diverse punten nog beter dan bio, bijv qua mineralenefficiëntie, maar hij voldoet niet aan de EKO-eisen doordat hij de stap naar afzwering van bestrijdingsmiddelen niet wil of kan maken. Alle respect daarvoor, maar dan is het niet zinvol te zeggen dat zijn producten in Scandinavië BIO zou heten.

Als hij wel biologisch teelt maar dat niet benoemt dan gaat hij in tegen “be good and tell it”. Dat is dus iets anders als een andere naam bedenken om er meer aan te verdienen.

@Rob Baan, is het “probleem” met jouw product niet dat je op substraat teelt en dat niet mag voor het predikaat “biologisch” en mag dat dan in Scandinavië wel?

En lees ik -tussen de regels door- uit de woorden van Peter Jens dat hij wel voorstander is om substraat uit het biologische verdomhoekje te halen?

Weet trouwens niet of daar de Nederlandse tuinbouw mee gered zou zijn (waar deze draad toch eigenlijk over gaat). Ik denk eerlijk gezegd dat het voor de rentabiliteit niks zou uitmaken.

Om deze lijn weer op het juiste spoor te krijgen (ik voel mijzelf verantwoordelijk voor de ontsporing): misschien kunnen de bio-sector en de niet-bio-sector die product wil vermarkten met meer smaak of andere niches wat van elkaar leren.
Let wel: ook biologisch loopt tegen dezelfde problemen. De situatie is vergelijkbaar met de aardbeien die Jan Robben teelt en die lekkerder smaken, maar 15-20% minder opbrengen. (veel bio-producten hebben 30% minder opbrengst). Maar hoe krijg je die lagere opbrengst weer terug via de prijs. En hoe werkt dit door in de hele keten.

Voorbeelden van hoe het mis kan gaan in de biolandbouw:
melk heeft een meerprijs van €0,10 tot €0,12 per liter tov gangbaar. Als de gangbare prijs daalt beneden de kostprijs doet die van bio dat ook.

Vorig jaar waren er teveel biologische uien. Afzet als gangbaar was veelal niet mogelijk. Als handelaren hoorden dat ze bio waren en dus niet gespoten met een kiemremmend middel (dus niet geschikt voor verre afzet) wilden ze die niet hebben.

Biologisch is een marktsegment, niet de redding van de voedingstuinbouw. Er zijn echter wel een paar interessante lessen die de gangbare tuinbouw (kan) leren van de biologische sector:
- Pesticidenvrij: eigenlijk willen de meeste consumenten geen ‘gif’. Ik geloof dat we dat gaan doen, met de hulp van slimme natuurlijke middelen en nieuwe technieken;
- Mythes: Bio is lekkerder, duurzamer, gezonder. Of ze nou waar zijn of niet (dat was een andere discussie op dit log), ze zijn stevig ingebeiteld in een groep consumenten;
- Een knus verhaal: kleinschaliger, ambachtelijker, natuurlijker, nostalgie;
- Waarde: een biologisch product heeft alleen al door de prijs een andere waarde in de ogen van veel mensen. Ze genieten er meer van, gooien minder weg.

Als in de toekomst de gangbare meer op de bio gaat lijken zal bio zich verder moeten gaan differentieren bijv op smaak. Het is dan de vraag of ze dat europees kunnen regelen, als ze de teeltomstandigheden al niet gestandaardiseerd krijgen. Zelfs in een sector die het over zoveel eens is, kan dat dus niet.

En als dat al niet lukt, hoe moeilijk kunnen Nederlandse (gangbare) tuinders het dan eens worden over afzet, volume regeling, smaakvol telen en rassen kiezen?

Maren Schoormans het is niet of gangbaag het bio segment nadert. Geen zorg we zullen de mythe van lekkerder, gezonder etc. er in moeten houden. Ik denk dat de kracht van een product iets anders geteelt dan de bulk zich niet kan onderscheiden door lekkerder , gezonder op laboratorium gegevens. Het is een gevoel een idee dat de marketing specialist ons laat geloven. Mijn voorstel is dan ook gebruik deze trucks, het is de enige manier om onderscheid te maken tussen de oren van de consument. Verkoop een gevoel, een idee net als de mode jongens doen.

Maar stel nou dat we met gangbaar een imago zo sterk als dat van bio kunnen hebben?

Trucks gebruiken, ok, maar als we in staat zijn om substantiele verbeteringen aan te brengen in producten, dan gaan we echt, geloofwaardig en transparant zijn en een goede marketingstrategie bedenken om de harten van de consument te bereiken.
Feiten winnen van mythen en daar hebben we het lab en kennis van de wet voor nodig.
Zij die de feiten niet hebben georganiseerd moeten het hebben van mythen.

De tuinbouw titanic maakt water en hier wordt een discussie over bio of niet bio gehouden…

De gehele voedsel productie in de tuinbouw is biologisch. De definitie bepaling gaat over afval stromen en inzet van chemische middelen. Wel of geen gewas roulatie enz.. Hoe doen we wat en waar zit een consument op te wachten?

In Denemarken heeft men 5 jaar geleden bio melk gemixt met gangbaar omdat ze de bio melk appart niet verkocht kregen. Ik weet niet of er nog steeds subsidie zit op de huidige eko afzet. Maar dat heeft ook geen toekomst.

Wisten jullie dat sommige meststoffen gewoon gedroogd zeewater zijn?

Het koken van eten is een vorm van chemie bedrijven. Met andere woorden iedereen die eten kookt is een chemicus. Ik heb zo het idee dat niet iedereen daar bij stil staat.

Is het al tijd om de oplossingen die hierboven door diverse personen zijn aangedragen te verzamelen en een actie plan te maken zodat de tuinbouw titanic niet zinkt.

Vraag aan Robert en Maren: denken jullie dat de hele tanker moet overleven? Het zou ook tijd kunnen zijn om ballast van boord te gooien. Hoeveel zou de Toekomstige Titanic moeten produceren, van welke producten (hierboven waren al innovaties aan de orde waar kennelijk nooit aan gedacht is), voor wie en volgens welke criteria?

“denken jullie dat de hele tanker moet overleven?” dat is een vraag/opmerking die vaak genoeg opduikt. Vooral in annonieme reacties van telers die denken dat sanering de oplossing is.

Ik heb de wijsheid niet in pacht, en ik weet dat er in de sector in de afgelopen maanden veel is gebeurd om 2010 beter naar de markt te gaan dan in 2009. Maar wat het effect zal zijn van de voorgenomen bundelingen en fusies en samenwerkingen zal pas duidelijk worden als het zover is.

Het is jammer dat we als tuinbouw niet mogen afspreken dat we tijdelijke overproductie voortijdig kunnen vernietigen. Al zou het alleen maar zijn om te kijken of we echt met systematische overproductie te maken hebben. Of dat we als sector slechte prijsvorming te danken hebben aan een systeem fout.

Verdere innovaties, segmentaties en pr zal zeker ook effect hebben maar of het de oplossing op korter termijn brengt? daar twijfel ik aan. En op korter termijn hebben we als sector wel een wijziging nodig, hetzij aan de aanbodszijde of aan de afname zijde.

Ik weet niet of het zinvol is te steggelen over welke producten er teveel zijn. De totale hoeveelheid product is gewoon te groot. Zijn er minder tomaten, dan eten ze wel meer paprika’s. Ik las vandaag weer een bericht dat Marokko 50 miljoen kilo tomaten per jaar méér mag gaan dumpen in de EU. In ruil voor meer EU-export van zuivel en graan. Dat is pas schande.
Lees maar mee:
http://www.degroentenenfruit.nl/Markt/Marokko-mag-meer-tomat en-EU-invoeren.htm

Heren, u vermijdt de positieve kant van de vraag en denkt uitsluitend in problemen (terechte overigens: al dat gesleep is nonsens). Wie heeft er wel eens nagedacht over - ik zeg maar wat, mede geinspireerd door Maren - jonge cavolo nero (heerlijk!) in hydroponics in die kassen. Het zou in Parijs, London, Bruxelles, Antwerpen, Liege, Bonn en Amsterdam en alle dorpen die daartussen liggen wel eens een hit kunnen worden. Eentje waar zelfs Rob Baan misschien wel van zou zeggen ‘gossie’.

Hydroponics?, denken foodloglezers. Even googelen in foodlog’s eigen zoekmachine. Gewoon googlelen kan ook.

Dick, de uitdaging van vernieuwing moet meestal ergens van betaalt worden. Laatst op de bijeenkomst van transforum in madurodam zei Meini Prins van Priva:"Bedrijven willen niet gesubsidieerd worden, bedrijven willen winst maken om zelf de innovaties van te kunnen betalen.”

Innoveren in nieuwe producten of lijnen vanuit de huidige glastuinbouw kassa zal niet meevallen. Daarom verwacht ik niet dat innoveren op korter termijn soelaas zal bieden op de problemen die we de afgelopen jaren gezien hebben.

Gaan tuinders het probleem oplossen als Nederland hen subsidieert om van de afbouw een herstart te maken? Cq. waarom hebben ze dat niet gedaan toen ze het nog wel konden?

Dat zijn 2 heel gemene vragen. Ik weet het. De poll laat zien dat de Nederlandse belastingbetaler er toch een antwoord op zal moeten krijgen.

Ja Dick, fantastisch die hydroponics, maar er is geen geld om er in te investeren. En ga met een lege portemonnee maar eens vragen om geld bij de bank. Vraag me ook steeds meer af of er wel genoeg competente mensen werken bij de banken die al die ondernemers op de goeie manier kunnen bijstaan met raad en daad.

@Dick “ waarom hebben ze dat niet gedaan toen ze het nog wel konden? “.

Telers hebben de laatste jaren veel geïnvesteerd in energie- en logistieke systemen en daarmee samenhangende schaalvergroting om de kostprijs te drukken. Van alle kanten werd en wordt ze op het hart gedrukt om vooral die kostprijzen te drukken.

Vraag 1 Nee dat gaan tuinders niet doen want dan doet de warme saneerder dat. (de overheid)

Vraag 2
De spelregels voor fianciering die vijf jaar geleden een feit waren zijn voor een beperkte groep ondernemingen geschrapt. Als de spelregels tijdens het spel gewijzigd worden is het moeilijk om goed mee te spelen.

hydroponics vind ik niet zo relevant in deze discussie.

Of tuinders het nu wel gaan oplossen? De geschiedenis leert dat de tuinbouw pas sterk is in tijden van crisis. Dan zijn ze in staat tot samenwerken.

Jan, bij de start van de Rode Hoed debatten maakte ik me vrolijk om niet alleen Rabo- maar ook ex-tuinbouwman Duijzer. Hij zei in de boerenkrant van Nederland dat tuinders zo suf waren geweest om als ondernemers de verkeerde beslissingen te nemen. Zijn bank financieerde hen. Niettemin, en daar maakte ik me recent weer vrolijk om in diezelfde krant. En nu zeg jij dat dat komt omdat ze tot de verkeerde ondernemersbeslissingen zijn aangezet door diezelfde bank?

Dat is gemeen gevraagd. Geef er dus maar geen antwoord op. Niet gemeen maar triest is de conclusie dat tuinders zich kennelijk door hun bank en niet door ondernemerschap hebben laten leiden. Hoe kan dat? Het zijn toch ondernemers?
Die laatste vraag is weer niet aardig, maar behoeft WEL een antwoord.

NB Jan, Robert en alle andere tuinders die dit lezen, laat het duidelijk wezen: ik ben helemaal niet vrolijk en was het ook op die momenten niet. Ik ben eerder boos van plaatsvervangder schaamte. Een bank is geen adviseur van een ondernemer in het geval van strategische besluiten. NOOIT! Die neemt de ondernemer zelf. Tuinders moeten zich afvragen waarom ze dat kennelijk precies andersom voelen.

@Dick: Niet de hele tanker gaat overleven. Het ideaal is dat wat overblijft de bedrijven zijn die met visie, kennis van de markt en zijn consument, die clean, lean en mean opereren. Een hele goede teler zijn is niet genoeg.
In de glastuinbouw komt de lat steeds hoger te liggen zodat de varkenscyclus zal verminderen. Denk aan eisen op het gebied van gewasbescherming, mileu, energie, arbeid, voedselveiligheid (vanuit wetgever en consument) en op de wensen van de retail afgestemde specificaties en verpakkingen.
De retailer heeft al prijsoorlogen gestreden, en hier komt de kwaliteitsoorlog bij de komende jaren. Je hoort het vanuit diverse bronnen: de progressieve supermarktorganisaties zijn aan het kijken hoe ze hun agf schapppen duidelijker, aantrekkelijker en consistenter kunnen maken. Overtollige SKU’s eruit, en de rest optimaal maken voor de klant. Dit is geen gemakkelijke klus en kost jaren en samenwerking met de suppliers.

En Marokko? Die blazen helaas voor ons voorlopig nog wel een toontje mee (250.000 t per jaar, 1/3 van de NL productie) zij het voor 50% voor de Franse markt en voor een groot deel off-season tov de meeste NL telers. Bedrijven als Azura en Idyl leveren een zeer acceptabele kwaliteit gezien de lange transportafstand vanuit de Zuid-Marrokaanse woestijn. Maar ook hun kosten (water, arbeid) gaan omhoog, hun ziektedruk neemt toe. En het is evenals in Spanje moeilijk smaakvolle producten te telen (longlife rassen, (te) vroeg plukken ivm lang transport, koude nachten in de winter).

Het aanbod is te groot, maar beter gesteld is de vraag te klein. Met topproducten en nieuwe gebruiksmomenten kunnen we het ‘maagaandeel’ van agf vergroten. Minder vlees op het bord, in ruil voor meer groenten. Een (in de toekomst zaadloos?) paprikaatje mee naar het werk of school, een trosje honingtomaatjes bij de borrel. Eénhaps baby kiwi’s bij de kassa van het pompstation. Echt lekkere meloensalade in rits rats bakjes, desnoods met een scheutje rum erbij in het weekend. Ananas-sticks. Werkfruit.

Hydroponics is industrieel en niet goed hoor ik iemand zeggen. Nou, prosciutto di Parma ook, ik was daar vorige maand, wat een ultrafabrieken zijn dat. Dat was ooit een streekproduct, rijpte met het seizoen mee. Nu kunnen we dankzij die industriele processen het hele jaar veilig en lekker genieten van die ham, en mijmeren over Italiaanse tradities, mooi toch?

Dus wat mij betreft krijgt in de toekomst iedere grote stad zijn sla-, groenten-, kruiden-, vis, algen, bessen en cressenkwekerij, met hydroponics, draaiende op restwarmte, aardwarmte, wind- en zonenergie. Ik heb nog dik 25 jr te gaan in deze sector en ik heb er zin in.

Maren, dat is een visie die me aanspreekt. Maar je leest wat hierboven staat: wie moet de correctie financieren om de vaklui die het kunnen uitvoeren dat te kunnen laten realiseren?

Maren,

Lees eens wat je zelf schrijft: tanker.

Ik begon dit verhaal met de Titanic. Een gloednieuw paradepaardje, uitgevoerd met de meest moderne technische snufjes. Dat schip waarvan iedereen dacht dat het niet kon zinken.

Nu gaan we over op een tanker. Een log schip, dat alleen bulklading vervoert en niet snel kan stoppen.

Over welk schip hebben we het nu?

Dick, het is wat je ondernemerschap verstaat. De één legt het uit als perfectionering van teelttechniek. Ik moet zeggen dat ik daar enorm veel respect voor heb. Dat komt ongetwijfeld door de groene vingers. Ik heb daar enorm veel respect voor. Zo zien de tuinders zichzelf.
Jij en de rest van de buitenwereld suggereert nu dat dat geen echt ondernemerschap is. Steeds meer tuinders komen daar nu ontgoocheld achter.
Banken zijn nooit adviseurs zeg jij. Hadden ze dat dan ook niet achterwegen moeten laten door ook geen visies te schrijven en zo de schijn te wekken?

@Dick “En nu zeg jij dat dat komt omdat ze tot de verkeerde ondernemersbeslissingen zijn aangezet door diezelfde bank?”

Eh, nee dat heb ik niet gezegd. Ik zou eerder willen zeggen dat beslissingen die ondernemers willen nemen, niet altijd begrepen worden door mensen van de bank. Zeker niet als het veranderingen zijn die buiten de gebaande paden liggen. Als ondernemer heb je al een heel proces doorlopen om überhaupt buiten de gebaande paden te kunnen raken. Je kunt dan van adviseurs, buiten of binnen de bankensector (terecht) niet verlangen dat ze het kwartje meteen zien vallen. Ze willen alles met cijfers onderbouwd zien, logisch voor hen misschien. Maar bij ondernemen hoort ook een stuk intuïtie of visionairisme. Als we dat als ondernemer niet hadden, deden we allemaal hetzelfde.

In een van mijn studieboeken over creatief denken staat niet voor niks tussen de “Innovatiebrekers”, dus als je niet wilt innoveren: “volg het advies van experts in de business”.

...humm, als code moet ik nu death23 intikken. Dat belooft niet veel goeds, die adviseurs zullen me nu wel afmaken.

Ik wil jullie even wijzen op het volgende bericht

Vooral de laatste alinea vond ik bijzonder om te lezen.

Jan, ‘de sector’ had duidelijk andere vormen van innovatie nodig. Daar wilde banken - die ene - overduidelijk, naar ik begrijp, niet in mee. In een van je lesboeken staat waarschijnlijk ook dat als een paradigmshift in volle gang is, zelfs de voorste en middelste gelederen van de instituties meegaan. Nu houden ze zich stil. Dat begrijp ik wel, maar het betekent dat ze nog steeds niet mee zijn en nog steeds in volle onzekerheid zijn.
Die kwestie ‘wie gaat het betalen?’ blijft dus hangen. Dat kan Nederland duur komen te staan. Ben je het eens als ik je zo formuleer?

@Dick, ja misschien is het die paradigmaverschuiving wel. Een deel leeft nog in de ene werkelijkheid en een ander deel in de andere werkelijkheid. Of de verzender en de ontvanger zitten op verschillende frequenties.

Pieternel is het verschil in bestuurbaarheid tussen Titanic en aan Tanker groot. Is vervoer van duizenden mensen niet net zo iets als bulk transport??
Het verschil na een ernstige aanvaaring met een ijsberg is bijna hetzelfde.
Verschil olie tanker geeft minder doden meer vervuiling, met als gevolg ???? doden.
Dick. De banken verschaffen geld aan de ondernemers, als die zich conformeren aan hun eisen. Zeg hun idee van ondernemen, produceren. Als tuinder / boer twijfel je aan je eigen ontwikkeling (je wilt per slot door gaan) en dus neem je de adviezen, na lange studie verkregen door de bank en DLV, aan en ga die kant op. Mislikt het na enkele jaren ploeteren, krijg jij de Zwarte Piet, niet de adviseur. Bankiers en adviseurs blijken nooit fouten te maken. Wat geldt in de tuinbouw (te veel product) komt in andere vorm voor bij de pootgoedteelt (grond gebonden ziekte door bouwplan vernauwing), wel gepromoot door de bank, die overal op de wereld kopers zag. helaas kopers zonder koopkracht. Daarna financieert deze bank een nieuwe technologie voor pootgoedteelt van een Australisch bedrijf. Zal bij de tomaten of bloemen niet anders gaan. Dus ze financieren de concurenten van hun eigen leden / eigenaren die ook nog hun bedrijven financieren via hun eigen bank.
Zie de zaak is erg complex geworden nu de eigenaren van de bank geen invloed hebben op het klanten bestand. Met deze optie is de Rabo niet opgericht.

Wie gaat het betalen?
Als je weet dat Rabobank internationaal een grote speler is op kredietverstrekking in de landbouw en Monsanto wereldheerschappij nastreeft op gebied van zaden e.d. dan ga ik een link leggen.
Rabo, eigenaar van tuindersbedrijven met goedkope arbeiders die ze in de waan laten ooit nog weer eigenaar te kunnen worden.
Monsanto als huisleverancier van zaad en pootgoed met monopolie positie.
Samen op weg naar wereldheerschappij.
Welke sector volgt?

Pieternel, als je het meesterschap over teelttechniek ondernemerschap noemt, komen we misschien wel weer in een andere kamer van het hart van het probleem. Een goed en zelfs een uitstekend vakman is nl. nog geen goed ondernemer. Hoe jammer dat ook is (misschien is het wel de pest). Hadden de banken - als die verwarring inderdaad het porbleem is - dat niet eerder moeten zien in plaats van visies over ondernemerschap aan vaklieden (bravo! gellukig zijn ze er nog!!) uit te sturen?  Ja. En ons ministerie dat vaklieden vertelde dat ze voortaan maar ondenemers moesten zijn? (zie hierboven, het rapport dat Paul Jansen aanhaalde). Eveneens een helder JA.

Scherp opgemerkt, Pieternel. De Titanic inderdaad, vol met de nieuwste snufjes, behalve een radar die de ijsberg zag aankomen.

Dick, ik denk dat de vraag ‘wie gaat betalen?’ lijkt het eind van de straat waarin de discussie wandelt.

Willen de tuinders hierop reageren? Wellicht leest er een voorlichter mee?

Jan moerdijk geeft sinds kort zijn mening op agf.nl.
Quote:
‘’Overheid en banken
In een eerder artikel is er op gewezen dat de Nederlandse tuinbouwsector de weg kwijt is geraakt. Hierdoor is de sector ook een groot gedeelte van het vertrouwen van overheid en banken verloren. Indien de Nederlandse tuinbouwsector er in slaagt om in eenheid met elkaar een goed en duurzaam Deltaplan voor de toekomst te ontwikkelen en ook structurele maatregels niet te schuwen dan zal het vertrouwen van de overheid en banken weer terug keren.

Van de overheid mag worden verwacht dat voor de verduurzaming van de tuinbouwsector en dan als grote voortrekker binnen de sector, de glastuinbouw de benodigde faciliteiten en garantiekredieten beschikbaar worden gesteld. Hiervoor is minimaal 1 miljard euro nodig binnen de komende tien jaar. Dit afgezet als economische factor lijkt een peuleschil ten opzichte van de steunverlening die aan de banken is gedaan. De tuinbouwsector zal hier echter zelf zijn verantwoordelijkheid dienen te nemen.’’

http://www.agf.nl/nieuwsbericht_detail.asp?id=53664
http://www.groentennieuws.nl/nieuwsbericht_detail.asp?id=52585
http://www.agf.nl/nieuwsbericht_detail.asp?id=53368

@Dick “Een goed en zelfs een uitstekend vakman is nl. nog geen goed ondernemer.”

Ik hoor de eerste directeur van The Greenery de heer Van der Mee, een jaar of 12 geleden nog zeggen, dat telers vooral moeten telen en zich niet met de afzet moeten bemoeien.

Dus het was wellicht helemaal niet de bedoeling dat ze ondernemer werden

@Paul: Monsanto en de Rabobank hebben voor zover ik weet geen link, en Monsanto is groot, maar geen monopolist. Wij zijn de grootste groentenzadenproducent ter wereld, maar hebben stevige concurrentie van Rijk Zwaan, Syngenta, Nunhems en consorten. Wij hebben als missie zaden met producteigenschappen ontwikkelen waar de land- en tuinbouw de uitdagingen mee aan kan gaan waarvoor ze staat en investeren daar meer in dan welk veredelingsbedrijf dan ook. Let wel, investeringen die pas over 5-10 jaar mogelijk renderen, sommige investeringen zijn gericht op nog langere termijn.

Maar we hebben niet de oplossing voor de problemen die hier besproken worden. Wat we wel kunnen doen is onze innovaties en co-creaties zodanig naar de markt brengen, zodat het voor de lange termijn succes kan krijgen en iedereen er beter van wordt.

Jan, als hij dat zei, nam hij daarmee de facto de verantwoordelijkheid voor de afzet van hun omzet. Als hij dat niet deed, hadden de telers beter moeten weten. Hij ook trouwens.

Paul, een zaadveredelaar maakt het niet uit waar op de wereld zijn zaden in propduct worden omgezet. Een in hoge mate van zijn nationale portefeuille afhankelijke bank wel. Rabo heeft grosso modo 80% marktaandeel in Nederland. De Nederlandse agrisector is daarnaast voor zo’n 10% verantwoordelijk voor ons BNP. Ook de overheid zou zich dus zorgen moeten maken, al trok die zich al jaren geleden terug uit landbouw als specifieke activiteit. Zo bekeken is het een anomalie dat er nog een speciaal ministerie voor bestaat, al blijkt het nu in al zijn specificiteit wellicht juist weer hard nodig.

Robert vraagt hierboven naar een oplossing, waar morgen mee begonnen kan worden. Of het morgen is, weet ik niet. Maar het lijkt erop dat er dringend behoefte is aan ketenregie voor de opties die ik ergens heel ver hierboven al noemde. Dat is niks voor vaklui en kennelijk ook niet voor handelshuizen. Van Rob Baan begrijp ik, ergens hierboven, dat de standsorganisaties vooral kostenmakers zijn. Wie moet het dan doen? Dat de bank er een rol in moet spelen lijkt me inmiddels evident. Hij is alleen in verwarring, maar zit met een portefeuille van vele miljarden die toch moeilijk allemaal afgeschreven kunnen worden. Mogelijk zit daar de sleutel tot de oplossing: een wat meer ‘Rijnlandse bank’ dan alleen een financier. Tant pis. Hopelijk zetten ze er goede ondernemers op.

Wie dat overigens niet wil, moet nu ook zijn conclusies trekken en zelf gaan ondernemen.

Zaadveredelaars gaan daar produceren waar faciliteiten aanwezig zijn.
De overheid stelt fiscale voordelen en hypotheekgaranties beschikbaar voor sale and leaseback constructies, ze helpen al.
Dan zijn er nog de subsidieregelingen.
De discussie over GMO gewassen horen thuis bij het puur en eerlijk verhaal, terug naar de basis.
Hiermee wil ik geen betoog houden tegen het verbeteren van gewassen in het kader van Monsanto, maar wel wijzen op eerdere discussies dat producten weer een natuurlijke smaak moeten hebben.
Het aandeel van 10% BNP moet je uitsplitsen in de in NL geproduceerde basisproducten en het aandeel van de verwerkende industrie wat al voor een groot deel uit import bestaat.
Tsja, voor oplossingen heb ik al vaker geschreven dat je niet uitsluitend naar ons kleine landje moet kijken, maar Europees.
En dat kon wel eens iets langer duren dan morgen.

Terwijl ik reageer is jouw verhaal gegroeid.

Klopt, verandert dat iets aan je reactie?

“Ik las vandaag weer een bericht dat Marokko 50 miljoen kilo tomaten per jaar méér mag gaan dumpen in de EU. In ruil voor meer EU-export van zuivel en graan. Dat is pas schande.” Deze opmerking van Jan Robben vond ik verrassend (om 19.58).

Wat ik opmerkelijk vind aan de glastuinbouwcrisis is dat het nou net de sector is die het meest innoverend, concurrerend en ondernemend is. Een sector dus die bij uitstek voor liberalisering is. Vandaar dat ik geen idee heb wat Jan met de bovenstaande opmerking over dumping bedoelt. Graag uitleg hierover.

Ik had bijvoorbeeld kunnen toevoegen dat de Rabo met haar kredietverlening in de grondgebonden landbouw nog een aardige buffer heeft.

Huib, iets met hemd en rok??

Geen hemd of rok is mij of iemand anders vreemd.
Ik heb niet de behoefte om een oordeel over een andere mening te geven. Begrijpen vind ik altijd veel fascinerender.

Ik snap niet zo goed waarom er diverse keren naar ‘de bank’ wordt gewezen. Banken zijn onderdeel van het probleem, de kans dat de oplossing vanuit de bank komt is denk ik relatief klein. De primaire reactie van de Rabo zal gaan zijn “hoe kan ik MIJN verliezen minimaliseren”. Daarnaast vind ik het vrij suf als er ‘ondernemers’ zijn die naar de adviezen van hun bank zouden luisteren, en deze overnemen onder het mom van ‘ze hebben er voor geleerd’. Gelukkig maakte Dick al een opmerking hierover.

“Telers hebben de laatste jaren veel geïnvesteerd in energie- en logistieke systemen en daarmee samenhangende schaalvergroting om de kostprijs te drukken. Van alle kanten werd en wordt ze op het hart gedrukt om vooral die kostprijzen te drukken.” En niet alleen banken hebben dit geadviseerd, maar ook technologie-leveranciers EN de NL-Kennisinfrastructuur, WUR is mede-schuldig (link2). Lees vooral het LEI rapport eens.

Dick noemt in zijn reactie van 23.48 dat de agri-sector zo’n 10% uitmaakt van BMP. En dit is nu de reden waarom ik vind dat de agri-sector onder EZ geplaatst zou moeten worden. De discussie hierover hebben we al eerder gevoerd. al 25 jaar geen stap verder.

Dan de tomaten uit Marokko. In Marokko is niet echt een overschot van water, dat wij als maatschappij nu water in de vorm van water uit Marokko naar Nederland halen, vind ik niet echt een vorm van duurzaamheid en MVO. Enfin, dit is wel een beetje een off-topic. 

@ Maren, wat Monsanto en consorten doen is zakelijk gezien heel erg knap, maar je kent zelf ook de nadelen voor boeren/tuinders. Tuinders en boeren zitten klem. Aan de ene kant de zaadveredelaars, banken en de technologieleveranciers (suppliers) en aan de andere kant de handel en retail (klanten). Hier ligt voor mij de onstabiliteit.

@Huib “Een sector dus die bij uitstek voor liberalisering is. Vandaar dat ik geen idee heb wat Jan met de bovenstaande opmerking over dumping bedoelt. Graag uitleg hierover.”

Daar bedoel ik mee dat de politiek onverantwoord zit te roeren in marktwerking, waarbij ze de ene sector bevoordelen ten koste van de andere. Dat heeft niks met liberalisering van de markt te maken, maar is een kunstgreep die de marktwerking nog verder verstoort.

Wouter, Rabobank is voor een flink bedrag eigenaar van de zgn. sale & lease back kassen. Daarnaast voor een nog veel formidabeler bedrag financier van andere. Met haar eigen, vaak grote, kassen trekt de bank de rest van zijn kredietuitzettingen aan behoudender tuinders mee.

De bank zou nooit adviseur mogen zijn, zei ik al. Daar blijf ik ook bij. Een bank moet beoordelen of je kredietwaardig bent en je behoeden voor verkeerde stappen. Een bank die je strategisch plan maakt, doet iets geks: die financieert dan zijn eigen business plan.

Maar ... de situatie is exceptioneel. Daarom verander ik van geloof. Gegeven het belang, zal de Rabobank actief een positie moeten kiezen in de zachte landing. Het is zelfs ondenkbaar dat dat zonder de medewerking van de bank gebeurt. Het wachten is dus op de keuze uit de (mix van) ver hierboven genoemde opties. Hoe langer die op zich laat wachten, hoe eerder de economie zelf een besluit zal nemen. Gegeven het feit dat er op dit moment kassen te koop staan die zelfs voor een fractie van hun bouwwaarde nog niet verkocht worden is duidelijk dat er niet al te lang meer gewacht kan worden. Die kassen worden nu gehuurd door tuinders die er nog even snel wat meer productie in maken. Ze denken dat ze kunnen ontsnappen aan het prisoner’s dilemma en verdienen nog snel wat bij en hollen de sector daardoor nog verder uit.
Daarom moet het hier ook over de rol van de bank gaan: die heeft nu de macht om te beslissen. Die bank kan die maar beter gebruiken om helder, zij het pijnlijk, te kiezen. Uiteindelijk doet dat het minst zeer. Nu valt er nl. nog wat te kiezen.

Kan een bank dat? Het past niet binnen de routine en het zijn grote en dus per definitie weinig veranderingsgeschikte organisaties. Ik ben somber. Er is dus meer denkkracht nodig. Van buitenaf.

Wat kun je als MKB ondernemer in een economie met grote spelers?
Een bank zal altijd een adviserende rol moeten hebben als het gaat om investeringen, zij zijn immers een tussenschakel in het geldverkeer.
Het probleem in het geprezen groeimodel, dat onterecht als oneindig gezien wordt, is of er voldoende afzetmarkt is.
Wordt daar wel genoeg naar gekeken en vooral op mondiale basis.
De bank is niet alleen financier van de MKB ondernemer maar tevens van de verwerkende industrie en wie weet hoeveel andere belangen in andere ondernemingen.
Het belang dat de bank heeft in buitenlandse ondernemingen is op termijn misschien wel belangrijker als het Nederlandse.
Als ik me verplaats in Rabo-baas zou ik de huidige situatie gewoon uit laten zieken.
Eigen S&L;bedrijven blijven over en zorgen direct ook voor aanvoer product naar de verwerkers, die ook mijn klanten zijn.
De verwevenheid en de belangen van de internationale bedrijven weegt zwaarder als die van een paar boeren of tuinders.
Onderstaande link is uit 2005, toen men nog “argeloos” was

http://managementscope.nl/magazine/artikel/64-rabobank-micro krediet-heemskerk

Rabo-pet weer af.
Gezien de fout die er in het liberale systeem zit zal de ene saneringsgolf de andere opvolgen totdat alleen giga-ondernemingen elkaar gedogen.

@ Paul, Als MKB speler kan je heel erg veel. Juist als DGA’s onderling samenwerking kan er veel worden gerealiseerd. Een Bank zou juist niet de adviserende rol moeten hebben. Sterker nog, wees maar blij dat er nog WEL onafhankelijke financieel adviseurs zijn. Ik geloof overigens niet een samenwerking op het niveau van een productschap (of nog groter collectief). De ondernemers zelf zouden bij elkaar moeten kruipen.

@ Dick, ik ben het niet met je eens dat de Rabo een actieve positie moet innemen. Bedrijven die teveel lening hebben, te weinig eigen vermogen en te weinig ‘ondernemerszin’ moeten nu maar failliet gaan. Een harde schok is denk ik beter. Financiële hulp van de overheid aan de Rabp (en andere banken) voor dit dossier is kul en zou nooit moeten mogen.

Er is overigens niet meer denkkracht nodig. Wel meer DOE-kracht en ECHT ondernemerschap.

Bij elke disruptieve innovatiegolf zie je dat de ‘outsiders’ het doen. Verwacht niet teveel van de ‘grote’ insiders, bedrijven hebben geen moraal. Grote insiders hebben hun eigen belangen (ook dat hebben we van de bankencrisis prima kunnen leren in het laatste jaar).

“Het probleem in het geprezen groeimodel, dat onterecht als oneindig gezien wordt, is of er voldoende afzetmarkt is.""Gezien de fout die er in het liberale systeem zit zal de ene saneringsgolf de andere opvolgen totdat alleen giga-ondernemingen elkaar gedogen.”

Mooie woorden. En dit verklaart dan ook de prisoner’s dilemma waar de meerderheid van de telers mee te maken heeft. Als ik niet groei, doet de ander het wel en geniet die schaalvoordelen. Als ik groei en de ander doet het niet, heb ik schaalvoordelen. Niet groeien kan dan het einde van de onderneming betekenen waardoor telers geneigd blijven te groeien tot ze een beter alternatief krijgen. Hoe kan consolidatie of krimp aantrekkelijk gemaakt worden? Hoe kan ervoor gezorgd worden dat telers elkaar gedogen en niet kapot concurreren? Uiteraard zullen ze elkaar niet kapot willen concurreren, maar het prisoner’s dilemma geeft ze geen andere optie.

Bij directe verkoop is er in de huidige situatie sprake van een strijd om te mogen leveren. Ook hierin is sprake van een prisoner’s dilemma. Zo van, als de concurrent een goedkopere prijs biedt als ik, kom ik m’n producten niet kwijt en vice versa. Dus gaat iedereen die een contract verliest of niet krijgt producten voor een lagere prijs aanbieden, tot zelfs onder de kostprijs. Er hoeft dus helemaal geen sprake te zijn van overaanbod van producten.

Veilen zorgde ervoor dat de beste kwaliteit de hoogste prijzen kreeg en dat de goed presterende bedrijven overblijven. Nu blijven de bedrijven over die volgens contractvoorwaarden voor de laagste prijs leveren. Het product hoeft niet eens meer het beste te zijn. Natuurlijk zorgt veilen voor doordraai en zal internationaal moeilijk te regelen zijn. Maar wat nou als het prijszettingsinstrument in een moderne versie terugkeerd? Er zal nu zonder doordraai ook wel genoeg weggegooid worden. Veilen geeft telers de kans om op goede wijze weer “hoeveelheidsaanpassers” te worden door inzicht in de markt. En dat past bij een markt van volledige mededinging.

Dat prijszettingsinstrument, valt daar ook iets mee te doen zonder veiling? Hoe kan het inzicht in de markt (en dan met name vraag en aanbod) teruggewonnen worden?

Jos, het zal ongetwijfeld al vaker in draadjes aan de orde zijn geweest, het vraag, aanbod en prijsspel.
De vragers werden steeds groter en dwongen aanbieders om grotere partijen te kunnen leveren.
Dat geldt voor alle producten.
Hiervoor werden en worden opnieuw coöperaties en samenwerkingsverbanden opgericht om aan die vraag te kunnen voldoen.
Dat deze zichzelf behoorlijk afhankelijk maken van een grote afnemer is een bijkomend voordeel voor de afnemende partij.
De volumes zijn dermate groot dat zelfs in een balansmarkt de prijs onder druk gezet kan worden omdat aanbieder die grote klant niet kan missen.
Coroos stelde in het verleden haar leveranciers een contract voor onder kostprijs en ging, na tegensputterende boeren en tuinders, vervolgens de hectares contracteren in België en Frankrijk.
Ze kunnen ook buiten Nederland goedkoop terecht.
De enigste manier om boeren en tuinders weer collega’s van elkaar te maken is een basisprijsgarantie voor kwaliteitsproducten, die aan alle eisen van overheid en consument voldoen, en een einde maakt aan de neerwaartse prijsspiraal veroorzaakt door marktmacht.
Alle andere goedbedoelde mechanismen zijn opnieuw uit te buiten.