De aanleiding voor het onderzoek was de vondst van dode jonge mezen in wijken waar de rupsen van de gevreesde buxusmot bestreden worden. Dode jonge mezen zijn in vijf steden in Noord-Brabant, Gelderland en Zuid-Holland verzameld via een oproep van het programma Vroege Vogels. Als referentie zijn vijf dode jonge koolmezen verzameld uit een bosgebied bij Arnhem, waar geen buxusmotbestrijding heeft plaatsgevonden. In het stedelijk gebied zijn 11 pesticiden gevonden (waarvan 8 insecticiden), terwijl in het bosgebied slechts vier stoffen zijn gevonden (waarvan één insecticide). Dit wijst erop dat in stedelijk gebied bestrijding tegen insecten heeft plaatsgevonden.

Agrariërs mogen een deel van die stoffen wel gebruiken, maar omdat mezen een heel beperkt gebied hebben waar ze voedsel zoeken als ze jongen hebben en de monsters uit de stad komen, is het onwaarschijnlijk dat deze stoffen uit de landbouw komen
Verboden middelen
Alle pesticiden die zijn gevonden in jonge dode mezen zijn niet toegelaten voor particulieren om tegen buxusmot te gebruiken. Hoveniers en gemeentelijke groenbeheerders mogen deze stoffen ook niet gebruiken. Agrariërs mogen een deel van die stoffen wel gebruiken, maar omdat mezen een heel beperkt gebied hebben waar ze voedsel zoeken als ze jongen hebben (circa 3.000 m2) en de monsters uit de stad komen, is het onwaarschijnlijk dat deze stoffen uit de landbouw komen. Daarom is het meest waarschijnlijk dat particulieren illegaal middelen gebruiken tegen insecten, in dit geval waarschijnlijk buxusmotrupsen.

Gevaarlijk?
De onderzoekers kunnen geen uitspraak doen over de mogelijke dood van jonge mezen in relatie tot buxusmotbestrijding met (chemische) bestrijdingsmiddelen. Gevonden concentraties zijn relatief laag, maar toxiciteitstudies betreffen andere vogelsoorten en niet jonge mezen. Bovendien kunnen sommige stoffen effect hebben op de vruchtbaarheid en overleving van jongen.

Eten mezen wel buxusmotrupsen?
Buxusmotrupsen moeten wel door mezen worden gegeten, anders kunnen ze niet in de jonge mezen terecht komen. Uit voedselproeven op het Nederland Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) blijkt dat koolmezen wel degelijk buxusmotrupsen eten en dat de rupsen ook door de mezen uit takjes buxus worden gehaald.

Een videofragment van Kees van Oers (NIOO-KNAW) laat dit zien.

Adriaan Guldemond
Word lid

Fijn dat je Foodlog leest! Dit artikel is gratis. Wil je dat wij kunnen blijven bestaan? Steun ons dan en word lid. Dat kan al vanaf €5,- per maand.


Buxusmot rukt op
Oorspronkelijk komt de buxusmot uit oost Azië en deze invasieve exoot heeft zich in 2006 in Europa gevestigd. Sinds 2007 komt de buxusmot ook voor in Nederland. De buxusmot heeft meerdere generaties per jaar en door de vraat van de rupsen sterft de plant geheel af.

* De aangetroffen pesticiden zijn insecticiden (9) namelijk chlorantraniliprole, DDT, fipronil, imidacloprid, indoxacarb, permethrin, spinosad, spiromesifen en thiamethoxam; twee gevonden insecticiden betreft neonicotinoïden (imidacloprid en thiamethoxam). Daarnaast zijn drie fungiciden (azoxystrobin, fluopyram en propiconazole), een biocide (DEET) en een synergistische hulpstof (piperonylbutoxide). Tevens is een stimulantia, cafeïne, aangetroffen.

Monsters van de mezen in stedelijk gebied (5) betreffen dood gevonden jongen, en zijn verzameld in Reijen (Noord-Brabant), Ede, Arnhem (Gelderland), Delft en Den Haag (Zuid-Holland). De referentiemonsters (5) zijn uit een bosgebied nabij Arnhem.

De voedselproeven werden uitgevoerd door NIOO-KNAW; het rapport kan hier worden gedownload
Dit artikel afdrukken