“Wat een duurzaam en gezond eetpatroon precies is, weet eigenlijk niemand,” zegt Coosje Dijkstra. "De meningen verschillen nogal. Daarom proberen we er een lijn te vinden." In samenwerking met 3 leden van de Food100 lijst startte ze een onderzoek om te bepalen wat experts een duurzaam en gezond voedselsysteem vinden. Dijkstra: "Onze Delphi-studie [een onderzoek onder experts over een onderwerp waarover geen consensus bestaat, LB] bestaat uit een korte vragenlijst onder circa 400 gerenommeerde kenners van het Nederlandse voedselsysteem. We zoeken met deze studie naar consensus over de term 'voedseltransitie' en wat de grootste kansen en belemmeringen zijn om die transitie te realiseren.”

(On)gezonde kloof
Het ongezonde productaanbod is enorm. De supermarkt, eetwinkels op treinstations en de schappen van pompstations en kantines zouden overwegend rood kleuren als op ieder product verplicht een voedselstoplicht, zoals bijvoorbeeld de Nutri-score, wordt geplakt.

Zou zo'n stoplicht helpen om het publiek minder 'foute' producten te laten kiezen? Dijkstra blijkt even kritisch als genuanceerd. “Nutri-score is een soort kennisinterventie. Daar bereik je voornamelijk consumenten mee die al een gezondere leefstijl hebben en nog gezonder gaan eten”, zegt Dijkstra. Ze benadrukt dat je sociaaleconomische positie (SEP) - zoals opleidingsniveau, inkomen en welstand - bepalend is voor je leefstijl. Burgers met een hogere SEP eten gezonder dan burgers met een lage SEP. “Als geheel zal de populatie door Nutri-score dus misschien een beetje gezonder gaan eten, maar als je kijkt naar de sociaaleconomische verschillen tussen mensen, dan groeit de kloof door dit soort kennisinterventies.”

VMBO-leerlingen waren ècht enthousiast. Bij het Gymnasium vonden de leerlingen het maar saai en hadden er geen boodschap aan
Rebelse scholieren in de Albert Heijn
“Uit de literatuur blijkt daarentegen dat juist omgevingsinterventies meer kans bieden om de kwetsbare groepen met een lage SEP omdat ze de gezonde keuze makkelijker en aantrekkelijker maken.” Ook kinderen en scholieren zijn kwetsbaar. “Middelbare scholieren gaan tegenwoordig niet 1 keer, maar soms wel 3 keer per dag naar de supermarkt. Voor schooltijd, in de lunchpauze, en snel na schooltijd.”

En wat kopen ze dan? Dijkstra: “We hebben bij een onderzoek het koopgedrag van de scholieren onderzocht door de bonnetjes van Albert Heijn te verzamelen in de lunchpauzes. De scholieren besteedden gemiddeld €2,80 aan hun lunch. Voornamelijk energy drinks, roze koeken, frisdrank en croissantjes. Die zijn lekker, vullend én goedkoop. Een zak wortelen is even duur als de roze koeken, maar welke scholier gaat nou alleen een zak wortelen als lunch opeten? Dat is niet cool.”

Lin Batten
Word lid

Fijn dat je Foodlog leest! Dit artikel is gratis. Wil je dat wij kunnen blijven bestaan? Steun ons dan en word lid. Dat kan al vanaf €5,- per maand.


Dijkstra initieerde daarom een interventiestudie om het koopgedrag van jongeren onder handen te nemen. In samenwerking met de jonge vakkenvullers van de Albert Heijn heeft Dijkstra en haar team een workshop ontwikkeld om te bepalen wat gezond en ongezond is in de supermarkt. “Een soort supermarktcoach. De vakkenvullers leidden de leerlingen rond langs de schappen en leggen uit wat gezond en ongezond is. Een goed voorbeeld van peer-to-peer-educatie, waarbij de vakkenvullers ook hun eigen ‘straattaal’ gebruiken. Daarna sloten de jongeren challenges af om bij voorbeeld deze maand gezonder eten te kopen.”

De interventie was niet overal even succesvol. “Bij de VMBO-leerlingen waren de meesten ècht enthousiast, bereid om te leren en hadden de oprechte intentie om gezonder te kopen. Bij het Gymnasium vonden de leerlingen het maar saai en hadden er geen boodschap aan.”

Eilandjes afbreken
Supermarkten, scholen, overheden. Alle stakeholders hebben een rol in de voedseltransitie. “Het probleem is dat de èchte integrale aanpak uitblijft.” Maar hoe kunnen de stakeholders in de voedselketen met elkaar in samenwerking gaan? “Een moeilijke vraag ....", reageert Dijkstra. "Allereerst moeten we met elkaar het gesprek aangaan en samenwerken. De stakeholders zitten nu nog op hun eigen eilanden met hun eigen taal. Die eilandjes moeten we afbreken en juist samen deze projecten oppakken.”

Op maandagavond 6 mei gaat het in de 10e reeks van de debatserie It's the Food, my Friend! in De Rode Hoed over voedseltrends. Naast Coosje Dijkstra zullen ook Hanno Pijl, Leiden UMC, en Hanneke Muilwijk, Planbureau over Leefomgeving, aan het woord komen over hoe duurzame keuzes aantrekkelijk en makkelijk te maken en wat stakeholders kunnen doen. Felix Rottenberg modereert.
Dit artikel afdrukken