De feesten komen er langzaam aan, dan gaan in de supermarkten dure dingen verschijnen die er anders niet vaak liggen. Betere wijnen, al dan niet met een strik er rond, geselecteerde hapjes, foie gras en kaviaar. De rest van het jaar mogen we ernaar fluiten, maar op het einde van het jaar lijken ze wel verplicht.

Met een kruin van dertig meter breed, hoog boven de rest van het oerwoud torenend, leidt de boom een vrij eenzaam bestaan
De natuur van de aperitiefnoot
Onder de betere notenmix zitten dan ‘brazielnoten’ gemengd. Dat is zowat de grootste aperitiefnoot in het aanbod, buiten de kokosnoot uiteraard. Ze worden ook wel paranoten genoemd. Pará is een staat van de Braziliaanse Federatie, een van de vijf Guyana’s naast Guyane française, Suriname, (voormalig Brits) Guyana en Guayana in Venezuela. Deze noot is dus niet genoemd naar de parachutisten, al vallen ze ook van heel hoog. De boom waaraan ze groeien wordt wel vijftig meter, een echte woudreus. Voor de wetenschap heet hij Bertholletia excelsa, genoemd naar de chemicus Claude-Louis Berthollet, de uitvinder van het Eau de Javel - maar dit geheel terzijde.

Zeggen dat het om een wonder der natuur gaat, is bijna te bescheiden. Met een kruin van dertig meter breed, hoog boven de rest van het oerwoud torenend, leidt de boom een vrij eenzaam bestaan, vogels en apen klimmen niet zo hoog. Maar de ecologie van het Amazonewoud is dan ook compleet van de pot gerukt. Niets is zoals elders!

De bloemetjes en de bijtjes
Heel hoog in die bomen leven wel bepaalde orchideeën, die tussen de soep en de patatten bepaalde bijen aantrekken, en die houden zich dan zijdelings ook bezig met die Bertholletiaboom te bevruchten via een klein gaatje in het vruchtbeginsel. Het bloempje groeit uit tot een vrucht. Dat rijpen duurt zo eventjes 15 maanden en dan hangt daar een houten bal van een kilo of 2, die erg lijkt op een kokosnoot. Bij de eerste gelegenheid valt dat gevaarte naar beneden. Wee degene die toevallig voorbijwandelt. Soms breekt de houten vrucht bij de val op de grond.

Paranoot-roofdier
Zo niet zijn het de agoeti’s (snelle knaagdieren, in Suriname heten ze konkoni) die ze openknagen, er is al een klein gaatje aan de top van de vrucht. Binnenin zitten de noten, netjes geschikt als partjes in een mandarijn, maar dan ook weer elk verpakt in een stevige houten dop. Zo goed als onaantastbaar. Vroeger kon je hier ongepelde paranoten kopen en het was een herculische klus om die open te breken. Goed gezien, want zo kan alleen die agoeti erbij. In de Anansifabels, de van oorsprong Afrikaanse verhalen over dieren in het oerwoud, gaat de agoeti/konkoni door voor een slim beest.

Nick Trachet
Word lid

Fijn dat je Foodlog leest! Dit artikel is gratis. Wil je dat wij kunnen blijven bestaan? Steun ons dan en word lid. Dat kan al vanaf €5,- per maand.


De agoeti knaagt de noot met enige moeite open, maar legt ook voorraden aan op verschillende plekken in het woud, waardoor hij de boom verspreidt. Paranootbomen komen nu voor van Peru en Bolivia tot aan de Atlantische kust, dankzij die slimme beestjes.

O ja, ze is ook de meest radioactieve vrucht die men kent, met een hoog gehalte aan radium
Wilde bron van voedingsstoffen
Men doet vandaag wel pogingen om paranotelaren aan te planten, maar – zoals je kan begrijpen – is dat weinig lucratief. Het duurt ook nog eens een kwarteeuw voordat zo’n boom begint op te brengen. Dus zijn de meeste paranoten die wij op recepties snoepen uit het wild afkomstig. Het oogsten is een belangrijk deel van de boseconomie in Brazilië, waar het ondertussen verboden is om een paranotenboom om te hakken. Paranotelarenhout is daarbij toch niet erg gewild. Paranoten zijn dus goed voor het milieu, ze houden de wilde houtkap tegen.

Dacht je dat dat gek genoeg was? Neen hoor. De lekkere noot bevat ook nog 65% olie (ook gebruikt in toiletproducten) en een aantal vitamines. Honderd gram paranoten geeft je 3.500% van de dagelijks gezonde dosis selenium! O ja, ze is ook de meest radioactieve vrucht die men kent, met een hoog gehalte aan radium.
’t Is maar dat je ’t weet. Smakelijk.
Dit artikel afdrukken