Vertrouwen
Allerlei voedselfraudes - van het bekende paardenvleesschandaal, het strooizoutschandaal, menselijk DNA in hotdogs en gesjoemel met biologische producten – laten mensen denken dat ze vooral bang moeten zijn voor list en bedrog. In de winkels ligt spul dat niet meer is wat het lijkt.
Wie kan je dus nog vertrouwen in deze donkere tijden van "op macht en geld beluste niets ontziende levensmiddelenfabrikanten"?
Ik pluk een paar citaten van Facebook:
- "De voedingsmiddelen industrie moeten ze aanpakken. Ze vergiftigen ons langzaam met hun voeding. Al die onnodige aditieven die ze toevoegen aan ons voedsel. Er zit een krachtige lobby achter."
- "In deze tijd bestaat er geen 'gezond' voedsel meer. Daar wordt wel voor gezorgd!"
- "Laatst zag ik ook een pak sinaasappelsap die voor 3% uit sinaasappelsap bestond.. De rest was troep.. E nummers, suiker, glucose, fructose, mellose.. Ja niet iedereen weet dat die 4 hetzelfde zijn."
Het gaat dan bijvoorbeeld om producten waar veel minder aan bijvoorbeeld fruit in zit dan wat men vermoed en waar op zich keurig op het etiket staat hoeveel er in zit.
Een ander citaat over (vruchten)limonades: "de meeste bestonden alleen uit glucosestroop, aroma, zuur en een kleurstof"
Er waren nog geen supermarkten en geen sjoemelende multinationals. Maar gesjoemeld werd er bij het leven.1913
Het laatste citaat komt niet van Facebook, maar uit het jaarverslag over 1913 van de Keuringsdienst van Waren van de gemeente Leeuwarden.
In de Leeuwarder Courant (geraadpleegde kranten : 13-12-1907, 01-07-1910, 22-11-1911, 02-04-1913, 07-04-1914) kwam ik nog sprekende voorbeelden van 100 jaar oud bedrog tegen. Er waren nog geen supermarkten en geen sjoemelende multinationals. Maar gesjoemeld werd er bij het leven. Gelukkig hebben we tegenwoordig een keuringsdienst.
Op 2 april 1913 schreef de krant: "eenige monsters snoepgoed bleken geen schadelijke bestanddelen te bevatten." Daar staat dat de meeste snoepjes van toen dus wél schadelijke ingrediënten hadden. En dan bedoel ik geen suiker, maar serieus giftige stoffen. De volgende zin luidt: “Ook het papier, waarin de chocolade en bonbons waren verpakt, bevatte geen arsenicum of lood.” Papier zonder die twee giftige stoffen was het opmerken waard.

In een ander artikel blijkt het enige onderdeel van de vrucht een (toevallig ?) aanwezige pit te zijn, verder alleen weer glucosestroop, zoetstof en kleurstof. Tegenwoordig staat er tenminste nog een percentage op (hoe klein dan ook), toen niet. Misschien niet beter, wel duidelijker. Maar toch wekt zo’n percentage minder vertrouwen.
Honderd jaar geleden was er nog geen landelijke keuringsdienst. Die bestond alleen op gemeentelijk niveau. Daar speelden fabrikanten handig in. Dat blijkt uit een overzicht van marmelade: "Het bleek dat er jamfabrikanten zijn die voor plaatsen met keuringsdiensten een speciaal product maken".

Wist je dat de kleurstoffen in limonades destijds zo sterk waren dat je er biljartballen weer kleur mee kon geven?1912: echte honing verdwenen
Het mengen van zand en andere poeders door meel, hoge percentages gemalen cacaodoppen in de cacao, foute kleurstoffen, te veel zoetstoffen het kan niet op. Honing zou op zo'n grote schaal worden nagemaakt dat het oorspronkelijke product niet meer te krijgen zou zijn, meldt een artikel uit 1912.
Aniline en koolteer dienden als basis voor kleurstoffen. Het meest gebruikte conserveermiddel was salicylzuur, dat gelukkig al lang niet meer is toegestaan als additief. En wist je dat de kleurstoffen in limonades destijds zo sterk waren dat je er biljartballen weer kleur mee kon geven?
Grootmoeder
Een eeuw later zijn levensmiddelen in de supermarkt veel veiliger en lijkt er minder gevaarlijk gesjoemeld te worden. Sjoemelen zullen bedrijven altijd blijven doen, als de marge groot genoeg is en de kans op (imago)schade klein. Wij kijken we verbaasd op als er in China weer eens een fraude gevonden wordt - plastic rijst of melamine in de melk -, maar een eeuw geleden deden producenten dat hier dus net zo hard.
Naast Joanna Blythman die nu furore maakt met haar boek Slik je dat?, zijn er de nodige auteurs die in serieuze publieksbladen adviseren dat je niet moet eten wat je oma niet zou herkennen als voedsel. Als ik zo de jaarverslagen lees, wil ik zeker niet eten wat mijn overgrootmoeder destijds wél kende als eten.
Ik ben benieuwd hoe we over 50 jaar kijken naar de huidige commentaren op die ‘boeven van de voedselindustrie’.
Fotocredits: Rattengif, Jürgen Stemper // Bloemche
Op 10 juni krijg je nieuwe kado-artikelen.
Als betalend lid lees je zoveel artikelen als je wilt, én je steunt Foodlog
Ralf, de conclusie zou ook kunnen zijn dat de voedingsindustrie ons al meer dan een eeuw bedondert. Kijk naar de geschiedenis van (bijvoorbeeld) Unilever:
1872 - Simon van den Bergh start een margarinefabriek in Oss
1886 - Knorr introduceert soeptabletten
1894 - Introductie van de merknaam Zeeuws Meisje
1898 - Van den bergh introduceert het merk Vitello
1900 - Jurgens introduceert het margarinemerk Solo
1904 - Lever start palmplantages in Zuid-Afrika
1913 - Een walvistraankartel van Europese bedrijven, Whale Oil Pool, wordt opgericht
1914 - Van den Bergh en Jurgens kopen kleinere Nederlandse margarinefabrikanten systematisch op
Ook vóór 1915 werd er dus 'geknutseld' met voeding. Met "wat je overgrootmoeder vroeger op tafel zette" wordt niet die rommel bedoeld die de industrie vroeger (ook al) produceerde maar de meer natuurlijke onbewerkte producten, uit eigen moestuin bijvoorbeeld. En roomboter, reuzel, vlees van de slager op de hoek, die nog zelf slachtte. Mijn oma en opa werden daar resp. 74 en 72 mee. En statines en andere troep slikten ze ook niet...
De eigen slager was/is ook niet vies van fraude. Ook weer uit 1913 :
Van de 74 monsters rundvet (van de slager dus) waren er 4 vervalscht met katoenstearine en één monster waterhoudend en vuil. Uit 1912 : teveel meel in de worsten, 10 monsters teveel kleurstof etc.
En meer recent, de Keuringsdienst van Waarde die grote hoeveelheden varkens DNA aantrof in filet americain. Allen van de ambachtelijke slager...
Sinds er meer dan 1 mens bestaat is er bedrog. Het bedrog wordt misschien slimmer en grootschaliger, maar het blijft bedrog. Waarom? Geld. Maakt niet uit in welk land. Hier wat meer daar wat minder. Zelfs als je probeert eerlijke producten te kopen die bio zijn en ook nog fair Trade zal er een kans zijn dat iemand over je rug een stuiver meer wil verdienen door oneerlijk om te gaan met de geleverde waar. Goed dat er controle is. Maar is het genoeg en worden sommige bedrijven niet onaantastbaar?
Vreemde reactie hieronder, van Adriaan Keij, op het dolkomische bericht van Ralf Hartemink hierboven.
De introductie van het 'soeptablet' van Knorr heeft niets met sjoemelen van doen gehad indertijd. Zomin als knutselen met voeding vanzelf beduvelen is. Als knutselen met voeding gelijk staat aan sjoemelen, moet nog vandaag de vegetarische slager de bak in.
We dachten dat we de afgelopen week de extreemste koppen wel hadden gehad, maar het kan nóg heftiger, zo blijkt. Niet af en toe gif, maar al 100 jaar gif in ons eten, zo kopt Foodlog. Het mooie is dat het nu passend is. Mooi.