Er moeten geen neplogo’s komen voor eerlijk voedsel als fruit, groente, vlees of vis, er moet een verbod komen op eerlijke logo’s voor nepvoedsel.

Vers heeft geen logo nodig! Dat logo is een schaamlapje voor voorgeproduceerde en gemanipuleerde troep, die eigenlijk sowieso verboden zou moeten worden.
Vandaag heb ik mij weer eens opgewonden over het feit dat zelfs bij biologische zuivel geen volle melk in het vak staat, want dat kopen de mensen niet. Wat ze wel kopen? “organic” halvarine. Hoe verzin je het.

Hoe meer ik denk en praat over dit onderwerp hoe meer ik van mening ben dat IKB in de huidige vorm een slecht maatschappelijk fenomeen is. Wat dat betreft is het klavertje een beter doordacht logo. In essentie zie ik niets fout in IKB. De initiators van IKB - o.a. Unilever en FrieslandFood - hebben dit denk ik met de beste intenties bedacht. Natuurlijk zijn IKB-taart, IKB-ijsjes onzin; ook de discussie over IKB-water en Biologisch niet-IKB versus gewoon wel IKB champignons zijn natuurlijk hilarisch. Ik zal proberen wat argumenten op papier te zetten.

Waar zie ik de problemen:
1. Volgens onze wetgeving mag je als producent niet zomaar met een gezondheidsclaim (of illusie via marketing en verpakking) komen. Baan is hiervoor -terecht- al eens op zijn vingers getrapt. IKB is opgezet als de minst-ongezondste keuze natuurlijk bekt dat niet. “minst ongezondste”. Op een een of andere manier praten wij (lees consumenten) inmiddels over de “gezonde keuze” en denken dan “gezonde producten”. Zelfs IKB-directeur Ros heeft in de befaamde KvW aflevering het over “gezonde producten”. Ik ben geen jurist, maar denk dat een regelrechte “gezondheids claim is” en hiermee dus juridisch fout.
2. Als maatschappij zijn we het contact met ‘echt’ voedsel natuurlijk allang kwijt (let op ik ben totaal niet anti-industrieel). Kortom uitleggen wat goede en minder goede producten zijn is al lastig zat. Helpen logo’s dan toch? Nee ik denk van niet; we creeeren op termijn ‘foodzombies’ die teveel naar het logo en te weinig naar voedingspatroon en ingredienten kijken. Wat mij betreft een zeer ongewenste toekomst. Stop logo-denken en gaan weer terug naar de inhoudelijke basis.
3. Ook vers-bewerkte producten kunnen een IKB krijgen (mits de factuur betaald is :-) ) Hierdoor krijgen we allerlei gekke situaties (zie hierboven). Vers (bewerkte) producten moeten gaan uitleggen waarom ze ‘gezond’ zijn en bij iKB producten vragen we dat niet meer. De oplossing ligt denk ik niet in nog een nieuw logo.
4. Doordat de overheid en semi-overheid (voedingscentrum) ook in logo-denken zijn verzand zien we dat het logo hiermee een legitieme waarde krijgt. Gaan inkopers straks als criterium meegeven dat producten een IKB moeten hebben?
5. We lijken nu niet meer te praten over Wel of geen logo? Nee we gaan praten over de vraag : waar liggen de grenzen en welke productcategorienen zijn er. Het beroemde FoodLog voorbeeld is natuurlijk Sourcy-water-met-een-smaakje dat eigenlijk toch gewoon een frisdrank is. Ik noem dit de afgeleide discussie.
6. Stel dat je toch een logo zou willen gaan hanteren? Dan ben ik een groot voorstander voor absolute-productnormen en niet voor relatieve (dus t.o.v. je categorie. Een ombouw van IKB naar een Stoplicht-IKB kan een verbeteringsstap zijn**.

Zelf denk ik dat het goed zou zijn als het PT een IKB ban zou uitspreken.

Waarom? Niet omdat ik denk dat dit resulteert in een verbod van het IKB-logo, wel omdat ik denk dat veel en grootschalige maatschappelijke aandacht erg zinvol is. Mischien kan op korte termijn de uitkomst zijn (1) strakkere handhaving m.b.t. communicatieuitingen (dus niet “gezondere producten"), (2) alle vers-producenten kunnen een gratis IKB logo krijgen, (3) wellicht kan stoplicht en IKB worden gecombineerd; het zou de IKB stichting sieren als ze hier snel MET andere actoren (b.v. kleinere spelers uit de vers) het initiatief voor zou nemen **

** dus een IKB-logo voor de gezondste keuze binnen een categorie. Maar de categorien worden ook absoluut vergeleken. De kleur vh IKB-logo (denk aan A-G voor witgoed) kan dan gebruikt worden om aan te geven dat een IKB-Taart (de beste keuze in een ongezonde categorie) eigenlijk vergelijkbaar is met een Hummer (dus G). Mooie polderoplossing toch?

Haha, idd mooie polderoplossing. Ik vat je lange verhaal even op z’n plat publicistisch samen: “IKB is best OK als het maar laat zien dat ijstaart in die kutklasse G niet eens de allerslechtste is en meuksoep niet verder komt dan klasse F.”

Zoals een ons beiden goed bekende ex-Wageninger zegt: ‘beter iets dan niets’ ;-)

Echt realistisch polderen - en op z’n minst het best haalbare - is het mensen duidelijk te maken dat er een verschil is tussen klasse A en klasse G.
Dan weet je ook meteen dat je maar beter af en toe een echt lekkere ijstaart kunt nemen. Zo eentje die niet stijfstaat van de zoetstof. Niet eens omdat dat ongezond zou wezen (oei ...), maar omdat dat gewoon niet zo lekker is als echte suiker voor dat ene keertje.

Mag dat maffe blauwe klavertjevier van AH er dan ook af aub? Komkommer met een blauw klavertje? lamenielache.

@ Dick, ik ben het met je laatste alinea eens. Natuurlijk moeten we dan ook het klasse A-G systeem gaan uitleggen. En ik ben eigenlijk tegen dit soort logo’s dat weet je, maar IKB is er, dus kijken of je op basis van rationele argumenten het systeem een stuk kan verbeteren is misschien niet onverstandig.

@ Lizet, wat mij betreft wel. Dus weg klaver weg IKB 1.0 en focus op 1 logo IKB 2.0. (combi A_G kleurcode voor de klasse gecombineerd met de minst ongezonde in de klasse) :-)

Daar gaat mijn 1 april stickerplakactie! En ik had er nog wel zo’n zin in.

Groot nieuws, Dick Veerman. Ben benieuwd of het de klassieke papieren en elektrische media haalt: de groenteboer keert het Haagse flauwekullogo de rug toe.

@Wouter de Heij
Je zegt het goed: “stop logo-denken”. Maar je moet doorpakken.
Logo’s en zeker klassen is volgens mij een compleet heiloze weg. Als er klassen geintroduceerd worden, zal er - direct of op termijn - geproduceerd worden om een klasse te halen (grammetje zout er uit, andere smaakmeuk er in en hoppa: een klasse ‘gezonder’).
Logo’s en afgeleiden daarvan halen de verantwoordelijkheid van een consument om zichzelf en anderen bewust te voeden helemaal onderuit. Ik bepleit een algemeen verbod op logo’s en claims. Duidelijke ingredientenlijsten en algemene voedingsleer, dat is wat nodig is.
Wellicht een vreemde analogie in dit verband is het volgende: de vorig jaar overleden verkeerskundige Hans Monderman bepleitte oa. de afschaffing van verkeerstekens bij ingewikkelde verkeerspleinen. Dat werkt: gebruikers worden weer zelf verantwoordelijk en letten goed op elkaar. Ga maar kijken in Drachten.

Ik kom net terug van de markt en mijn koelkast is weer gevuld met lekkere verse groenten. Wat mij betreft hoeft er geen IKB logo op verse producten te staan. Ik ben sterk voor kijken, voelen, proeven en ruiken.
Natuurlijk weet ik doorgaans iets meer dan de gemiddelde consument over verse groenten en fruit, maar ook ik weet nauwelijks wat ieder logo precies in houd. Net als ik weer iets over het zoveelste vlindertje, lieveheersbeestje of klavertje in mijn hoofd heb gestampt vliegt het er weer even vrolijk uit. Het lijkt me dus een heilloze weg om dat van iedere consument te verwachten.
Wel pleit ik voor een eerlijke lijst van inhoudsstoffen op industrieel geproduceerde etenswaren, waarbij bepaalde chemische toevoegingen niet verhuld mogen worden aangeduid. Voor groenten en fruit is nog een lange weg te gaan, want een sinaasappel bevat vandaag misschien iets meer vitamine C dan morgen. Laat staan wat het gehalte is van de vrucht die er naast ligt.
Waarvan ik bijvoorbeeld wel behoorlijk pissig kan worden is het feit dat de handel rommelt met informatie. Gelooft u het als er nu Hollandse kersen worden aangeboden voor 3,95 per pond? Of een lekker door Spaanse handjes schoon gewreven rode paprika uit Holland?

Hohoho Wouter de Heij, zo enthousiast als jij voor een soort energieklassensysteem voor wasmachines, auto’s en koelkasten voor eten ben ik helemaal niet.

Klootwijk noemt het een flauwekullogo. En dat is het ook. Tenzij je weer duidelijk maakt wat het betekent: “pas op, eigenlijk kun je deze categorie voeding beter vermijden, maar als je het dan toch regelmatig pakt, kun je beter deze nemen”.

Ik denk dus meer richting de vermelding op een pakje sigaretten. Vervolgens vind ik de vergelijking van Sybrand briljant. Als ik ‘m meteen toepas:
- maak glashelder wat een sticker betekent: niet te vaak eten, foute categorie, maar deze kan net wat vaker als je zo nodig moet
- ga zelf bedenken waarom ze niet op vergelijkbare pakjes, bakjes en zakjes zitten

Zo blijft het logo dat er is ook, maar is het op z’n goeie plek gezet. De plek die ervoor bedoeld was. Niet die van die malle vertoningen van mevrouw Clemence Ros, nog een ex-staats ook.

En weet je waarom ik het zo zou willen? Omdat de regering eist dat zijn ambtenaren tussen de middag minstens 50% IKB-voer naar binnen krijgen geschoven. Snap je, 10, 25 of 30% vinden ze niet genoeg. Wat gaat er wel niet gebeuren als iedere baas van Nederland eist dat zijn werknemers iedere middag voor de helft met meuk worden gevoerd?

Dat is ernstig en de dwaas die het bedacht heeft, bewijst dat hij of zij heeft zitten slapen, cq. volledig is gehypnotiseerd door een omdraaiing van de werkelijkheid. Eis wmb: een gepaste tone of voice. Net als roken schaadt de gezondheid. Dan wil ik er wel in komen dat iets beter is dan niets. Maar anders echt niet.

Juist Pieternel, het PT moet er voor ijveren dat we weten dat iets is wat erop staat, want er wordt heel vaak de hand mee gelicht:

“Waarvan ik bijvoorbeeld wel behoorlijk pissig kan worden is het feit dat de handel rommelt met informatie. Gelooft u het als er nu Hollandse kersen worden aangeboden voor 3,95 per pond? Of een lekker door Spaanse handjes schoon gewreven rode paprika uit Holland?”

Dat kunnen ze komende week meteen meenemen in de gesprekken die vast wel ontstaan over dit lijntje.

@dick
Waarom wachten? Wellicht is de tijd rijp voor wat extra-parlementaire actie. Waarom niet een zelfdoe-foodlog-omstickeractie? Zorg voor een pdf’je met vrolijke ronde stickers met krullen, OK-tekens of opgestoken duimen met daarbij teksten als “Ik koop ook maar wat”, “ik vreet liever reclame dan groente”, “Wat een leuk logo is dit” of zo. Uitprinten op zo’n herma-vel, je favoriete onzin-product in de winkel bestickeren, fotograferen en op foodlog plaatsen. Beetje spinnen en je haalt de landelijke pers. Ik doneer een potje jam voor de beste inzending.

(Dit alles met een grote ;-)

Ha Sybrand, je brengt me op een idee. Idd, zoiets maar dan anders. Cameraatjes en wat pers erbij. Mensen voor de Albert Heijn vragen wat Ik Kies Bewust betekent. En lekker populistisch eisen dat AH IKB uit het rek gooit en alleen zijn eigen klavertje plakt, maar van de groenten afhaalt en in plaats daarvan boven de hele afdeling een duim omhoog met OK! plakt ;-)

Dick,

Ik vrees dat ze bij het PT wel weten welk vlees ze in de kuip hebben. Dit verhaal schreef ik vorig voorjaar voor Nieuwe Oogst en ik kwam het weer tegen in hun knipselkrant.
http://pieternelvanvelden.blogspot.com/2008/05/discussie-voe ding-en-gezondheidsclaims.html
Eén kanttekening: the truth about food is inmiddels toch in Nederland uitgezonden, ergen in de komkommertijd en beslist niet op primetime.

En dat discussies over gezond fruit vreemd kunnen lopen heb ik in het volgende artikel beschreven in het najaar van 2007 in het zacht fruit rapport van ABN/AMRO.
http://pieternelvanvelden.blogspot.com/2007/12/onderzoek-naa r-gezondheidsaspecten.html

Niet dat ik pretendeer alles te weten of te begrijpen. Ik ben vooral toehoorder. Als je in deze materie duikt raak je erg snel verstrikt. Het viel me toen wel op dat er in andere landen veel meer waarde wordt gehecht aan gezonde inhoudsstoffen. Onze organisaties zijn wel heel erg voorzichtig. Het is uiteraard verstandig om deze materie heel genuanceerd te benaderen, maar volgens mij blijft het hangen op onderzoeksgelden. Beekwilder vertelde me bijvoorbeeld dat er nauwelijks geld beschikbaar is als de onderzoekers van zacht fruit in Europees verband een conferentie willen houden om onderzoeksresultaten uit te wisselen.

@ Dick, Sybrand en Pieternel. Ook ik ben niet voor gezondheidslogo’s (zie punt 2 van mijn eerste reactie). Als we morgen een absoluut verbod voor elkaar zouden krijgen dan zou ik de eerste zijn die zijn handtekening eronder zou plaatsen. Kortom ik ben zeker niet enthousiast over een A-G systeem voor voedsel.

Sybrand : “ Logo’s en afgeleiden daarvan halen de verantwoordelijkheid van een consument om zichzelf en anderen bewust te voeden helemaal onderuit. Ik bepleit een algemeen verbod op logo’s en claims. Duidelijke ingredientenlijsten en algemene voedingsleer, dat is wat nodig is.  “. Ook hier ben ik het 100% mee eens; we hebben echt hetzelfde toekomst beeld wat dat betreft. De vragen die ik op korte termijn stel zijn:

1. wat is haalbaarder op korte termijn (1) stopzetten IKB of (2) een stevige aanpassing IKB 2.0?
2. hoe krijg je voor elkaar (de belangen zijn voor veel betrokken organisaties groot) dat er een ‘verandering’ komt?
3. Wie (lees welke organisatie) gaat zich hier hard voor maken?

Mijn antwoorden:
1. stopzetten gaat niemand lukken; dus daarom pleit ik voor een stevige aanpassing (best worst-case scenario).
2. Hier heb ik geen antwoord op, ik weet het niet. Hier ligt werkelijk de grootste uitdaging!
3. Een combinatie van VWA/PT/LNV zou dit kunnen aanpakken (ondersteund door een FoodLog community?)

‘Cameraatjes en wat pers erbij. Mensen voor de Albert Heijn vragen wat Ik Kies Bewust betekent.’
Ik geloof dat hier iemand doordraait. ‘Wat pers erbij’. Alsof je een blik journalisten kunt open trekken.
Foodlog doet er goed aan nieuws te verspreiden maar moet zich liever niet als deelnemer, belanghebbende ontpoppen.
Ik, journalist, ben nuttiger voor de argeloze burger als een worm in de kont van Albert Heijn dan dat ik voor de deur ga staan van de winkel en daar eis dat Heijn met mij in gesprek gaat.
Foodlog is een krant, hoop ik.

Wouter (K), maak je geen zorgen. Wat lezers doen? Ja, daar kan ik niet voor in staan. Dat kunnen zelfs de New York Times, Le Monde en de NRC niet. Laat staan dit Hollands foodzeikertje ;-)

Wouter (de H), verboden en wetten: ze zijn oninteressant. Het gaat erom mensen duidelijk te informeren. Wetgevers lopen altijd achter. De maatschappij zelf loopt nog altijd voorop, al zijn er lieden die dat proberen te voorkomen.

Trouwens, aardig nieuws uit de krochten van de foodlog-poll machine: de afgelopen twee uren komen er opeens stemmen bij tegen een Ik Kies Bewust Vers logo.

Bij C1000 begrijpen ze het vast wel als ze op groenten geen IKB logo mogen voeren. Dit staat op hun website, nota bene direct onder een zaligverklarend stukje over IKB:
“Op praktisch alle groenten en fruit die in Nederland worden verkocht, zitten bestrijdingsmiddelen. Een noodzakelijk kwaad, om de gewassen te beschermen tegen schimmels, onkruid en beestjes......”
http://www.c1000.nl/over-c1000/duurzaam-ondernemen
Mijn broek zakt ervan af.

Waarom bij de foodlog-poll geen keuze “Ik ben tegen ALLE IKB logos.”?

Omhoog houden die broek, Jan;-)

Wouter (K), helemaal mee eens. Als journalist ben ik niet geschikt voor de barricaden. Neemt niet weg dat ik dingen graag boven water haal.

Ik vind die IKB discussie helemaal niets. Ik lust eigenlijk alleen maar vers. Potjes en pakjes is niet aan me besteed. Het zal wel komen door mijn opvoeding, want verse botersla en malse boontjes waren op ons tuinbouwbedrijf altijd binnen handbereik. Mensen zijn gewoon niet opgevoed met goede smaak.

Er is ook een andere weg om gezonde producten te maken: veredeling. De tuinbouw heeft daar al een beetje aan gesnuffeld met lycopeentomaten, die helaas nog niet zo lekker zijn als Tasty Tom. Dus zoeken naar goede inhoudsstoffen en de concentratie verhogen. En dan heb ik het niet over genetische manipulatie, maar gewone traditionele veredeling. Wel graag combineren met goede smaak.

Op de website van IKB is ook een categorie ‘veelgestelde vragen’ opgenomen, waaronder deze:

“Waarom hebben groenten in blik geen logo maar dropjes of ijsjes wel?”

Het antwoord van stichting IKB luidt:

“Dat komt omdat producten worden beoordeeld binnen hun productgroep. Groenten in blik bevatten (nog) te veel zout en voldoen niet aan de criteria van de productgroep ‘Groente Bewerkt en Fruit bewerkt’. Binnen de groep snacks zijn bepaalde ijsjes en suikervrije dropjes de gezondere keuze.”

Het wordt uitgelegd alsof het volstrekt logisch is, maar het slaat natuurlijk nergens op. Je kunt toch niet 1 hetzelfde gezondheidslogo gebruiken voor alle producten, terwijl die producten alleen vergeleken worden op basis van criteria binnen hun productgroepen, en niet ook tussen die groepen?! Dan zouden die ijsjes ineens een stuk minder ‘bewust’ uit de bus komen naast de groenten uit blik…

En inderdaad: wanneer valt dit kwartje eindelijk eens bij de overheid? Een overheid die wel steeds harder roept hoezeer mensen gezonder moeten gaan eten, maar blijkbaar niet wil inzien hoe het slimme IKB-marketingtrucje echt in elkaar zit.

Fabianne, het kan niet hard genoeg gezegd worden: sommige ministeries eisen inmiddels 50% IKB producten van hun leveranciers om te laten zien dat ze gezond bezig zijn voor hun ambtenaren.

Gefeliciteerd dus IKB-organisatie, want uw opzet is gelukt. U bent van net-wat-mindere-meuk, naar de standaard voor ‘gezond’ gepromoveerd.

Daar zou u toch zelf tegen moeten protesteren? Zoals zelfs uw wetenschappelijke en redelijk geinformeerde aanhangers aangeven is uw ‘iets’ bestens beter dan niets. Maar om nou van dat povere iets als laatste strohalm het gezondheids Walhalla te maken is knotsknettergek. En dat weet u ook. Ik zou me in ieder geval ernstig moreel bezwaard voelen als zelfs de overheid zo in mijn marketingtruc was getrapt.

Wim@ Je hebt gelijk.

Dat is de reden dat ik niet ‘kan’ kiezen.
Het lijkt een beetje op de vraag “Kies je GroenLinks of kies je liever voor verse en groene soosjalisten”. Lood om oud ijzer dus.

Ik ben meer geïnteresseerd wat de IKB, en andere normenstellers, toucheren voor het gebruik van hun logo. Want het is evident, dat IKB zal suggereren, dat het ‘positieve’ logo een commercieel effect zal opleveren, en dat gebruik pas na authorisatie toegepast mag worden..
Is dat hier bekend?

Voor mij is het puur een vorm van morele chantage, waarbij de ‘niet-kiezer’ zich ‘schuldig’ en ‘dom’ moet voelen, omdat hij ‘niet bewust’ kiest.
Afgepikt en gekopieerd van de alternatieve geneeskunde. Die werkt exact op de zelfde wijze.
Niet meer en niet minder

Dick,
In Zeeuws-Vlaanderen is de zomertijd aangebroken…
Hier nog niet zo te zien

Ik ben voor Ik Kies Bewust Vers in plaats van het Ik Kies Bewust logo.

Ik ben voor en haal alsjeblieft dat logo van producten als cup-a-soup af. Een zakje zout. Reden dat daar wel een logo op zit: Het is niet vet.
Haal ook het logo van de Calve mayo af, want de combinatie van zowel cup-a-soup en mayo onder hetzelfde logo is gewoon niet houdbaar.
Toch kan ik er wel om lachen hoor. Water uit een flesje: 0% vet.
Het water uit de kraan is natuurlijk moddervet :)

Wanneer ministeries hun personeel dwingen in de kantine 50 procent IKB te eten (dus geen fruit, groente?)dan zou het personeel kunnen overwegen in staking te gaan. Gewoon de kantine mijden tot de onzin wordt teruggedraaid. De uitbaters/cateraars van deze kantines kunnen een flyer onder het personeel verspreiden waarin duidelijk gemaakt wordt wat een kromme gedachtegang achter deze actie schuilt. De gebruikers van de kantine/het bedrijfsrestaurant kunnen bijvoorbeeld consequent alleen nog maar fruit kopen bij het restaurant en zelf boterhammen meenemen. De gemakzucht maar eens even thuislaten.

Volgens mij is het zo dat er in bedrijfsrestaurants (via de cateraars) ook IKB logo’s aan gerechten wordt toegekend. Dus het broodje gerookte zalm krijgt een logo, het broodje kroket niet. De fruitsalade wel, de huzarensalade niet. Het gaat hier niet alleen om verpakte producten.

uw commerciele correspondent karine
(die zich de tuinbouwfrustraties zeer goed kan voorstellen)

Karine, dat klopt als een bus. Daarmee perfectioneert de bedrijfscateraar in opdracht van onze regering de onzin die hier aan de orde wordt gesteld: IKB op producten waar niks mis mee is.

Hoogste tijd dus dat die overheid - net als het Productschap - tegen die cateraars zegt dat ze op moeten houden goede etenswaar onder te plakkeren met een logo dat bedoeld is voor Cup-a-Soup en ijstaart.

Krijgt het broodje kroket geen Katansticker? MVK-sticker: mag van Katan?

Wesley, water uit een flesje krijgt IKB omdat het minder zout bevat. Ik rekende laatst voor dat ook het water van het waterleidingbedrijf IKB-waardig is.

Maar je hebt volstrekt gelijk: het gaat niet aan om een verse salade met IKB te leggen naast een kop Cup-a-Soep uit de automaat. Als de helft vh aanbod, ‘goed’ en ‘slecht’ door elkaar, is beplakkerd met die malle sticker is dat de meest geslepen neurolinguistische herprogrammeer-operatie die we ooit hebben meegemaakt. In een supermarkt krijg je dat niet zo dominant voor elkaar omdat het aanbod er veel breder is.
Trouwens, Karine, dat is wat ik jou zojuist eigenlijk had moeten antwoorden.

Ik geloof overigens niet dat er kwade of complotbedoelingen van de overheid achter die eisen zitten. Wel desinteresse, onkunde en de wens om aan een norm te voldoen zonder daarover te willen nadenken. IKB wrijft zich in de handen.

Er zitten vast een paar slimme lobbyisten bij Schuttelaer en Co, denk je ook niet?

Lizet, (en nu eens even helemaal niet scherp van toon, maar alleen van analyse:) ik ken een aantal alleszins intelligente, eerbare en qua kennis uitstekend geequipeerde mensen. Ik heb het over gepromoveerden en hooggeleerden in voedings- en gezondheidswetenschappen.

Ze zijn van mening dat IKB wel goed is of op z’n minst niet zo’n slechte keuze gegeven het alternatief niets doen. Ik kwam ooit terecht in een zaal vol NVVL’ers (de vereniging van Nederlandse levensmiddelentechnologen): ze geloven echt dat ze het goede doen. Dat was duidelijk te voelen. De oppositie uit de zaal (er kwam meer dan van mij alleen) werd niet weggewoven vanuit belangen maar vanuit overtuiging. Ook de industrie heeft zijn overtuigingen en geloven.

Ik geloof dat zulke mensen ook bij Schuttelaar (voor de minder geinformeerde lezer: het bureau dat IKB heeft bedacht en zorgdraagt voor de uitvoering ervan) rondlopen, of ze nou verder slim zijn als lobbyist is dan weer wat anders.

Ik denk dan ook heel wat anders: veel te weinig mensen realiseren zich dat we hier op het punt staan een keuze te maken die ons definitief tot laboratoriummuizen maakt. Die keuze is vanuit voedingskundig oogpunt onverstandig en zelfs irrationeel te noemen omdat duidelijk is dat we er niet tot de meest optimale oplossing mee komen gegeven de stand van onze kennis. We weten dat we in de afgelopen 50 jaar - en m.n. in de laatste 20 a 30 - ons menu en onze manier van leven en eten fundamenteler en sneller dan ooit tevoren hebben veranderd. We hebben ons er epigenetisch, laat staan evolutionair niet op kunnen aanpassen. We weten dat in die context de uiterst complexe interrelaties tussen voeding, leeefwijze (w.o. bewegen) en gezondheid terra incognita zijn. Schijnbaar intuitieve waarheden (bijv. ‘we worden dikker omdat we minder bewegen’ of ‘als je minder vet eet, val je af’) zijn wetenschappelijk heel gemakkelijk betwijfelbaar te maken.

In die uiterste dubieuze kenniscontext gebeurt iets heel herkenbaars. De wetgever denkt dat de voedingswetenschapper het wel weet. Hij is immers een autoriteit. Seidell - het geweten van IKB en vlgs mij een volstrekt eerbaar mens - leent zijn autoriteit aan IKB, maar weet zelf dat hij niet zoveel weet om wetten en richtlijnen voor de productie van een stroom van tientallen miljarden aan voedingsmiddelen te legitimeren. Hetzelfde geldt voor zijn collega’s Kok en Katan. Katan schrijft dat we niets weten en pleit, zoals jij hierboven weer eens aanhaalt, van de grappende weeromstuit voor het eten van kroketten. Kok, een rommelige redeneerder, zegt dat we niets weten maar wel het grote maatschappelijke experiment aan moeten (in een ‘testdesign’ waarover iedere eerstejaars student methodologie zijn wenkbrauwen zou ophalen) en pleit vervolgens vrolijk voor een 1 streng staatslogo (op grond waarvan????). Tot stomme verbazing voegde zich daarbij zijn - ex-collega maar zeker niet vriend - Katan in een toevallige samenspraak georganiseerd door een journalist.

In dat merkwaardig speelveld gaan logo’s dus een eigen leven leiden. Niemand kan meer terug. De kennisverantwoordelijken weten dat ze gebaseerd zijn op kennis die wellicht geen enkel effect gaat hebben op obesitas, hart-en vaatziekten, kanker en diabetes T2, maar het volk, de inkopers en de overheid zijn het inmiddels gaan geloven.

Jaap Seidell staat er volgens mij bij te kijken als een dominee die het geloof verloren heeft, maar nou eenmaal toch een mooie preek moet houden omdat hij nou eenmaal dominee is geworden.
Nav een interview met Seidell door Karine Hoenderdos toonde ik (publicistisch scherp) aan tot welke verwrongen communicatie-schema’s IKB leidt. Seidell vertelt dat het op groenten en fruit moet. Ene Dominiek Franken vertelt dat hij nu voor de uitdaging staat om uit te leggen dat iets alleen maar goed is binnen een categorie (eea conform de energieklassendiscussie hierboven met De Heij). Dat hele probleem bestaat uiteraard niet, als je gewoon duidelijk maakt wat ik er hierboven over zei tegen De Heij.

Wat ik niet begrijp (en waarom ik er zo fel op ben): statistiek wijst uit dat vers eten (dat moet je heruitvinden voor onze levensstijl), niet te veel en wat vaker plant alles is waar het om draait. Intuitief weet iedereen dat. Die intuitie draaien we NU de nek om met een beroep op gezondheid. Daarmee komen we in een labo-context waar we nooit meer uitkomen omdat we zelfs te weinig kennis hebben om beslissende onderzoeskdesigns te maken, laat staan het geld om met de bestaande methode - de epidemiologie, die veel en kostbaar onderzoek vergt - daar resultaten mee te behalen. In plaats van op zoek gaan naar causale kennis, kunnen we voor dit moment dus beter handelen op basis van statistische: meer vers en gewoon wat minder, niet altijd en overal. Het is nauwelijks ingewikkelder.

Die uiterst eenvoudige en pragmatische wijsheid draaien we echter volkomen om, omdat we teveel denken in een paradigma van processed foods als enige moderne oplossing. Het restje vers dat we nog eten gebruiken we als cover-up.
Processed foods hoeven niet het paradigma te zijn van een massale en dus betaalbare voedingsindustrie, maar niemand schijnt meer anders te kunnen denken.

Amen. Sorry voor deze ingewikkelde zondagse preek ;-)

Dick, ik ga in grote lijnen met je mee in je betoog. En kan haast niet anders dan concluderen dat we op gigantische schaal en op hoog niveau aan het suboptimaliseren zijn geslagen. Dat we dat eigenlijk wel met onze klompen aanvoelen - vandaar dat Katan, Seidell, Kok zich dan weer in het nieuws begeven met wat uitspraken. In zekere zin zie ik een kruising tussen ‘korte termijn successen willen halen’ en ‘alles wetenschappelijk willen onderbouwen’. En de consument zit daar zolangzamerhand klem tussen.

Inderdaad, en dat verwijt valt de mensen die je daar noemt wel te maken. Anderzijds: het vergt heel veel visie om daadwerkelijk zo heel anders te kunnen kijken. Daarbij komt dat het geld vraagt, nl. een versnelde ombouw van bestaande productiestromen (waar meer dan tientallen miljarden doorheen gaan) en .... voedselveiligheidseisen. Ook die spelen nl. een rol in dit uiterst complexe spel dat op een hoger abstractienivo - naar mijn bescheiden mening - ongeveer zo in elkaar zit als zojuist beschreven.

Conclusie: er mag iets meer out-of-the-box gedacht worden, anders zouden we weleens midden in de modder terecht kunnen komen.

Ik hoop dat dit soort discussie en felle publicistentoon afgewisseld met afstandelijker analyses eraan bijdraagt dat zowel de burger, als de beleidsambtenaar en de wetenschapper weer even boven hun dagelijks praktijk uit stijgen en zich afvragen: WAAR ZIJN WE MEE BEZIG?

Ik volg deze discussie per minuut (al zou ik eigenlijk buiten in de zon moeten gaan zitten ;-) ). Maar daarnaast doe ik ook mee met een net zo interessante discussie op LinkedIN - Innovatie 2.0. Even knippen en plakken (zie hieronder). Deze reactie past mijn inziens heel erg binnen deze discussie lijn over IKB.

@ Dick en Lizet stellen terecht dat we op een hoger abstractie naar fenomenen zoals IKB moeten gaan kijken. Helemaal mee eens!

Jean Paul Close : “Grandioze reacties en zeker prikkelend. @Wouter. Ik onderscheid twee type innovaties: de vernieuwende en de vervangende. Vernieuwende innovatie gaat uit van iets bestaands dat op een nieuwe manier wordt gepresenteerd maar in wezen niets verandert. Een krant gaat over op tabloid, een telefoon gaat van analoog naar digitaal, een motor gaat van benzine naar gas. Vervangende innovatie is iets dat een geheel nieuwe wereld opent die op termijn een oude wereld vervangt. Denk aan PC/Typemachine, auto/paard, vliegtuig/trein, hoge snelheidtrein/korte afstand vliegtuig, internet/vacaturekrant.

Binnen een maatschappij zoals Nederland is de bron van inkomsten van de overheid gebaseerd op een aantal grote pilaren (BTW + IB + VB = 70% van de begroting) die weer voortkomen uit een relatief beperkt aantal gebieden (bijv. huizenmarkt, automobiliteit) wegens de afhankelijk van alle drie de belastingen op deze gebieden. In een materialische groei maatschappij (die van de westerse wereld de laatste 30 jaar, volgens Amerikaans model) wordt in die kerngebieden wel gekeken naar en gestuurd op vernieuwende innovatie maar wordt vervangende innovatie stelselmatig geblokkeerd, gewoon omdat de belangen te groot zijn en men in de vervanging niet weet hoe de economische pilaren zich zullen ontwikkelen. Oude lijnen doortrekken is dan “veiliger” dan nieuwe toe te staan. De korte termijn gedachte van het materiele belang neemt dan de overhand in alle beleidskeuzes die men maakt.

Als je dat echter te lang doet dan merk je in de huidige maatschappij van globalizering dat er ineens ecologische en sociale verantwoordelijkheden ondergeschikt zijn geraakt en in de knel komen te zitten die de ooit zo stabiele groeieconomie plotsklaps onstabiel en kwetsbaar maken. Deze les leren we nu voor het eerst in het menselijk bestaan juist omdat wij nog nooit e maken hebben gehad met de schaalgrootte van economisch ontwikkelingen wereld wijd.

De vervangende innovatie is juist datgene wat achter is gebleven omdat men de morele ontwikkelingen wereldwijd uit het oog is verloren door de materiele korte termijn belangen van alle overheden zelf. Daarom wordt de kredietcrisis ook wel de morele crisis genoemd, niet alleen wegens de zakkenvullers binnen banken. Dat is ook de kern van het welvaartdebat dat ik opstart met mijn nieuwe boekje (Geheimen van echte welvaart) en het ondernemersproject “Stad van Morgen” dat in juni van start gaat. “

Ik vind het gebruik van Close’s begrippen vernieuwende en vervangende innovatie erg onduidelijk, in eerste instantie dacht ik zelfs dat hij met het eerste begrip het tweede bedoelde. Maar verder is het een boeiend een aanpalend betoog.
Ik heb eens aan een fabrikant van huishoudelijke apparatuur gevraagd wát een grotere bedreiding vormde voor zijn product de blikopener. De blikopener van de concurrent of verpakkingen waarbij de blikopener niet nodig was. Wat denk je dat het antwoord was?

Een discussie over innovatiestrategie en beleid wil ik hier niet gaan voeren :-) . Deze topic is te boeiend om off-topic te gaan. Zelf zie ik wel -misschien wat ver gezocht- een link met het IKB logo. Een oud collega gebruikte wel eens de volgende metafoor : “ een fris jong bergstroompje zoek zijn weg naar beneden op een manier die op dat moment het meest effectief is; na verloop van jaren slijt deze bergstroom zijn eigen pad diep in de rotsen uit. Een oude bergstroom is zo diep ingesleten dat deze niet meer valt te verleggen.” Als IKB te ver is ingesleten in onze food-maatschappij dan zijn we hier zo aangewend dat we er niet meer bij stil staan dat er alternatieven zijn. En zien we deze alternatieven al (IKB-logo weg, een IKB 2.0, een IKB-Vers, ...) dan stuiten deze dusdanig op weerstand dat deze niet geïmplementeerd kunnen worden.

Er is nog een weg terug!

Mooie metafoor. Laten we maar een beetje buiten de IKB-oevers gaan treden. Dat lijkt me heel gezond.

Ik vind het beeld van Close wel degelijk van toepassing en heel helder:
- vervangende innovatie morrelt aan bestaande belangen en wordt daarom liever vermeden door de dominante partijen; het protest van het Productschap (en een hele schare versverwerkers) is een teken van het feit dat nieuwe wegen en nieuwe technologieen beschikbaar zijn om ouderwetse (het houdbaar-paradigma van de massale voedingsindustrie) te vervangen.
- vernieuwende innovatie houdt de oude orde in stand, daarom is er de nogal getrukeerde schijngezondheid van IKB en voorts die van gepimpte voedingsmiddelen en inmiddels zelfs biologisch poedersoepen en maaltijden.

Vers heruitvinden is een disruptieve innovatie en wordt door de dominante partijen liever tegengehouden. Het verandert hun processen zo fundamenteel dat ze hun positie naar de toekomst niet meer door kunnen denken en dus liever vasthouden aan technisch inferieure processen voor onze volksgezondheid. Kleine partijen - de leden van het productschap en de verwerkers van hun vers bestaan uit duizenden zelfstandige ondernemers - hebben het besef niet hoe ze samen een positie kunnen creeren die tot werkelijke vernieuwing en waardecratie leidt.

Dat - zulks proefde ik vorige week - begint te schuiven. Ik hoop dat ze nu door durven pakken.

Wouter van Dieren (interview in C2W van deze week; ik ben toch maar even in de zon gaan zitten) : “Aan een dinosaurus moet je niet vragen hoe de evolutie gaat verlopen” . Heel interessant interview met van Van Dieren; zijn inzichten zijn ook op food toepasbaar. Voor de liefhebbers : morgen kan ik wel een scan maken en deze rondsturen (of aan Dick vragen of hij een linkje wilt plaatsen)

Het probleem met de ‘vernieuwende innovatie’ is dat dit begrip/benoeming in de techniek-hoek voor wat anders gebruikt is. Vandaar mijn verwarring.
Inhoudelijk - in deze nieuwe begripsbetekenis - is het heel goed te volgen. Blijft het probleem van de voedselveiligheid als heilige koe.
En het probleem van de dure investeringen in productiemachines en processen: die moet eerst terugverdiend worden.
Vraagje: laatst bakte ik eens Aviko glutenvrije dikke frieten. Ik bak altijd ouderwets in een wok met altijd weer schone zonnebloemolie. Het begon meteen te stinken en er kwam een smerig residu in de pan. Gisteren deed ik het weer met verse aardappelen. Niets aan de hand. Het rook gewoon lekker naar frietjes en olie. Geen residu. Het enige verschil is dat je in dit geval verse aardappelen gebruikt die je zelf moet snijden en twee keer bakt. En in het andere geval diepvries die je één keer bakt. Moet ik hier Harold McGee bij halen? Waarom werd het zo’n smurrie in die pan en waarom stonk het zo met Aviko?

Wouter de Heij@
“Als je dat echter te lang doet dan merk je in de huidige maatschappij van globalisering dat er ineens ecologische en sociale verantwoordelijkheden ondergeschikt zijn geraakt en in de knel komen te zitten die de ooit zo stabiele groei-economie plotsklaps onstabiel en kwetsbaar maken. Deze les leren we nu voor het eerst in het menselijk bestaan juist omdat wij nog nooit te maken hebben gehad met de schaalgrootte van economisch ontwikkelingen wereld wijd”

Inderdaad.
En daarom gaat het niet uitsluitend om het ontwikkelen van een productie op basis van ‘keur-modellen’, maar zou parallel een studie gemaakt moeten worden de lopende socio-politieke doelen, die onherkenbaar een dwingende sturing trachten te geven ‘hoe de onmondige en domme burger’ in zijn voedingspatroon begeleid en geforceerd moet worden.

Er is geen fundamenteel verschil tussen een rookverbod en een ‘verbod’ op vermeende ongezond voedsel. Het labelen en forceren van grote bevolkingsgroepen richting een door technocraten beheerste voedselmarkt, zonder sociaal-maatschappelijke en politieke evaluatie op mondiaal niveau (incl. derde wereld) brengt de consument heel dicht bij een vorm van opgelegde voedingsdictatuur.

Labelen is per definitie een motie van wantrouwen in de consument, en brengt alleen profijt aan de op een schuldgevoel speculerende multinationale producenten, zonder garantie op gezondheid. Het is tevens een daad, waarbij een bevolking mogelijk onterecht verweten wordt, niet meer in staat te zijn haar eigen keuze te maken.
En als dat laatste het geval is, dan dient de food-techno-dictatuur daar extreem voorzichtig, en breed politiek gecontroleerd mee om te gaan.
Een invalshoek die vanwege haar politieke aard, hier wel eens tabu schijnt.

Inmiddels zijn we wel heel ver weg van het onderwerp dat Nick in de eerste reactie zo mooi neerzette als omdraaiing van de werkelijkheid: “Er moeten geen neplogo’s komen voor eerlijk voedsel als fruit, groente, vlees of vis, er moet een verbod komen op eerlijke logo’s voor nepvoedsel.”

We zitten inmiddels in de wijsbegeerte van het industriebeleid. De grote uitdaging is consumenten duidelijk te maken dat Ik Kies Bewust eigenlijk Ik Kies Minder Meukige Meuk betekent. Ook het hoofd communicatie van Ik Kies Bewust stelt zich die vraag, nu het Minder Meuk stickertje zodanig uit de hand is gelopen dat het ook op groenten en fruit zit.

Zo eenvoudig is de commnicatie-opdracht. Ook die van deze krant.

Kan het Hoofd Communicatie van Ik Kies Bewust surfen en typen? Ik denk dat dit nu een uitgekiend moment -en ook in deze draad zelf- voor het Hoofd Communicatie is om met het forum van gedachten te wisselen. IKB 2.0 is hier zelfs geopperd dus het Hoofd Communicatie hoeft geen kogelvrijvest aan…

Overigens ben ik van mening dat de mogelijke ban volledig terecht zou zijn. Blijf af van Vers! Dit kan wel eens een smakelijke Food Fight worden. Uiteindelijk zou het zomaar kunnen dat er alleen maar winnaars uit de strijd komen…

Of’ie kan tikken en surfen of niet maakt niks uit. De redactie wilde IKB niet in z’n zater- en zondagse rust storen, maar zal maandagochtend natuurlijk terstond een ouderwets telefoontje plegen om een reactie te vragen.

Daar beginnen we dan maar een nieuw lijntje mee, want deze is wel erg lang en ingewikkeld geworden. Ook foodlog.nl moet het zich niet willen permitteren om heel ver van de taal van 99% van Nederland af te gaan staan. In ‘splendid isolation’ worden de mooiste ideeen geboren, maar ze moeten wel communiceren.

Via de achterkant nog wat zitten mailen met Close; Close is niet werkzaam binnen Food en weet eigenlijk te weinig van IKB (behalve dan dat hij het logo op producten heeft zien zitten). Met zijn toestemming plaats ik zijn reactie, nadat ik eerst in enkele zinnen geprobeerd heb de voors/tegens van IKB toe te lichten (nogmaals hij weet niet veel van IKB en vertrouwt de info die ik heb zelf heb gegeven) :

Jean-Paul Close :  “ Duidelijk. Het IKB logo dekt de gevoelslading niet en wordt gestuurd vanuit cosmetisch MVO belang van een aantal multinationals. Typische hebzucht manier om misbruik te maken van de ecologische solidariteit van de consument. Een logo mag dan ook niet productspecifiek zijn maar bedrijfspecifiek. Het gaat om de beleidsmentaliteit en authenticiteit, niet de uitvoering alleen. Dat geef je niet een keer maar evalueer je constant (een soort ISO9000 op multidimensionaliteit. Dat is overigens de manier waarop wij het aan willen pakken). Dit noem ik een paradigmaverandering. Ondernemerschap blijft de motor, niet de overheid. “