Katan en de Keuringsdienst
Martijn Katan is een krokettenman. Kroketten zijn gezonder dan een appel die volgens de hoogleraar in de medische gevolgen van voeding en voedsel alleen maar gezond is om wat er niet in zit. Teveel appels zijn zelfs ongezond omdat er net zoveel suiker in zit als in frisdrank. Katan maakte het volk dat begin 2007 duidelijk in de Volkskrant. De krokettenfabrikanten waren blij met Martijn. De schoolgruiters en andere 'fruit is gezond'-verkopers niet. Ondergetekende verweet Katan destijds effectzoekerij.
Dat en erger verweet hij dit weekend de recente afleveringen van de Keuringsdienst van Waarde over cornflakes met ijzer. De Keuringsdienst maakte twee afleveringen over 'gemalen fietsjes' in je Cornflakes. De volgende dagen stond het land op z'n kop. Foei. Afval van de sloop in je Kellogg's en geen echt voedingsijzer! Nederland was te klein. Zonder de aflevering te hebben gezien verklaarde Katan op TV dat het een broodje aap zou zijn. Zijn Wageningse collega Van Boekel was evenwel van zijn stoel gevallen vanwege dat ijzer. Niet omdat ijzer gevaar zou betekenen of van de sloop kwam, maar juist omdat ijzerpoeder in Cornflakes geen fluit voor ons doet. Echt ijzer nemen we nl. moeilijk op en nog veel moeilijker als we melk over de Cornflakes doen.
De vraag van de Keuringsdienst was waarom het erin zit als het niets doet en wie besluit dat het erin mag. Wie weet tenslotte wat er nog meer wordt besloten.
Aflevering 1 van de Keuringsdienst vloog als een Kataanse kroket uit de appelbocht. Te veel aandacht voor gemalen fietsen, terwijl het publiek niet begreep wat het moest begrijpen - ijzerpoeder of wat het in ons eten doet als het niets doet. Dat had een voordeel. Het volk was in rep en roer. De fabrikant werd boos. Ook onze VWA voelde zich genoodzaakt tot een persbericht. Daarin bleek onze waakhond een beetje te liegen. Binnen de wet, maar buiten de moraliteit. Om bestwil, maar WAAROM? Dat was de grote vraag die uitging als een nachtkaars. Desgevraagd zei ondergetekende er nog iets over in Distrifood, maar daarna viel het stil.
Tot dit weekend. In NRC Handelsblad vertelt Katan dat hij zich heeft gestoord aan de beide uitzendingen van de Keuringsdienst. IJzerpoeder is in de Derde Wereld al een halve eeuw een gebruikelijke toevoeging aan graan om bloedarmoede op te lossen. Dat had de KvW weleens mogen vertellen. Klopt. Wat morrend geeft hij toe dat het niet veel doet en al helemaal niet met melk. Er is wel duurder ijzer, maar dat gebruikt Kellogg's niet. Inderdaad. En de KvW beweerde nooit het tegengestelde.
Daarna komt een fraaie beschouwing over etenswarenmakers in de vrije markt. Daarin kan de overheid niet alles controleren en maken fabrikanten nogal eens een potje kul van hun gezondheidsclaims.
"Een gewetensvolle producent", zegt Katan in zijn stukje, "zou failliet gaan als hij honderden miljoenen uitgaf aan research naar beter opneembare ijzersoorten, want de concurrent roept even hard dat zijn product gezond is."
Dat punt maakt de KvW nogal duidelijk in zijn tweede uitzending. Een product met een extra schep suiker dat überhaupt niet gezond is wordt gezond genept met goedkoop ijzer dat gelukkig toch niks doet. Dat is de reden dat de Deense VWA het niet in Cornflakes wil: Kellogg's korenvlokken zijn ongezonde ontbijtproducten vanwege hun schep suiker. Ze worden ijzersterk gezond genept.
Klaarblijkelijk interesseert dat Katan niet. Hij vind dat de KvW in zijn zucht om de kijkcijfers de grote fabrikant steevast als booswicht neerzet en de ambachtsman als held. En dat allemaal terwijl, volgens Katan, de eerbare fabrikant in de vrije markt 'mensen geeft wat ze willen: veel lekker eten voor weinig geld en vrij van bacteriën en schadelijke stoffen.' Als de fabrikant het wel goed doet, gelooft niemand dat bedrijf. Katan zegt: 'Het heeft geen zin als hij protesteert want niemand gelooft hem. Consumentenprogramma's zoals Keuringsdienst van Waarden krijgen weinig tegenspel. Dat geeft ze macht, en macht maakt hooghartig.'
Dat laatste komt zeker voor. Maar nu concreet. Waarom loog de VWA en waarom wou de ijzersterke gezondheidsnepper na herhaaldelijk aandringen niet reageren? Omdat ze bang waren toch gelynched te worden, terwijl ze niks te verbergen hadden?!? In de Nederlandse medicijnenwereld zijn vriend en vijand het erover eens - ik meen ook supplementen- en gezondheidsnepbestrijder Katan - dat je ijzertekorten in ons deel van de wereld toch echt met staalpillen moet bestrijden en niet, zoals hij blijkens zijn tekst heel goed blijkt te weten, met zogenaamde 'functional foods'. Al helemaal niet met extra gesuikerde.
Volgens Katan verandert de vrije markt dat lekkere, schone en goedkope eten in gezond genepte producten. Onder druk van kijkcijfers leidt het tot effect- in plaats van informatiegerichte consumentenprogramma's. Te constateren valt dat het ook al niet tot scherpzinnige columns van eetprofessoren leidt.
Rond zulke serieuze zaken kun je de daderprofielen maar beter niet door elkaar halen.
Hieronder wat stills uit de tweede aflevering. De Deense VWA vertelt waarom ze tegen verrijken zijn. In de uitzending werd ook getoond dat
het nut van ijzerverrijking volgens de rechtsvoorgangers van de EFSA dubieus is omdat twijfel bestond aan het effect. Het laatste beeld staat hierboven.
Reacties (22)
Inhoudelijk nog meer zeggen over deze cases is niet echt interessant. Maar toch wel een beetje respect voor Katan, hij schrijft ook in zijn eigen artikel “En mijn eigen rol in deze affaire, was die smetteloos? Nee. Op het moment dat ik mijn commentaar leverde wist ik niet dat er vijf verschillende soorten ijzer- poeder bestonden voor toevoeging aan voedsel waarvan er maar één echt goed werkt. Ik had me er dus niet mee moeten bemoeien. Maar dan had u dit stuk niet gelezen.”
Ik kijk wel uit naar een discussie over het proces, de rol van de verschillende actoren in het proces.
Katan heeft nooit beweerd dat kroketten gezonder zijn dan appels. Hij vergeleek een broodje kroket met een broodje kaas.
Katan stelde in de Volkskrant een uiterst boeiende waarheid aan de orde die helaas niet als een koe wordt ervaren: het feit dat we maar heel weinig weten over de oorzaken van vetbuik en er geen simpele oplossingen zijn. Het zou zomaar kunnen dat het Convenant Overgewicht om die reden niet bepaald een succes is gebleken.
Om dat punt maken gebruikte hij de gedroomde effecten van bananen, sinaasappelen en appels. De knollen ontbraken, de citroenen niet.
Het artikel maakte hem beroemd als de krokettenman. Voortaan stond hij in alle adressenboekjes van alle redacties. Hij weet alles van effecten en dus ook van het verdwijnen van de aandacht voor het laten verdwijnen van het werkelijke punt. Daar had hij aandacht voor kunnen vragen als hij er toch voor koos dit geimplodeerde stormpje te laten herleven.
Een week of 2 geleden verscheen dit stukje in Distrifood:
ARNHEM - De Nederlandse politiek zou zich zorgen moeten maken over het inhoudelijk functioneren van de Voedings- en Warenautoriteit (VWA). Het tv-programma Keuringsdienst van Waarde betrapte de VWA op een bewuste leugen. Dick Veerman van foodlog.nl vraagt zich af waarom niemand zich daar over opwindt.
De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) werd onlangs overspoeld door telefoontjes van ver-ontruste consumenten die belden naar aanleiding van de uitzending van de Keuringsdienst van Waarde over ijzer in cornflakes van Kellogg’s. Daarin werd gesproken over de nutteloze toevoeging van gemalen kinderfietsjes en spijkers. Bovendien zou het toegevoegde ijzer hele-maal niet worden opgenomen door het menselijk lichaam. De VWA nam het in een persbericht op voor Kellogg’s. Het stelde onder meer dat Kellogg’s voldeed aan een EU-richtlijn, deze richtlijn bleek zeer oud en achterhaald.
Onder meer op de website Foodlog.nl werd veel kritiek geuit op de rol van de VWA in de ijzer-discussie. Dick Veerman, oprichter van dit kritische internetplatform, snapt niet waarom de aandacht voor dit onderwerp zo snel is weggezakt.
Was het geen foutje van de VWA, een uitglijder?
“In de uitzending werd gezegd dat in Denemarken het toevoegen van ijzer verboden is. Feite-lijk juist is dat alleen de Deense overheid toestemming kan geven, maar dat niet deed voor 18 door Kellogg’s voorgelegde producten. De VWA wist dat. Toch stellen ze in hun persbericht in behendige juridische taal dat er in Denemarken geen verbod geldt. Dat duidt op een bewuste strategie.”
Is hun imago als onafhankelijke voedselcontroleur in gevaar?
“Het verbaast me dat er geen Kamervragen zijn gesteld. Ook in de publieke media is de storm snel gaan liggen. Als je het geval goed bekijkt, moet je constateren dat onafhankelijke controle op onze voeding een farce aan het worden is. Kennelijk zien maar weinigen dat. De gecompliceerde wetgeving en manier waarop die tot stand komt, maakt controle bijna onmogelijk. Fabrikanten hebben onvoldoende tegenspel. De 2e uitzending ging niet over ijzer, maar over het feit dat onze VWA zelf niet meer blijkt na te denken. In Denemarken doen ze dat wel. Die snappen dat je een bij voorbaat ongezond product - in cornflakes zit een forse schep suiker - door de toevoeging van ijzer niet gezonder maakt, maar de ongezondheid ervan gezond nept. De Denen staan dat gewoon niet toe.”
U strijdt met uw mede-bloggers tegen nepperij in de voedingsindustrie. Ziet u al een omslag?
“Door de grote aandacht voor gezondheid, groeit de aandacht onder het publiek. Dat weten fabrikanten en winkeliers ook. Ze tasten nog onwennig om zich heen, maar zelfs hun marketeers, die niet uitblinken in kennis van voeding, realiseren zich dat ze moeten veranderen.
Dat willen ze ook. Daar twijfel ik niet aan. Het is alleen niet zo makkelijk voor grote bedrijven. Daarom blijven speldeprikjes nodig.”
En natuurlijk snap ik wel degelijk waarom de aandacht zo snel wegzakte: de ijzertoon was gezet. De vraag naar de controle-mechanismen is niet sexy. Net zomin als die naar de complexe oorzaken van vetbuik.
TV en zelfs de kranten willen simpele schuldigen. Niemand kan ontkennen dat de rol van de VWA breed werd uitgemeten door de KvW, maar niet door Katan. Die moffelt hem weg en focust op eenvoudig daderschap.
Ik dacht nog even na over het respect van Wouter. Nee, Katan wil gemakkelijk scoren of had nog een stukje nodig.
Hij heeft een te scherp verstand om niet te weten dat hij hier een algemene daderstrategie en een aanvankelijk onhandig optreden van een slachtoffer in een losse case door elkaar haalt. Daarom is het eerder miezerig te noemen.
Vriendjes horen ook voor elkaar op te komen.
En ze kennen elkaar al iets langer dan vandaag. Gezellige bijeenkomsten organiseren voor de industrie. Dit was iets van bijna 2 jaar geleden. Alweer iets geleerd over ijzer!
The workshop was co-chaired by Martijn Katan of the Free University of Amsterdam, Netherlands, and by Toine Hulshof, Kellogg’s Europe, Dublin, Ireland.
@Maurice Dekkers. Het verklaart veel over Katans schrijverij. Wageningers en ex-Wageningers hebben nauwe banden met de industrie (anders kan Wageningen Universiteit het niet redden, vooral niet met de vele A.O.-ers). Nu maar eens afwachten wat Katan hierop te zeggen heeft.
@ Florine, En dat is tevens de reden waarom ik al lang pleit voor :
1) meer eerste en tweede geldstromen voor universiteiten (echter een verbod werkzaamheden voor industrie)
2) 100% publicatieplicht (en vertellen wie je partners zijn).
3) stoppen met kennisvalorisatie (opzetten van startups etc.)
Waarde vrij onderzoek in food bestaat zowat niet.
WouterdeH en Florine: WUR: heel andere universiteit ook, valt (nogsteeds?) onder een ander ministerie dan dat van onderwijs. Alsof de technische universiteiten onder Economische Zaken zouden vallen. Krijg je ook een andere constructie.
Dus wat is het advies: alle universiteiten (ook WU) gewoon onder OC&W;. Gek natuurlijk dat LNV een eigen ministerie heeft. Nu werkt Katan niet meer bij de WU; maar overall durf ik wel te beweren dat het systeem gewoon niet klopt.
... moet natuurlijk zijn “gek dat LNV een eigen universiteit heeft” .......
Waarom vraagt niemand van deze gezelligheidsvereniging even aan Maurice Dekkers waar hij het vandaan heeft, het Engelse citaat waarin staat dat Katan ondervoorzitter was naast een Kellogger?
Goed, dan vraag ik het maar.
Wat deed Katan in Dublin en wie betaalde hem, Maurice?
Nee stom van mij. Martijn Katan leest dit ook.
Heer Martijn, kunt u even zeggen wat uw zakelijke relatie is of was met Kellogs, of dat er geen enkele relatie was, die wel gesuggereerd wordt in een bijdrage hierboven van Maurice Dekkers?
Wouter, zou dit de bron zijn? http://www.ajcn.org/cgi/content/full/87/1/212S.
Beste Wouter,
Het was niet in Dublin, maar in Nice. En ik weet ook niet wie hem betaalde. Ze hebben waarschijnlijk met z’n allen gelapt.
funded by industry members Cerestar, Coca-Cola, Danisco, Groupe Danone, Kellogg, Kraft Foods, National Starch, Nestlé, RHM Technology, Royal Cosun, Südzucker, and Unilever.
Maakt me ook niet zoveel uit. Weet ook niet of er een verband bestaat tussen het schrijven en een gezellig samenzijn in Nice. Weet ook niet of het gezellig was. Wel dat ze samen waren. De Krokettenman, Kellogs en de VWA waren vorige week ook samen. Weet ik natuurlijk niet helemaal zeker, maar het heeft er alle schijn van. Want zoveel is wel duidelijk. Niet alleen kijkt de Krokettenman geen TV, maar heeft hij beide afleveringen ook niet op internet bekeken. De VWA heeft hem bijgepraat over de zogenaamde leugen van Denemarken en Kellogs heeft hem bijgepraat over de 5 soorten ijzer. En hebben ze hem er heel eerlijk bij verteld dat ze de goedkoopste soort gebruiken. Want dat weet verder niemand. Alleen Kellogs. En Katan nu ook. En jij en ik ook.
Vroeger, toen Katan nog televisie keek vond ie de Keuringsdienst “een tegelijk hilarisch en leerzaam pro- gramma dat de prietpraat van voed- selfabrikanten ontmaskert”.
In die tijd moet het geweest zijn dat hij nog schreef dat toegevoegd ijzer niks met je doet en gewoon uitgepoept word.
En dat je fabrikanten zou moeten verbieden gezonde claims te laten maken.
Er is iets gebeurd met meneer Katan. Maar wat?
Wel een beetje sneu als dit de enige vraag blijkt te zijn die overblijft na twee uitzendingen ijzer in de cornflakes.
Is dit dan ook marktwerking?
Groet Maurice
Ha Maurice, boos ben je en gelijk heb je, denk ik, want vals denken is mijn beroep.
Maar ik wil iets weten.
Niet of het in Dublin was (je eerste bijdrage), of in Nice. Ik wil weten of Katan door Kellogs direct of indirect betaalt wordt.
Ik heb bange vermoedens, maar jij sterkt me niet.
Heer Martijn, help ons.
Aanvulling over boosheid van Maurice Dekkers, producent van de Keuringsdient van Waarde: het stukje van Martijn Katan in de NRC van zaterdag was zo dun, zo van niks (met grove onwaarheden) en zo zelfingenomen (als ik niet zo stom was geweest had u dit stukje niet kunnen lezen) dat ik denk dat we helemaal opnieuw moeten beginnen, met verse wetenschappelijke onderzoekers. De Katannen zijn bedorven.
@Klootwijk. Als heer Martijn een schoon geweten heeft, dan helpt hij je.
Nu is het inderdaad aan Katan te verklaren waarom hij opnieuw aandacht vraagt voor een case waarvan de werkelijke pointe hem kennelijk niet interesseert terwijl ook al niemand meer wakker ligt van ijzer, dankzij het Voedingscentrum, de VWA, de uitspraken van wetenschappers van de WUR in de 2e aflevering van de KvW en - wellicht - Katan zelf.
Interessant. 1,5 week na de uitzending was hij wat milder. Het is te horen op zijn site: http://www.mkatan.nl/radio-en-tv/bnr-radio-columns/152-ijzer -cornflakes-en-de-keuringsdienst-van-waarde.html
Via een uitgebreid argument over de vrije markt - daar staat trouwens nogal wat: een pleidooi voor regulering - moeten nu opeens fabrikanten al tegen de consumentenprogramma’s beschermd worden. In het algemeen en tegen de KvW in het bijzonder. Het is al ver boven het gevalletje ijzer uitgestegen. Het motief om daartegen op te treden voor een zo breed mogelijk publiek groeit kennelijk. Louter rationeel kan ik dat niet begrijpen.
@ Klootwijk, dat zou fantastisch zijn, een nieuwe generatie verse onderzoekers. Voorlopig zie ik dat echter niet gebeuren. Waarom niet? Carrière maken op een universiteit is niet echt mogelijk, er zijn weinig tot geen banen, de huidige babyboomers blijven voorlopig ook nog we even zitten. Veel ernstiger: veel universiteiten zijn erg afhankelijk van de bijdrage van bedrijven en subsidies. Ik verwacht dat beide inkomstenbronnen kleiner gaan worden in de komende jaren, met alle consequenties. Geen echt vrolijke uitspraken van mij :-(
Wat een onzin, zeg! Alsof iemand die ooit een forum voorzit, voor altijd in het straatje zou praten van de overige deelnemers aan dat forum?
Dan zou Martijn Katan -en met hem menig andere wetenschapper- een flinke administratie moeten bijhouden, van wie hij voor de rest van zijn leven zonder voorbehoud zou moeten blijven steunen, en zou hij menigmaal in dubio staan wanneer hem om zijn mening wordt gevraagd, ivm strijdige belangen…
Wat een non-discussie.
Ik hou het er eerder op dat Katan een gewoon een oudhollande flapuit is, en af en toe een beetje flapdrol!
Op een onwelgevallig stukje van Katan wordt hier gereageerd met de suggestie dat hij dan wel door Kellogs betaald zal worden. Ik lees geen grote bijval voor de voedingsindustrie in dat stukje, integendeel.
Of Katan commerciele belangen heeft weet ik niet maar een artikel over een gesponsorde meeting waar Katan aan deelnam zegt helemaal niets. Het organiserende ILSI lijkt me redelijk onverdacht.
Ik ben trouwens nog nooit bij een internationale wetenschappelijke bijeenkomst geweest die niet gesponsord werd.
Ik wil Katan hier niet verdedigen want ik vind het een ijdeltuit maar op grote lijnen ben ik het wel met hem eens. Scoren met verkoopcijfers of kijkcijfers, het komt in feitelijk op hetzelfde neer. Zijn wetenschappers zoveel beter? Ik vrees van niet. Maar Katan heeft in ieder geval zelfkritiek en de KvW niet.
Jurgen, wat voor optredens en sponsoringen van die optredens er ook mogen zijn, dat zal me werkelijk worst wezen want zo zit de wereld in elkaar. Verkoop-, kijk-, citaatscores of optredens in het Journaal, op BNR of in Achter het Nieuws zijn zonder meer vergelijkbaar. Dat is dan ook irrelevant. Ik wil er doorheen kunnen kijken.
Wat verbazing zou moeten wekken is de uitspraak dat consumentenprogramma’s (daar staat dus niet de KvW, maar dat soort programma’s in hun algemeenheid) te weinig tegenspel krijgen en alweer die aandacht voor een issue dat inmiddels was dood gebloed, terwijl het issue waar het om draait en waar de KvW zich in de 2e uitzending wel degelijk mee revancheerde zorgvuldig onder het tapijt lijkt te worden geveegd. In het liberaal gereguleerde toelatingsbeleid van toegestane ingrediënten wordt de gezondheidsnep ingebakken. Door wie en wie kijkt er nog om? In een betoog over de vrije markt en consumentenbescherming - en die van eerzame producenten - zou ik daar nou juist iets over verwachten.
Dat het argument juist de andere kant opvalt, is gek. Daarom wordt dit non-issue toch weer een issue. Zelfkritiek of niet.
