Misschien loont het wel te middelen. Een deel goedkopere bulk en een deel onderscheidende kwaliteit en smaak. Inmiddels hebben consumenten wel het verschil kunnen proeven tussen de diverse rassen. Dan kunnen ze kiezen, goedkopere minder smaakrijke tomaten of duurdere maar smaakrijke tomaten. Voor die laatste zal altijd wel een markt blijven. Het zou kunnen dat de winst van het ene het verlies op het andere opheft. Niet alle eitjes in hetzelfde mandje.

Ik betaal graag meer geld voor een smaakrijke tomaat die ik rauw wil eten. Voor warme gerechten waar tomaten in verwerkt worden, gebruik ik altijd Italiaanse of Spaanse vlezige saustomaten in blik zoals de San Marzano of de Roma. Van goedkope waterbulktomagten kun je geen lekkere saus koken.

Een feit is dat lekkerdere rassen minder kilo’s produceren en daarmee ook een hogere kostprijs per kilo hebben. Als de hele tomatensector het zou gaan doen betekent het dat er zeker 20% minder kilo’s in Nederland geproduceerd worden. Daardoor kan de telersprijs van de tomaten al van nature omhoog gaan, omdat er schaarste gecreeërd wordt.

Probleem is echter, als je dat doet, zonder iets (heel veel)te doen aan de uitwisselbaarheid, dat we er dan met zijn allen niks mee opschieten en het alsnog afleggen tegen de geïmporteerde kiloknallers.

De haalbaarheid van het overschakelen op lekkerdere rassen op korte termijn is ook minimaal. Voor 2010 ben je al te laat en voor volgende jaren zal er eerst voldoende zaad moeten zijn om sowieso al over te kunnen schakelen.

Als tomatentelers zul je eerst fans en ambassadeurs moeten zien te krijgen en je verhaal moeten vertellen, tot en met de winkelvloer en het aanrecht. Dus op kleine schaal met andere rassen experimenteren, echtemensenmeningen verzamelen, aan de uitstraling van het product werken en investeren in verkoop- en communicatieconcepten.

Maar dan moet het nog aangeboden kunnen worden aan de consument, dat is nog de moeilijkste stap. Met het gaan telen en verkopen van echt onderscheidende tomaten zul je een soort A-merk moeten maken, althans om die herkenbaarheid te kunnen garanderen. Daarmee word je minder uitwisselbaar en weet de tevreden consument waar hij de volgende keer weer naar moet grijpen. Echter de A-merken zijn op hun retour ten kosten van de huismerken lazen we deze week in de krant.

Toch zal er voor iedere lekkere-tomatenplant ook eerst een klant moeten zijn, voordat je hem plant. Want moet je met lekkerdere tomaten de bulkmarkt op, dan krijg je er als teler minder geld voor in plaats van meer en delf je het onderspit. Wat dat betreft is een tomaat net een aardbei.

Dus tijd voor nieuwe verkoop- en communicatieconcepten voor authentieke tomaten en tomatentelers.

Jan, denk je dat het zou helpen als de coöperatie het maken van een eigen merk faciliteert (inpakken, bar(boer)code, branding, verkoopondersteuning) om de hiaten tussen de welwillende teler enerzijds en de markt anderzijds te overbruggen? Het verkopen van boerenspullen langs de kant van de weg is dusdanig kleinschalig dat we daarmee de oorlog niet gaan winnen. Klein verpakte smaakvolle tomaten met naam en toenaam van de teler en diens gedachtegoed als keuze bij verschillende supers kunnen dat wel. Maar om dat te faciliteren heeft de teler een schoenlepel nodig. Een rol die - denk ik - uitstekend vervuld zou kunnen worden door de coöperaties.

Mark, dat faciliteren tussen de teler en de (super)markt gebeurt nu ook al. Voorbeelden zijn StreekSelecties (o.a. Gijs) en Willem & Drees. Dat zijn geen coöperaties maar het is wel een vorm van samenwerking. Bij deze vormen van samenwerking zoekt de faciliterende schakel naar passende producten en ondernemers, zowel bij de telers- als aan marktkant. In verkoopondersteuning, de branding, de boercode, productdiversiteit, enzovoort is daarbij al voorzien.

Bij de gangbare coöperatieve samenwerking komt het initiatief vanuit telersgroepen,zowel op productniveau (bijvoorbeeld een onderscheidend tomatensegment), als een breed assortiment van niet als zodanig herkenbaar onderscheidende en dus makkelijk uitwisselbare producten (bijvoorbeeld Greenery of ZON).

In het eerste geval zouden die telersgroepen met een echt onderscheidend product samen een familieschoenlepel aan moeten schaffen. Dus als een gezamenlijk merk presenteren, met onderliggend authenticiteitsgedachtegoed en transparantiekenmerk.
In het geval van de gangbare coöperatieve organisaties zoals Greenery en ZON, zouden die best wel als familieschoenlepel kunnen fungeren. Of ze dat willen, of ze dat doen en of ze slagvaardig genoeg zijn is een tweede.

Ik vind die tussenfacilitators zoals StreekSelecties en Willem & Drees nog niet zo’n gekke oplossing. Nu alleen nog voor de grotere volumes en bredere verkrijgbaarheid. Dus uitrollen die handel.

Jan, maar ben je het dan niet met me eens dat coöperaties daarvoor de meest voor de hand liggende partijen zijn? Dan heb ik het niet over de Greenery. Sommige coöperaties hebben zelfs een eigen supermarktketen(tje). De link is dan snel gelegd. Niets ten nadele van Willem en Drees en andere initiatieven (ik juich ze van harte toe), maar om te komen tot grotere volumes op korte termijn, is het niet allesomvattend genoeg. ‘Uitrollen die handel’ is vanuit coops snel te realiseren.

Mark, welke coöperaties met een eigen supermarktketen(tje) bedoel je dan?

CZAV in elk geval. Ik weet eerlijk gezegd niet of er meer coöperaties zijn met supermarkten. Maar om de beschreven rol te vervullen is dat ook geen noodzaak, wel makkelijk.

Mark,

Coöperaties zijn inderdaad de meest voor de hand liggende partij. In de voedingstuinbouw zijn ook veel telersverenigingen. Die kunnen dit misschien nog veel beter. Punt is dat er vaak niet verder werd gedacht dan een nieuw doosje of zakje, waardoor de houdbaarheid iets beter bleef. De tuinders zelf in het zonnetje zetten is nog vrij nieuw.

Trots zijn op je product is niet iets waar tuinders in het verleden mee te koop liepen, hoewel ze wel degelijk die trots mogen uitstralen. Vaak zijn bijvoorbeeld lijnen uitgezet als ‘Traditionale’, dat refereert aan Zuid-Europa, zoals de Bertoli-aanpak. Trots zijn op je schone kassen met biologische bestrijding is een griezelig gebied, omdat er ook kritiek is vanuit de samenleving. Hightec en steenwol wordt door consumenten over het algemeen liever niet geassocieerd met voedsel. Ik bespeur dus angst en onzekerheid bij de telers om dit uit te dragen. Is dat terecht of zouden ze er goed aan doen om hun ‘echte’ verhaal te vertellen?

Ander punt dat ik graag aan de discussie wil toevoegen is versheid. Ik durf te stellen dat de Nederlandse producten veel verser zouden kunnen zijn als het product dat doorgaans in de super of op de markt ligt. Met producten wordt gehandeld en gespeculeerd. Het feit dat die Spaanse komkommer met condoom pas veertien dagen na de oogstdatum bij C1000 in het schap ligt zegt genoeg. Binnen een straal van 600 km kunnen producten in 24 uur in de supermarkt liggen. Daarbuiten één of twee dagen later. Geen veertien dagen. Opvallend vind ik daarom een reactie die binnen kwam op mijn blog in het vakblad Groenten en Fruit. daar schreef Leo:

“Wij hebben ons adresje gevonden wat bijvoorbeeld Tomaten betreft. Sinds wij met ons gezin tomaten (grote tros en bijzonder klein, eveneens aan tros) halen op het Slimpad in Kwintsheul is de consumptie met zeker 500% gestegen. Enkele maanden terug had AH een actie waarbij het 2 kilo halen, èèn betalen was. Dus duidelijk goedkoper als we gewend zijn. Het was de eerste keer en de laatste keer dat wij ze kopen op prijs. Een uitmuntende kwaliteit is een pre en zorgt gegarandeerd voor veel herhalingsaankopen.”

Dus als telers weer in staat zijn om aan kwalitatief goede tomaten ook versheidsgarantie te koppelen, wat is dan jullie reactie? Dezelfde als die van Leo?

Versheid is - vanuit de lokale gedachte - één van de argumenten. Er zijn er denk ik nog veel meer. Zoals Leo zijn tomaten vindt, kan iedereen zijn of haar producten vinden, vooropgesteld dat het voelt als een ‘vondst’ met herkomst. ‘Trostomaat van Appie’ is geen vondst met herkomst. ‘Kwintsheulse tomaten van ‘t Slimpad’ zijn dat wel.
Belangrijke achtergrondgedachte is dat de teler/boer uitgedaagd wordt zelf te innoveren op productniveau. Ik zou graag eens meekijken in dat proces om te zien of de benadering van proces en markt niet snel verbeterd kan worden. Ik heb sterk het gevoel van wel.

even een reactie op mark en pieternel niet iedere kweker van tomaten is in de gelegenheid om zelf de tomaten te verkopen aan de consument . Wij doen het al jaren in de vorm van een boerderijwinkel en inderdaad de verkoop van tomaten en ook andere groenten die wij zelf kweken worden gretig afgenomen .Via een website kun je een en ander goed verwoorden of via mond op mond reklame .Maar hiermee kun je maar een beperkt gedeelte van je produktie afzetten . De rest zal toch echt via de supermarkten en groentespeciaalzaken , markt en allochtone groentewinkels verkocht dienen te worden . En hiermee zijn we weer terug bij hoe vermarkt je het een en ander . Hier zal toch een antwoord op gevonden moeten worden .want het is echt 5 voor 12

@Willem Doorn, misschien kun je al gewoon simpel aan elke tros tomaten een labeltje hangen met:

“Deze tros is door liefdevolle verzorging groot geworden en met de hand geplukt door Willem Doorn. Wilt u zien hoe Willem het doet, kijk dan op http://www.willemdoorn.nl”

Willem, dat is nu juist het hele punt. De slijtverkoop met het stalletje aan de straatkant is niet genoeg. Heel charmant, dat wel, maar ook een druppel op een gloeiende plaat.
Dus moet er ‘iets’ komen dat jou (en andere vooruitstrevende boeren en tuinders) helpt om jouw product op de juiste manier aan de man te brengen in de supermarkten. Dat ‘iets’ zou een (anders opgezette) coöperatie kunnen zijn. Geen nieuwe, alleen maar anders georiënteerd.

Mark, hoe ga je dat doen voor een land dat 80/90% van zijn tuinbouw over de grens brengt? De supers zorgen voor ongeveer de helft van wat wij eten en doen dus 5-10% van wat Willem maakt. Daar schiet hij dus ook al niet mee op.

Dick, je hebt een punt, Nederland is een exporterend land. Tuinbouw zelfs extreem.
Maar de transparantie die de Boercode met zich meebrengt (in combinatie met uitstraling, verpakking, marketing) kan ook in export wel een argument zijn. Kijk maar naar bepaalde Franse lokaliteiten als de Bresse kip. Dat geeft goed de mogelijkheden weer. Daar waar producenten (of het nu om tuinbouw, landbouw, veeteelt of viskwekerij gaat) een in hun ogen onderscheidend product hebben, krijgen ze de mogelijkheid om dat op hun eigen manier in de markt te zetten. Wanneer jouw markt over de grens ligt, zul je daar rekening mee moeten houden.

Maar wat moet Willem nou doen? Nu dus. Pieternel stelt de vraag niet voor niks. Zijn collega’s en hijzelf zitten binnenkort allemaal weer bij de bank die ook weet wat er gebeurt als er meer uitgaat dan inkomt en het eigen vermogen al een tijdje is uitgehold.

@Dick, op korte termijn? De rassenkeus is al bepaald, sterker nog, de tomaatjes hangen er al aan. Dus daar valt niks aan te doen. 
Wat nu voor dit seizoen te doen? Bidden, bidden, bidden en hopen dat de teelt elders in Europa op grote schaal verongelukt.

Wondermiddelen bestaan niet Dick. Zeker niet als het water al aan de lippen staat.
Maar in mijn ogen moet Willem goed nadenken over- en verwoorden wat de absolute meerwaarde is van zijn product of producten. Vervolgens nadenken over wie die producten van hem wil kopen (eindgebruikers) en daar een verpakking en marketing bij (laten) verzinnen.
In zijn eentje een best lastig traject en in de regel niet passend bij de leest van Willem en veel van zijn collega’s. Daarom is samenwerking met een coöperatie (of andere partij die zich tussen supermarkt en producent in wil wurmen) voor Willem prettig, als die hem hier zo goed mogelijk in ondersteunt. Dat laatste stuk zal per keer verzonnen/geschreven moeten worden. Eenheid is nou juist hetgeen je wilt vermijden.

Jan, dan moet je dus wat productie wegnemen, maar ik begrijp dat er nou juist bijkomt. Tuinders - met name die in tomaten, paprika’s en komkommers - hebben jullie al eens uitgerekend wat er gebeurt als, zeg, 20% van de productie naar de koeien, varkens en biovergister verdwijnt? Ik bedoel dat heel prozaïsch: stijgt jullie opbrengst dan? Zo ja, waarom doen jullie dat dan niet? Ja, ik weet het, omdat de spullen dan uit Spanje komen, dat begrijp ik. Maar hun prijs stijgt ook als zij navenant meedoen. Waarom vergis ik me?!?!? We hadden het immers over nieuwe vormen van corporatisme.

Mark, da’s beleid voor volgend jaar. Maar je hebt gelijk. Het moet nu gemaakt worden.

Dick, ten dele kan het al voor dit jaar, maar alleen voor producenten die al een product hebben dat vermeldenswaard is.

Schat eens om hoeveel procent van de productie dat gaat.

Veel te weinig en zie daar het probleem.
Anderzijds, hoe eerder begonnen hoe meer volgers. Het water stond hoog niet?

Nieuwe vormen van cooperaties. Met verplichte deelname van producenten en een gereguleerd aanbod. Nu nog een hek om Europa en je kunt aanbod bepalen.
Wat klinkt dat eenvoudig, maar het is niet zo. Grote afnemers kunnen grote cooperaties in een balansmarkt ook het mes op de keel zetten.
Beter is het om producenten een basisprijs te geven voor geleverde prestatie en laat de retail het dan onder elkaar maar uitvechten.
Maar ik geloof dat ik dat al eens geschreven heb!!!

Dick, doordraaien dat moet je niet doen met een hoogwaardig product, maar juist met een laagwaardig product.
Hoe zit het ook weer met die 7 effen: flowers, fragrance, food, feed, fuel. Dat is de volgorde met de hoogste kwaliteitsverhouding (ik mis er enkele). Het is goed om zo hoog moegelijke klasse te produceren, behalve als er een overschot aan is. Het lijstje met effen kun je dus verder uitbreiden met steeds minderwaardig product: overschot aan feed, overschot aan food, overschot aan fragrance, overschot aan flowers.
Produceren voor doordraai is onzinnig voor bloemen of kruiden, voor biobrandstof is het relatief veel meer zinvol.

‘Verplicht’.  ‘Gereguleerd’. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat je zelf de vader bent van deze gedachtes Paul. Het is een traject wat lang stand heeft gehouden en nu niet meer voldoet. Gegarandeerde opbrengst, basisprijs, het zijn termen uit een sterfhuisconstructie.

Mark, het is precies andersom. Toen het losgelaten werd is de sterfhuisconstructie gaan werken.

We gaan nu in rondjes draaien en zullen in die rondjes blijven draaien. Dat komt omdat het denkkader ‘op’ is. Kan iemand benoemen waar het aan schort?

Ach Pieternel, als ik de tomaten van de supermarkt proef heb ik al lang weer het idee waterbommen gekocht te hebben. Met een stukje groen eraan, zonder een stukje groen eraan, alle varianten smaken meer naar water dan naar iets anders. Zelfs de ooit lekkere Tasty Toms zijn allang weer op de retour, het is een gok of je daar nog iets lekkers uit het zakje haalt.

Het is toch van de gekke dat als je lekkere tomaten wilt dat je die uit blik moet halen, zoals Florine schrijft, omdat je ze nergens anders kan krijgen?

Ik dacht (als consument) een tijdje geleden verbetering te zien (en te proeven!) maar ondertussen ben ik alweer teleurgesteld. Zoals Dick schrijft, reputatie komt te voet en gaat te paard, het zal een tijdje duren voordat mijn vertrouwen in de Nederlandse Tomaat weer is hersteld.

Vorig jaar zijn we bij Jan Robben langs geweest en hebben we van alle rassen die toen te koop waren een doosje gekocht, met familie zitten proeven en wat was dat een week lang genot. Maar moet ik nou echt 200+ km rijden voor fatsoenlijke aardbeien of groente? Dat schaalt niet echt… (ik lees hierboven dat ik voor tomaten naar kwintsheul moet, is gelukkig iets dichterbij :)

Maar als ik dan twee links verder lees dat overleg over samenwerking tussen telers weer is mislukt denk ik “halloooooo jongens, wordt eens wakker met zn allen!”

Het schort volgens mij aan mensen die aan touwtjes trekken en veranderingen door moeten voeren.
Over de smaak van tomaten? In hoeverre speelt er mee of de tomaat natuurlijk afgerijpt is of half rijp geplukt en noodrijp moet worden?

Paul, dan verschillen we hier structureel van mening. Ik denk dat overheidsregulering - of het nou subsidie of basisprijs heet - een prima methode is om nieuwe, maatschappelijk waardevolle initiatieven te kickstarten. Maar niet om dat initiatief tot in lengte van dagen te dragen. Ook niet als het iets zo essentieels als voeding betreft.
Dick, je vraag is erg algemeen. ‘Waar schort het aan’. Doel je op het denkkader hier of op het probleem dat besproken wordt? In essentie moet iets wat nu ‘niche’ is gemeengoed worden. Dat vraagt veel van alle partijen, niet in de laatste plaats van de consument en daar moet ook de grootste verandering plaatsvinden. Maar denk nou in Godsnaam niet dat de vraag zomaar verandert. Dat moeten producenten doen. Eventueel geholpen.

Mark, ik hou tegenwoordig wel eens een presentatie voor boerenpubliek waarin ik een simpel plaatje laat zien dat de Nederlandse boer sinds 1886 volgt. Breng je vaste kosten omlaag door meer eenheid product op dezelfde kostenbasis te maken. Zolang dat denken de Nederlandse productieboer - en tuinder fundamenteel beheerst zal zelfs Paul’s hek om Europa niet helpen. Dwz als dat hek de primaire focus heeft en de kwaliteit en inbedding van het product op de 2e plaats komt, blijft het vastlopen. De Ndl. tuinbouw problematiek is geen mondiaal, maar een Europees vraagstuk. Dat geldt ook voor het varken; nu nog tenminste. Na 2013 is varken net als kip wel een wereldprobleem, maar voor de Nederlandse boer zal de storm even hard uit het voormalige Oostblok waaien. Toch ligt bijv. Polen gewoon in Europa.

Hoe kun je je productie reguleren zonder dat je afhankelijk bent van productiedriftige buren of een politiek die onwillig is om daarvoor te zorgen? Hoe zorg je dat je dat doet tegen prijzen die beter zijn dan de huidige retailprijzen of in iedere geval niet slechter?
Dat zijn volgens mij de twee vragen waarop een antwoord moet komen. Hekken om Europa worden voorlopig niet gebouwd. Degene die daarop wacht gooit zijn eigen glazen in. Ik zou m’n lot in eigen hand nemen. Ik interviewde afgelopen week iemand die dat deed. Morgen verschijnt het in de loop van de dag in de online boerenkrant van dit land.

Dick, laten we een paar wetmatigheden proberen vast te stellen om te zien of daar consensus over bestaat:

De welvaart in het rijke westen houdt in, dat we slecht zijn in productie van bulk tegen lage prijzen. Dat moeten we dus ook niet meer willen.

Als markten zich ingrijpend wijzigen, vallen er slachtoffers. Proberen alles te redden is onzinnig.

De invloed van de overheid is tanende. Onder invloed van de nieuwe media ontstaat er een machtsvacuüm, waardoor de regulerende rol van de overheid kleiner zal worden. Dat is overigens al even gaande. Maatschappij 3.0. Bovendien willen de overheden af van hun ingrijpend regulerende rol in de vrije markt.

Vraag is dus waar we wel goed in zijn zonder dat de overheid wordt gevraagd daar een grote rol in te spelen.

Mark, dat zijn onderwerpen waarover ik het op 1 april in Eindhoven - in de oude lichttoren van Philips - wil hebben. Hier worden ze steeds in brokjes en stukje weer beschreven. Het is tijd om het er live over te hebben.

Niettemin wat elementen:
- bulk vergt zeer professionele managers en een fundamenteel nieuwe herstructurering van de landbouw in Europa (zie mijn interview met LEI-baas Ruud Huirne)
- het publiek is daartegen
- de politieke stoplichten staan allemaal op liberaal
- in de rest van de wereld komt goedkope bulk landbouw op; m.n. kip en varken zullen daar last van krijgen
- die landen zullen die land- en zelfs tuinbouw gebruiken om deviezen te genereren en destabiliseren daarmee onze bulk (en zorgen voor honger thuis)
- vraag: bouwen we hier voldoende snel alternatieven op? Zo nee, dan kan op langere termijn onze voedselvoorziening spaak lopen (en zullen die paar nu als ‘domme kleine nicheboeren beschouwde lieden goud verdienen). In dat geval gaan we aan de goedkope opium, die daarginder op een goed moment beter uitkomt. Als we hier dan met weinig, cq. alleen wat niche-productie zitten hebben we een probleem dat zelfs onze non-agri economie zal ontwrichten. Nieuwe machtige naties zullen daar waarschijnlijk weinig problemen mee hebben.

In mijn interviewronde voor het AGD merk ik dat boeren en hun economische wetenschappers nog nauwelijks nadenken over wat die mix betekent voor onze land- en tuinbouw. Ik gaf de elementen al waarop je nu kunt doorredeneren. Het ontbreekt aan lange termijnvisie en aan vertaling daarvan naar morgen. Echt morgen dus: 1 maart (eigenlijk vandaag al).

O ja, duurzaamheid zou voorkomen dat spullen van ver nog kunnen. Vergeet het. Daar zijn anti-liberale maatregelen voor nodig. Het IPCC-schandaal heeft die voorlopig kaltgestellt. Hier gaven we daar wat intelligentere analyses bij; onze toen nog politiek verantwoordelijke minister gaf blijk er weinig van te begrijpen.

Dick, je elementen zijn legitiem. Één vraag terug. In hoeverre is het erg dat we niet meer voor 100% kunnen vertrouwen op ‘self sustaining’ in Europa? Of zelfs veel minder dan 100%? Hele volksstammen doen dat al vele decennia. In Europa doen we het ook, alleen intern. Niet lang geleden was de Spaanse productie ook een bedreiging (en is ie dat niet nog steeds?).
Stel dat wij ons specialiseren. Niet alleen andere rassen en mooiere soorten, maar ook andere productiemethodes. Denk aan richtingen als CO2 neutraal, met gebruik van weinig water, zonder toegevoegde energie, gesloten cycli van meerdere producten: kortom, de toekomst. Kunnen we dan niet - opnieuw - onze ‘self sustaining capacity’ herstellen?

O ja, ik vergat het nog: hier mogen ze niet, maar in Frankrijk wel. Daar koop je 1 kilo Marokkaanse tomaten voor 98 eurocent. De telers van hier mogen zeggen wat ze daarvan vinden. ‘Mind your step’, zegt de Londonse metro. ‘Mind the future’ en denk van daaruit terug, zou ik zeggen.

Ja Mark, dat denk ik wel. Ik pleitte er de laatste weken op diverse podia voor om dat wat jij daar noemt ‘betekenis’ te geven. Anders wordt het weer bulk. Ik hoop ook dat AH daar op gaat letten met bijv. zijn ene ster varkensvlees, het eerste grote experiment op dat gebied (en ik ben daar niet eens sceptisch over). Ik hoop ook van ganser harte dat de Dierenbescherming dat niet weer gaat verkloten zoals ze deden in het geval van de Volwaard-kip die nu uitwisselbaar huismerk van AH is geworden.  Maar ik ben er geweest en geloof echt dat ook zij het begrepen hebben.

Wel hoorde ik vorige week dat een grote boerenkoepel dat nog steeds niet heeft begrepen. Dat stemt dan weer minder positief.

‘Fight the battles you can win’. Als er nu - in tijden van nood en crisis - voldoende boeren en tuinders kiezen voor het innovatieve pad, kan de landbouw en veeteelt in Nederland op de middellange termijn weer een winstgevende sector zijn. De moeilijkheid zit hem in de overtuiging. En ze kunnen het niet alleen....

Ik hoorde dat een journalist in de Volwaard-case wil duiken. Nuttig, want teveel grote ‘battles you can’t win’ leiden tot een ‘lost war’. Dat is een drama voor boerenmens en dier. Het zou jammer zijn als de eerste zich ernstig tekort bleef doen en de tweede daar de consequenties daarvan moet blijven ondergaan.

En nu terug naar tuinbouw, al zijn de cases hartstikke relevant.

Een bankman zei laatst dat wij als ondernemers naar de sector moeten kijken alsof het een multinational is. Vooral rondom transactie kosten. Als men dat doet kan iedere speler concluderen dat er nog veel te verbeteren is. Dit deel van de keten benaderen geeft wellicht een kostprijs verlaging. Het wordt hopeloos vaak door verschillende keten spelers ten koste van collega keten spelers als vette worst voor gehouden. Keten verkorting, verticale integratie enz enz.. Puntje bij paaltje komt er iedere keer maar bitter weinig van terecht. De reden hierachter is het verschil van inzicht tussen de keten spelers en het gebrek aan een overall regie. Kijken naar de keten als multinational geeft wel een deel van het probleem weer maar is geen oplossing. Er zal ook gehandeld moeten worden als een multinational om de keten kosten te verlagen (en hiermee de winsten per keten deel beter te verdelen).

Is het dan opgelost?
NEE!

Het grote probleem en ook de uitdaging zit in de diversiteit van de ondernemers.
De spelregels die in onze sector gelden zijn niet gelijk aan een multinational. En dat is maar goed ook, anders vermoed ik dat er maar weinig innovatie van de grond zou komen. De individuele ondernemers kunnen het best innoveren. Op smaak, rassen, techniek en noem maar op. Ook kunnen zij het best renderen op hun keten aandeel, omdat ze financieel eindverantwoordelijk zijn voor hun “afdeling”.

Waarom schrijf ik dit nu op?
Het zijn de twee tegenstellingen die onze sector Europees in een wurggreep houdt. Aan de ene kant het onmogelijk kunnen komen tot een efficiënte keten door de versnippering. Aan de andere kant de hoge efficiëntie door de versnipperde eigendomsstructuur. De balans tussen die twee zoeken en vinden is een duivels karwei, en blijkt keer op keer een groot gevecht.

Het resultaat zou wel eens een grote voedsel/product schaarste kunnen zijn. Met als gevolg een destabilisatie van de maatschappij. (als ik soms het nieuws zie denk ik weleens dat dit al aan de gang is)

Op korte termijn, dus om dit jaar weer door te sukkelen zit er niet veel meer op dan te hopen op fors minder grote productie. Als dat niet op natuurlijke weg gaat, door natuurrampen of door plantenziekten, dan zouden telers zelf in moeten grijpen door bijvoorbeeld niet onder de kostprijs te verkopen.

Dan zal er tijdelijk een deel van de oogst vernietigd moeten worden, maar er zal toch eten op de keukentafel moeten komen, dus die winkelschappen moeten gevuld blijven. Op een bepaald moment wordt het weer een vraagmarkt en dan trekken de prijzen vanzelf weer aan zou je zeggen.

Alleen, op de manier zoals de tuinbouw nu in elkaar zit gaat dat nooit werken. We hebben veel te veel dissidenten en opportunisten.

Mark zegt: “Stel dat wij ons specialiseren. Niet alleen andere rassen en mooiere soorten, maar ook andere productiemethodes. Denk aan richtingen als CO2 neutraal, met gebruik van weinig water, zonder toegevoegde energie, gesloten cycli van meerdere producten: kortom, de toekomst. Kunnen we dan niet - opnieuw - onze ‘self sustaining capacity’ herstellen?”

Ja, daar kun je een USP van maken. Eigenlijk het beste dat de tuinbouw heeft te bieden. Tegen de achtergrond van de mondiale discussie over voedsel moet je juist een sector neer zetten die zijn broek kan ophouden.

Mijn zorg zit vooral in de opbouw van de glastuinbouwsector. In grove lijnen zijn de telers die geïnvesteerd hebben in de nieuwste technieken ook de telers die bulkproducten telen (niet allemaal!). Het zijn vaak de iets kleinere, soms iets oudere bedrijven die niet wilden meedoen in de ratrace die gekozen hebben voor de specialties met toegevoegde waarde. Dat maakt deze discussie er niet eenvoudiger op.

En elke keer herhaalt zich de discussie zich weer. Wanneer komt er een einde aan de kamikaze van de boeren? Wanneer gaan we inzien dat bulk en lage prijzen geen rendement opleveren? Wanneer laten we bankmensen die zeggen dat we de branche als een multinational moeten zien, weten dat ze eerst maar hun eigen huis moeten opknappen? Wanneer houden we op met te geloven dat marktgerichtheid de oplossing is (daarbij doen we er toch niets aan)? En wanneer kunnen we stoppen met het woord innovatie te pas en te onpas gebruiken? Er zijn nog veel meer vragen.

Steeds weer is het antwoord simpel:

De toegevoegde waarde moet omhoog. Dat kan als de kwaliteit zichtbaar omhoog gaat. En als we dat voor de gebruiker relevant maken. Het betekenis meegeven.

Ook een sterkere concentratie op de thuismarkt zou helpen. De export (ook alleen maar bulk) terugbrengen. Omzet naar beneden, marge omhoog. Strategie: kwaliteit, kwaliteit, kwaliteit in alle details tot en met hoe het bij de consument terecht komt en gebruikt wordt. Er is een vreselijk te kort aan dit kwaliteitsdenken en dat terwijl het de enige redding is.

Denk niet dat dit zonder cold turkey kan. Daarvoor is de branche te verslaafd geraakt aan het volume denken. Het zal offers vragen. Maar misschien kan het nog. Er wachten moeilijke jaren. Samen met de overheid en de banken hebben we het er ook naar gemaakt. Alle partijen zullen moeten opdraaien voor het leed en een deel van de gifbeker leegdrinken.

Dat klinkt pijnlijk en is pijnlijk. Maar daarom niet minder waar. In de staart van een discussie op het Agrarisch Dagblad naar aanleiding van ideeën van Jan Douwe van der Ploeg ontstaat hetzelfde kringetje. Vanmiddag ging daar een interview online met Herman Kemper die een ‘andersschalige’ vorm van kippenhouderij wist vorm te geven. Daar werkt hij al aan sinds 1990.

Hij vertelde me een mooie metafoor: “Ik denk dat het anders kan en vergelijk mijn manier van werken weleens met de snelweg en tussendoor rijden. Iedereen probeert zo snel mogelijk van A naar B te komen. Over de snelweg dus. Maar daar krijg je files en verstoppingen van. Ik rij over binnenwegen, zie onderweg van alles, geniet en heb nog plezier in mijn werk. En misschien ben ik wel even snel in Amsterdam.”

Goed en interessant verhaal van Herman Kemper. Zijn strategie vertalen naar tomaten en andere producten kan zeker perspectief bieden op langere termijn. Maar Herman is ook al een heel tijdje bezig met de vormgeving, dus voor de snelle oplossing is het ook niet eenvoudig. Herman heeft ook lang aan zijn reputatie moeten werken denk ik.
Ik merk het ook bij mijn eigen ‘smaak’aardbeien. Daar ben ik al bijna 10 jaar mee aan de weg aan het timmeren, sinds 2 jaar ook van die snelweg afgeraakt, maar binnendoor is het nog wel een heel eind heb ik wel gemerkt. Het is er onderweg hier en daar zeker ook wel mooier op geworden, maar de snelwegfans hebben het niet zo op sluipverkeer.
Voortdurend kom je de steeds meer opgeworpen barricades en drempels op je weg tegen. Steeds moet je weer een blokje verder omrijden, maar met het verstrijken van de tijd zien we het eindpunt van de rit toch stilletjes naderen: het doel van de reis .....of toch op het laatste nippertje nog total loss in de vangrail?

Maak eens wat van die tomaten. Voeg waarde toe. Zoek partners daarvoor en wordt samen sterk. Komkommer/aardbeien/tomaten chutney? Vast niet :-), maar er is met wat geexperimenteer ongetwijfeld een markt voor afwijkende tomaten/XYZ combi producten die een hogere marge hebben EN de top van het volume kunnen wegvangen zodat de topproductie niet tegen ramschprijzen in de super ligt of naar het vee gaat.

Het antwoord was dus simpel en Herman Kemper geeft het: passie, kwaliteit, eigen pad, vakmanschap en ook verantwoordelijk willen zijn voor de verkoop.

Als de (verenigde) tomatentelers nou eens iets aan productontwikkeling gaan doen, samen met een stel levensmiddelentechnologen, fooddesigners en samen een tomatenproductenverzendhandel opzetten. Eventueel in combinatie met andere verwerkte groenteproducten.

Behalve tomatensoep, -ketchup, -puree, -sap en -saus is er vast nog een hele range houdbare en zinvolle producten te bedenken. In tijden van overvloed kunnen zo grote hoeveelheden tomaten uit de markt genomen worden. Om efficient te kunnen produceren wellicht eerst wat volume opsparen in een grote diepvries. Bij een huismerkproducent productiecapaciteit inhuren en draaien met die handel.

Natuurlijk wel producten maken van onderscheidend goeie kwaliteit, een eigen merk van maken en de verkoop in eigen hand nemen, bijvoorbeeld via au(tomaten), maar vooral via internet. TNT zal het nog druk krijgen.

Met invriezen kun je direct beginnen, zodra er wat teveel is en als de versemarktprijzen naatje pet zijn.

Rare vraag misschien, maar waarom is er eigenlijk geen verse tomatenpremie? Ik wrijf m’n vingers graag over het kroontje omdat ik van dat luchtje van een verse kroon hou. Oude tomaten hebben dat niet. Een ouderwetse staffel dus. Paprika- en tomatentelers vertellen me dat het voor hun product veel uitmaakt of het gisteren uit de kas kwam of al twee of drie weken geleden. Daar mag dan een plukdatum en prijsstaffel op staan. Hoe ouder hoe goedkoper.
Of zo dat het publiek geen zier interesseren om dat het toch niet te proeven is?

Geen rare vraag, integendeel zelfs. Maar dan ga je er wel van uit dat je als consument op het moment van kopen keus hebt. Dat in supermarkten straks verse, 3 dagen oude en 2 weken oude komkommers naast elkaar liggen?

Zou kunnen hoor, maar is dat niet slecht voor het imago van het versproduct. Zelfs al wordt nu 2 weken oud voor vers verkocht, echt vervelend wordt dat toch pas (verstandelijk gezien) als ze verschillend geprijsd naast elkaar liggen.

Tjsa, die smaak zal inderdaad wel een rol spelen, maar zonder keus lijkt me dat een schijnprobleem.

Alle lof voor Dhr Kemper, daar niet van, maar wat zegt zijn succes?

Enkele feiten:
A Dhr Kemper heeft de hele keten in de hand en heeft daarmee succes.
B In Den Haag is een winkel met delicatessen waar zelfs mensen uit Breda en Maastricht op af komen.
C Nieuw-Zeeland heeft alle landbouwsubsidies afgeschaft en de boeren hebben zich alleszins goed daar bij aangepast.
D Ik ken iemand en diens opa rookt en zuipt als een ketter en is met zijn 90 jaren nog zo gezond als een vis.
E Zuid-Korea was ooit even arm als de neten als al die Afrikaanse landen en het heeft zich ontwikkelt vrijwel zonder ontwikkelingshulp
F De bekende voetballer ..... komt uit een Braziliaanse sloppenwijk.

Welke conclusies zijn gerechtvaardigd?
“Het antwoord was dus simpel en Herman Kemper geeft het: passie, kwaliteit, eigen pad, vakmanschap en ook verantwoordelijk willen zijn voor de verkoop.”
Landbouwsubsidies zijn onzin
Ontwikkelingshulp is onzin
Als je gezond én oud wil worden moet je zo veel mogelijk roken en drinken??
Als je als arme verder wil komen ligt de wereld aan je voeten (als je maar wil)

Of: Als die delicatessenzaak klanten heeft uit Maastricht, is dat een teken van succes? Of van kwetsbaarheid? (Wat gebeurt er als zo’n zelfde zaak opent in Breda?

Absolute gevolgtrekkingen maken uit een voorbeeld is fundamenteel verwerpelijk. Het reduceert het leven tot een soort Olympische spelen. En dan niet volgens het ouderwetse thema: Het is belangrijk dat iedereen kan meedoen. Nee, volgens het moderne thema: iedereen kan de winnaar zijn. Als je dat niet bent ben je een loser, een onaangepaste, die - net als de dodo’s - slechts interessant is voor wat wereldvreemde geleerden.

“Echte” wetenschap moet anders te werk gaan. Een sloppenwijk ingaan, vijftig (fanatiek) voetballende jongeren volgen gedurende 10 jaar en kijken wat er gebeurt. Waarschijnlijke uitslag: van die 50 zal er niet een bij een topclub terechtkomen, dwz een keer in de 50 jaar zal dat wel plaats vinden.

Hoe om te gaan met die 50 jongeren? Het is onmenselijk om ze het geloof in hun droom af te nemen. Even onmenselijk is het om te zeggen dat ze een mislukkeling zijn als ze geen succes hebben. Mensen zijn kwetsbaar en hebben nooit iets helemaal in de hand.

Huib, en nou met 2 benen op de grond. Naast elke succesverhaal staan er 20 waar je nooit meer iets van hoort omdat ze geen succes zijn geworden. Dat klopt als een bus. Wordt iedereen die probeert te doen zoals Kemper een Kemper? Het is 100% zeker: nee. Maar is dat een reden om alles maar op z’n beloop te laten?

Ik zou het wat anders formuleren: iedereen zal het zelf moeten doen. Succes onverzekerd. Helaas. Maar niks doen geeft een volkomen zeker resultaat: niks. Gegarandeerd.

Veel producten uit de agrarische sector zitten in een markt die getypeerd kan worden als een markt van volledige concurrentie. Toch is dat niet zo zwartwit, en het voorbeeld van dhr. Kemper laat dat heel mooi zien. Veel agrarische producten zijn namelijk ook voor een deel een monopolistische concurrentie wanneer deze echt onderscheidend zijn van de rest. Dat uit zich in smaakverschillen, kwaliteitsverschillen, kleurverschillen, grootteverschillen, productvorm(blik, ingevroren, vers, puree). Een agrarisch product kan zich ook heel goed in een oligopolie bevinden, zoals tuinders die al hun producten regionaal afzetten. Een grote tuinder is internationaal slechts een kleintje, regionaal is deze oligopolist. Wat dhr. Kemper misschien zelf niet door heeft, of wel door z’n praktijkervaring, is dat hij ontzettend goed met de factoren die bij de marktvormen horen speelt. Dhr. Kemper kiest ervoor niet met grote retailers in zee te gaan, waardoor hij in principe aan selectieve distributie doet en z’n product mogelijk een soort status krijgt. Dhr. Kemper is duidelijk een ondernemer en is voornamelijk met de regie bezig over z’n verschillende bedrijfsactiviteiten. De uitvoering laat hij aan anderen over die er ook nog wat mee verdienen. Ook houdt hij zijn nu nog onderscheidende product schaars door niet te snel te willen groeien. Duidelijke keuzes, kwaliteit, betrouwbaarheid en exclusiviteit. Ik denk dat het iemand is waar veel van valt te leren. Vraag is alleen of het voor andere boeren op korte termijn mogelijk is dezelfde USP’s te realiseren, dan wordt de markt voor dhr. Kemper wat moeilijker.

@ Dick: “hier mogen ze niet, maar in Frankrijk wel. Daar koop je 1 kilo Marokkaanse tomaten voor 98 eurocent.”
Wat mag er hier niet en van wie??
@ Pieternel: “Wat zou Foodlog doen als het tomaten zou telen en nu moest beslissen wat te doen?”
Ook al mag het niet van de ‘gelovigen’: zolang ik met een teelt van 60 kg/m2 meer inkomen over zou houden dan met een teelt die 45 kg/ m2 levert, zou ik puur gaan voor de kiloknallers. Vrij na Herman Finkers: “Romantiek is leuk, maar het moet wel betaalbaar blijven”.
Geïnspireerd (of: bang geworden) door de Foodlog discussies zou ik wel als de donder plan B gaan voorbereiden om uit het cirkeltje te komen.
Misschien laat ik me wel inspireren door de Kemper Kip. Kemper is overigens géén boer blijkt uit zijn verhaal. Hij heeft kippen ‘uit staan’ bij een dikke 25 kippenhouders. Hé, goed idee, misschien zijn er in de groentesector ook wel vergelijkbare succesverhalen waar ik me als ‘tomatenhouder’ bij aan kan sluiten…

En wat te denken van het vijfkrachtenmodel? Door te richten op “speciaalzaken” en zich niet te laten verleiden door de grote retailers, heeft dhr. Kemper te maken met kleinere afnemers en liggen de machtsverhoudingen beter dan wanneer hij met de grote retailers te maken heeft, die gek genoeg een enorme kans hebben laten schieten.

Marc, we proberen hier de Marokkaanse tomaten buiten de deur te houden. Zonder succes overigens.
Het is maar een rare ontwikkeling. Daarginds worden er kostbare zoetwaterbronnen voor uitgeput, terwijl die tomaten niks kosten. Het fijne daarover kunnen telers van hier vast veel beter vertellen dan ik.

Mark,

Dat is een eerlijk antwoord. Daar zat ik op te wachten. Het lijkt mij persoonlijk niet het juiste moment om een volledig nieuwe koers te varen. Nu redden wat te redden valt. Kilo’s zijn daar onderdeel van.

Maar..... ik zou zelf wel actief nieuwe plannen gaan ontwikkelen. Mijn oren open houden en mijn ogen de kost geven. En wel op een hele nieuwe manier, niet zoals de huidige afzetorganisaties propageren. En vooral vooruit gaan denken: waar wil ik over, zeg tien, twintig jaar staan? Willen mijn kinderen bijvoorbeeld in mijn voetsporen treden en heb ik ze een gezonde toekomst te bieden? Of kan ik alvast toe werken naar een plan dat mijn kinderen ook zien zitten? Of is dat helemaal mijn doel niet?  Wil ik dan in Zuid-Frankrijk op mijn camping tomatensoep koken voor mijn gasten? Word ik organisator van het enerverende Dutch Tomato Festival? Ga ik een lijn zonnebrandproducten ontwikkelen op basis van lycopeen uit tomaten?

supermarkt , Tros tomaten 1.068 kg 3.38 de kilo
6 stuks kost 3.61 = 60 cent per stuk....
1 EI kost nu 16 cent

Begin Nu toch eerst eens met een paar
Boeren supers met echt verse rijpe smaakvolle groenten…

daar zitten veel burgers op te wachten…

Maar nog veel meer mensen moet je het weer ff leren....
gaat zelf nu eens pols hoogte nemen in de super..
ga zien hoe het er aan toe gaat ...

Dick, uiteraard is het zo dat iedereen het zelf moet doen. En dat er geen garantie is voor succes, op welke manier dan ook.
Maar iedere keuze is een verhaal op zich. Met andere uitdagingen en andere bedreigingen, kortom met andere eigenaardigheden. De keuze moet volgens mij niet zo zeer afhangen van de optie waar de meeste kansen lijken te liggen, maar meer op wat bij de ondernemer past. Het verhaal van Kemper is er een illustratie van: als aan de juiste voorwaarden wordt voldaan (qua management) is dit of dat niet onmogelijk.

Wat mij lichtelijk stoort in veel van deze discussies is dat de indruk wordt gewekt dat het heil er in ligt om je vooral maar onderscheidend te gedragen, de niche, de blauwe oceaan, etc. Dat veel tomatentelers zich weer meer op de ouderwetse rassen richten, dat kun je ook zien als teleurstelling in de mogelijkheid voor zo’n blauwe oceaan.

Uiteraard is het goed om een verhaal als dat van Kemper naar voren te brengen, ter inspiratie voor anderen. Maar - om het positief te houden - ik denk dat er meer lessen uit te halen vallen dan alleen: je moet vooral proberen een blauwe oceaan te bereiken.

Als voorbeeld hoe een andere markt werkt: bij biologisch is er veel meer sprake van mogelijkheden om andere producten te telen. Daar vind juist een enorme uitwaaiering van allerlei vormen van afzet. Is het daarmee beter dan gangbaar? Nee, alleen anders. Zo is er veel meer band tussen telers en afnemers, simpel omdat beiden zich realiseren dat ze van elkaar afhankelijk zijn. Dat heeft voor- maar ook nadelen. Als de afzet wat te langzaam gaat heeft het vaak weinig zin andere afnemers te benaderen: die hebben al hun leveranciers. Gevolg is dat de prijzen weliswaar redelijk op niveau blijven maar dat je niet alles kwijt raakt. Maar prijzen blijven alleen redelijk op niveau zolang vraag en aanbod redelijk bij elkaar liggen. Dan weet ieder dat het geen zin heeft de prijs naar beneden te gooien. Als er wel een groot overschot is faalt dat mechanisme. Ieder weet dan dat het geen zin heeft om de prijs op niveau te houden.
Nog een andere eigenaardigheid: gangbaar zijn de prijzen eens in de 5 á 10 jaar heel hoog. Gangbare telers profiteren dan veel meer dan biologische doordat ze hogere opbrengsten hebben.
Verder is de biologische markt het zelfde als alle andere: vrij voor toetreders, en daarmee geen afgescheiden geheel, maar zo lek als een mandje.

Huib, het voert hier wel heel ver om er diep op in te gaan, maar toch. Die blauwe oceanen zijn niets anders dan een modieuze remake van Schumpeter.  Onder Schumpeter’s denken ligt iets dat belangrijker is dan ‘blauwe oceanen’:  flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Die twee aspecten zijn van cruciaal belang voor het gelijk opgaan van welvaart en welzijn maar zijn door het industrialisatie-paradigma dat sinds de 18e eeuw met ons is zowel in geleide als in liberale economieen vastgelopen.

Dat is ook een belangrijke les uit het verhaal van Kemper: als je groot bent is het lastig veranderen, als je kleiner bent kun je leren en voortdurend bijsturen. Daarmee zitten we midden in het drama: hoe kun je grote kassen en monoteelten flexibel maken?

Huib,

Als de autoindustrie zich was blijven richten op fabrikage waren ze allang failliet. Nu scheelt dat vaak ook weinig ondanks dat men zich heeft gericht op onderhoud (na grote druk van Kwikfit c.s.), leasing, 2e hands, services in het algemeen. Hetzelfde fenomeen zie in de consumentenelectronica. Men vecht elkaar onder de mat o.b.v. productenspecs.

Je kunt deze voorbeelden natuurlijk niet 123 vertalen naar tomaten, maar om de hele blauwe oceaan gedachte aan de kant te schuiven omdat de kwekers terug gaan naar de oude rassen gaat me iets te snel. Daarom nogmaals de vraag: wat voor waarde kun je maken VAN en MET tomaten en HOE krijg je dat naar de consument. Of nog beter, hoe ga je zo in communicatie met de consument dat je samen met hen komt tot nieuwe waarde?

Zolang de consumenten voor de kiloknaller gaan omdat er heel veel moeite moet worden gedaan om een ander (koop)gedrag te vertonen gaat er m.i. niet veel veranderen. Boerensupers geloof ik niet in. Moet ik dan twee, drie, vier, ... keer op stap voor de shampoo en het brood en de chips en de filet americain? Een door de boeren en de bakkers en de slagers gerund onderdeel van de bestaande supers, ja, dat zou kunnen. Maar dan moeten daar ook betere producten liggen met uitleg erbij voorlopig.

Dus niet alleen die beter smakende tomaten maar ook uitleg wat je daarmee kan, en de eerder genoemde tomaten/paprika/aardbeien chutney + een recept + uitleg + ???? Uitvinden welke combinatie van verkoop, productenmix, etc werkt en welke niet lijkt mij de zoektocht waar je vooraf geen plan voor kunt schrijven.

Kortom, ik denk dus dat als je succesvol wil worden met je betere tomaten, paprika’s, aarbeien of om het even welk telersproduct, je zult moeten starten met opschuiven in de keten. Want net als die autobouwer valt er bar weinig te verdienen aan de beste auto, maar wel aan de beste fit tussen (individuele) klantbehoefte en leveringsketen. En die keten start in de kas en stop in de boodschappentas (of zelfs de PC naast de keukentafel).

Misschien moet de hele keten wel overhoop, of zelfs gebroken worden omdat je de keten om gaat draaien, net als DELL in de PC industrie. Geen idee, maar daar kom je alleen achter als je iets anders gaat proberen dan een ander ras-in-de-kas.

Huib, je licht in Jip en Janneke taal een aantal economische wetten toe. Als er overvloed in aanbod is, dalen prijzen, als er tekort is stijgen ze. Klopt als een bus. De biologische markt is geen Blue Ocean omdat het (nog) niche was. Net zo min als regulier dat is, was, of ooit zal zijn.
Harold heeft gelijk wanneer hij - aan de hand van zijn voorbeelden - het gat probeert te dichten tussen producent en consument, want dat is wat moet gebeuren. Wie anders gaat de consument uitleggen dat hij al decennia lang veel te weinig geld heeft uitgegeven aan zijn natje en droogje? De overheid? Nooit meer. Al was het maar omdat de consument veel meer geloof hecht aan de mening van andere consumenten dan aan de mening van Postbus 51 of Unilever. Marketing zal ook de hoek om moeten om geloofwaardigheid te behouden.
Dus staan we aan het begin van een lang en zwaar traject en alle initiatieven die bij kunnen dragen aan meer bewustzijn, zijn welkom.
Niemand weet of Harold succes zal hebben met zijn tomaten/paprika/aardbeien chutney, maar hij probeert in elk geval wat. Degene die blijft wachten op die ene keer dat hij een goede prijs kan beuren per decennium, heeft weinig hoop meer.

“flexibiliteit en aanpassingsvermogen” Survival of the fittest: dat is niet overleving van de meeste fitte, ook niet die van de meest aangepaste, maar de overleving van degenen met de het meeste aanpassingsvermogen.

Zijn dat de aanbieders die zeggen: als we nu met zijn allen een wat luxer type auto aanbieden dan hoeft dat helemaal niet zo veel meer te kosten (door die grote omvang)of de aanbieders die zeggen: er is ook een markt voor eenvoudige karretjes zonder toeters en bellen, maar als er vraag komt naar luxe modellen kan ik die ook leveren?

Dit doet me denken aan het voormalige Oostblok. Ook daar werd de consument vele decennia lang getrakteerd op goedkoop gemaakte bulk zonder toeters en bellen: de Trabant. Ik twijfel er niet aan dat bij de val van de muur en het open gaan van de markt aldaar, de president van Trabant heeft geroepen: “Audi? BMW? Opel? Daar hebben wij Russen helemaal geen behoefte aan.”
Of de Nederlandse consument behoefte heeft aan onderscheidende producten, keus en prijsdifferentiatie zal moeten blijken. Maar het is duidelijk dat je de kans daarop anders inschat dan ik Huib.

@Mark, dank voor de steun voor het denkbeeldige chutney product. Ik ben consument, verbouw alleen speelgazon in de achtertuin, maar zit wel inderdaad wel te wachten op:

(a) meer verrassende voedselproducten in mijn normale super. Laat een tomantenkweker dus maar eens bellen met @Jan Robben en zijn buurman? Als ze een potje klaar hebben wil ik ‘m wel komen proeven en daarna wellicht meenemen naar mijn Super om de hoek met de vraag: proef eens, wil je dat verkopen? Zo proactief is de consument anno 2010 immers.

(b) inzicht in wat ik nu kan kopen. Als ik op de TV zie dat uien 2ct de kilo opleveren voor de boer en ik betaal 85ct per 750 gram dan weet ik 1 ding zeker: ik ben opgelicht en de boer ook.

Dit even doortrekken naar de toekomst: Ik wil best 1.25 Euro voor een netje uien betalen, maar alleen als de producent er ook beter van wordt. Nog liever heb ik beter passende producten: meer divers, meer verrassing, meer dienstverlening, etc.

Als ik die krijg bij dat prijsverschil van 40ct en het klopt allemaal, dan heb ik daar geen moeite mee. Als ik echter het gevoel krijg ik steeds meer betaal voor hetzelfde of mindere product en er wantoestanden in de keten plaatsvinden dan krijg ik bij voedsel langzaamaan het kinderarbeidgevoel.

In die situatie heb ik slechts 7ct voor een kilo over. 2 voor de boer, 1 voor de logistiek, 1 voor de superketen en 3 voor de supermarkt/franchiser. OK 10, 5 voor de boer zodat ze er volgende week ook nog liggen.

Onderscheidend vermogen. Tsja, dat is wel een marketingbegrip uit de jaren ‘80 van de vorige eeuw. Wat is er nou onderscheidend aan een paprika of een tomaat? Die moet gewoon goed zijn. En waarom zouden er geen variaties in zitten, een beetje meer zuur, een beetje zoeter, een beetje hoger op smaak en bescheiden maar ‘gewoon goed’ en altijd weer een beetje anders (da’s zelfs heel makkelijk te bereiken: gewoon niet alles hetzelfde maken en wat meer natuurlijke variantie toelaten).

Onderscheidend vermogen. Mag eten ook misschien weer doodgewoon eten zijn en als zodanig ‘betekenis’ hebben? Misschien is dat wel - na alle neponderscheid op dezelfde bodemplaten en binnenwerken waarop Audi’s, VW’s , Skoda’s en zelfs Porsche’s - het nieuwe ‘onderscheidende vermogen’: mag ik misschien weten waar het vandaan komt, wie het maakt en hoe? Dat kan wat mij betreft zelfs voor een fabriek gelden. Maar ik wil het weten. Tis heel onderscheidend en iedereen is daarin super uniek.

Ik schreef hier al eens over varkensvlees met vogeltjes en hazen. Ik proef er niks van. Ik zie het verschil niet en het is niet eens duurder. Maar het is wel onderscheidend. Ik val voor wat de mannen en vrouwen die daaroor zorgen doen. Omdat het betekenis voor me heeft.

@Harold, waar moet ik het potje chutney naartoe sturen? Ik heb ze namelijk al. Paprika’s, aardbeien en uien in 1 potje. Inmiddels al goedgekeurd door Robert Verweij (tv-kok). Stuur maar een mail.

Jan, ik stuur het adres ‘via de achterkant’.

Mark: “Of de Nederlandse consument behoefte heeft aan onderscheidende producten, keus en prijsdifferentiatie zal moeten blijken.” zeg je.
Het lijkt misschien of ik het niet met je eens ben, maar dat is niet zo. Wat ik bedoelde te zeggen is dat ook die markt voor onderscheidende producten beperkt is, dat wil zeggen: tenzij er niets anders zou zijn als dat onderscheidend product.
Mijn reactie was ingaande op de vraag waarom telers weer meer rassen type waterbom telen (terwijl we het er hier zo over eens waren: “Geen bommetjes!"). Dat telers weer terug schakelen is geen teken van onnozelheid. Als er (veel) telers moeten afvallen, wellicht zijn dan onder de overblijvers wel degenen die zeggen: ik teel zoveel mogelijk goedsmakende rassen zover ik daar redelijke prijzen voor vang en dat vul ik aan met waterbommen. Kortom: flexibiliteit en aanpassingsvermogen.

Is het zoveel meer werk en risicovol om een lekkere bulk tomaat te kweken in Nederlandse kassen?

@Dick: Onderscheidend vermogen? Laten we eerst eens gewoon met vermogen beginnen. Het vermogen om iets te maken dat gewoon in orde is.

We zijn het dus helemaal eens ;-)

Dat bedoel ik ja! Onderscheidend vermogen is een uitgehold begrip tot en met.

Klopt, maar als je anno 2010 iets maakt wat “gewoon” in orde is heb je wel potentieel onderscheidend vermogen. Die potentie omzetten in beweging(en) is de uitdaging.

Anders zit je straks alsnog met een berg en kun je tomatengooiwedstrijden organiseren om van het overschot af te komen. Dat is ook leuk, maar die andere route lijkt me meer bij te dragen aan verduurzaming.

Onderscheidend vermogen verhoudt zich tot een goed product zoals meuketieren tot ont-markete echte marketing.

Meuketieren scoort als woord 1 hit op Google. Van Foodlog op 28 oktober 2008 uit een reactie van Wouter K. in een draad over ‘De groenten van de supermacht’.

Wat gewoon was en goed, Hollandse kersen, wordt na een halve eeuw meuketieren opeens ‘een mooi product waar supermarktinkopers naar op zoek zijn’. Ik geloof dat ik blij moet zijn met de boodschap van Hoop, maar ik verbijt m’n woede.

Zoiets (zo’n lage hitscore voor zo’n mooi woord) is op zich een prestatie, maar een beetje uitleg is wel nodig anders wordt je nooit “woord van het jaar” en haal je de Dikke niet. Verdient dit woord een eigen draad?

San Marzano tomaten in blik, kreeg ik vandaag per e-mail aangeboden. Een aantrekkelijk plaatje , begeleid met deze tekst:

“Elke Italiaanse mama heeft ze in de kast staan: pruimtomaten in blik. De beste zijn de San Marzano tomaten. Deze langwerpige pruimtomaten staan bekend om hun volle smaak en mooie rode kleur. Ze bevatten veel vruchtvlees en weinig zaad waardoor ze de ideale basis zijn voor een mooie stevige pasta- of pizzasaus.”

Waarom kan ik geen verse in Nederland geteelde San Marzano tomaten kopen?

Heer Robben, industrietomaten zijn geweldig. Hoger droge stofgehalte en een smaak die zich pas na verwerking goed uit.
De tomatensausindustrie doet niet onder voor Mama Robben in haar keuken, integendeel, we hebben in Nederland die tomaat niet kakelvers nodig, de Italianen maken er de mooiste sauzen van doen die voor ons in pot en blik.
Het zou ook te zot zijn. Nederlandse tomatentelers zijn gespecialiseerd in smakelijke verse tomaten die je rauw eet. De beste koop je bij Lidl (tros). Moeten glastuinders op goedkope industrietomaten overschakelen omdat jij verse wilt om er zelf saus van te maken? De fabriek kan het beter, echt.
Ja nee, ik weet wel dat je het over San Marzano’s hebt. UItstekend geschikt voor tomatensaus!

@Jan Robben: goeie vraag. Het zou een verbreding van het assortiment zijn die hout snijdt. De toepassing van dit ras in de keuken is anders dan de in Nederland verkrijgbare rassen. En de Italiaanse keuken thuis is één van de populairste van Nederland, dus is er een markt voor. Vers verpakt met uitleg en de - op dit moment erg hippe manier van vermarkten - foto van de boer erop!

@Jan Robben: Heston Blumenthal’s In Search of Perfection: The perfect Pizza beantwoordt jouw vraag gedeeltelijk.
De importeur stelt dat er geen markt voor de san marzano is in de UK, hij zou te duur en te fragiel zijn. En de tomaat zou schijnbaar erg droog en melig zijn als hij vers is, daardoor wordt ie ook voornamelijk verwerkt tot saus of blik tomaat.

Heer Klootwijk, u mag wel Jan zeggen hoor.

“Moeten glastuinders op goedkope industrietomaten overschakelen omdat jij verse wilt om er zelf saus van te maken? De fabriek kan het beter, echt.”

Nou, misschien vallen die San Marzano’s er nog wel bij in het niet als de Nederlandse tomatentelers hun net iets te rijpe overproductie in een blik doen. Op de vrije markt brengen die tomaten toch geen fluit op. Dus om ze voor de mesthoop te behoeden dan ook maar naar de fabriek. Mooie foto van Mama Tomaat erop en een recept voor de lekkerste tomatensoep. Op de KK-website het verhaal achter de Mama Tomaat en klaar is Kees.
Kunnen we ook dat alweer van wat dichterbij halen.

San Marzano’s worden al een aantal jaren in het Westland in een kas geteeld heb ik mij laten vertellen. Maar San Marzano’s houden van vulkanische grond en loeihete zon op hun huid. Dat maakt dat ze smaken zoals Italiaanse San Marzano’s smaken.

Dat noemen we in de wijnbouw ‘terroir’. De Nederlandse variant zal dus in elk geval anders smaken. of dat minder is, valt zonder te proeven niet te beoordelen.
Iemand hier Hollandse San Marzano’s gegeten?

Maar hebben we andere soorten in Nederland geteelde tomaten al eens geprobeerd in te blikken? Wie zou dat proefsgewijs eens willen proberen, zodat we ook die dan bij een proeverij kunnen vergelijken met de San Marzano’s uit de Vesuvius valleien?

Iets voor Wouter de Heij en dan met pascalisatie?

En dat de kostprijs van hier geteelde tomaten hoger is boeit me even niet. Het gaat immers om het van de verse markt afhalen van tomaten als die er tijdelijk teveel zijn.