Bewuste wartaal
Ik wil er niet meer over schrijven. Dat zei ik hier onlangs al. Maar het moet wel, want de onzin blijft maar komen. Over Ik Kies Bewust.
In de Levensmiddelenkrant van week 40 staat een interview met Professor voedingsleer Jaap Seidell, de voorzitter van de wetenschappelijke commissie van de Stichting IKB. Er staan onnavolgbare teksten afgedrukt, zoals 'er gebeurt in elk geval iets'. Dat is nog geen wartaal. Dit wel:
Seidell: "Fabrikanten zijn de laatste tijd steeds meer gaan kijken naar de inhoud van hun producten. Denk aan Unilever die zwaar inzet op zoutreductie in hun hele productassortiment en cateraars als Albron die steeds actiever zijn in het IKB-opleiden van het personeel. Dat is toch al vooruitgang? Men moet van zo'n logo geen directe en enorme veranderingen verwachten. Zo'n verandering gaat met kleine stapjes."
Interviewer: Dus eigenlijk zit het wel goed met de toekomstige gezondheid van de Nederlanders in relatie in relatie tot voeding?
Seidell: "Beslist niet, er moet nog heel wat werk verzet worden. Nederlanders denken massaal dat ze een gezonde levensstijl hebben en dat het vooral de ander is die ongezond leeft en eet. Een logo kan daarbij helpen, maar het gevaar is dat de consument zijn winkelwagentje vollaadt met producten met een gezondheidslogo erop en dan denkt dat hij gezond bezig is."
Dus als je het goed doet, doe je het fout. Kun je het volgen?
Tuurlijk, hij heeft het over het verschil tussen voeding (een patroon, hoe je leeft) en voedsel (losse producten, waar je dus een sticker op plakt). Eetgezondheid is een kwestie van voeding, zegt Jaap dus.
Dat is al die jaren al onze kritiek op het plakken van plakkertjes op 'minder ongezonde productkeuzen'. En nu zegt ook Jaap, dat dat niet helpt. Zelfs als je er welwillend over nadenkt, verklaart hij IKB total loss. Kunnen we dergelijke kromredeneerders nog wel tolereren in het eerbare hooglerarenambt?
Nou vooruit, hij krijgt nog een keertje het voordeel van de twijfel. Tot slot van het interview eindigt Jaap met een boodschap die iedereen kent. "Matigen met wat voor voedingsmiddel dan ook in combinatie met redelijk wat beweging is nog altijd het gezondst." Maar om die boodschap over de buehne te krijgen moet volgens Jaap de Stichting nog heel veel werk verzetten.
Lieve help, wie kende die boodschap nog niet dan? En wie hielp mee 'm om zeep te helpen met bewusteloos bewust gekozen ijstaart en frites voor alle dagen? Hij heeft mooie blauwe ogen. Dat wel.
Reacties (21)
Dick, het wachten is op de lakmoestest. Gaan consumenten inderdaad binnen categorieën als zoutjes vaker voor de wat lichtere varianten kiezen en worden ze daar inderdaad dunner van?
Het kost ongetwijfeld tijd. Maar dat doen alternatieven als beter onderwijs en die stadsboerderijen en stadsboerderijwinkels ook.
Mijn instinct zegt dat er iets verzwegen wordt. Ik denk ook dat de burger/consument best veel weet over wat gezond is of hoe je dun blijft. Informeren heeft zeer beperkte invloed, vermoed ik. Maar de overheid, die dat weet, heeft geen zin in directe harde maatregelen. Zij begint met symbolische maatregelen, zoals eerdere voorbeelden (roken) laten zien.
Hier een nieuw idee van mij: gezondheidsborden. Onder stopborden in het verkeer komen voedingstips te staan. Dat bespaart! geld. Want dan weet je zeker dat de voorlichting wel goed zit. Al die suffe mediageld slurpende campagnes zijn dan niet meer nodig.
Klink wil dat de ‘sector’ zo snel mogelijk met 1 eenduidig gezondheidslogo komt. Anders gaat hij zelf ingrijpen. Je kan je voorstellen dat er achter de schermen discussie is tussen IKB en het Klavertje van AH. Welke zal het gaan worden?
Mijn polderoplossing -ik ben er niet trots op deze ‘oplossing’ hier te schrijven- IKB blijft, maar krijgt per categorie nog een extra kleur mee. IKB-mayonaise en taart krijgt dan een rode achtergrond. IKB-sap een groene. Kortom per categorie wordt nog een A-G kleurcode meegegeven. **
Ik voorspel dat de ‘sector’ er op korte termijn niet uitkomt; maar dat de politiek ook zijn handen niet wil branden en dus uiteindelijk niets doet. Status quo dus.
** de multinationals gaan dit niet accepteren denk ik :-)
PS de zakelijke belangen van IKB zijn inmiddels te groot geworden. De stichting is een grote klant voor vele marketing en communicatiebureaus (en misschien ook wel voor enkele wetenschappers). Niemand weet het, maar er zal toch inmiddels meerdere miljoenen omgaan in de stichting IKB gezien de vergoedingen die de producenten moeten betalen. Zou een nieuw gezondheidslogo niet web 2.0 en ‘gratis’ kunnen gaan worden? Het voedingscentrum heeft wat mij betreft ook wat ‘goodwill’ verloren.
@Wouter de Heij,
Ik heb de IKB-mensen gevraagd of ze het niet eens zijn dat het logo per categorie moet worden vormgegeven. Dus logo zegt: “binnen zoutjes is dit wat minder zout”. Schuttelaar zei dat dat niet zal gebeuren, want dat zou niet nodig zijn.
We zijn het daar hier met zijn allen (?) mee oneens, maar het is lijkt mij eenvoudig te onderzoeken wat de goede weg is.
Dick Veerman,Wouter Klootwijk ea: de burgers gaan door het logo nu juist opeens meer taart eten en minder groente en ander gewoon eten
Schuttelaar: consumenten kiezen binnen de categorie nu vaker producten met minder zout, ongezond vet etc. Dat geeft meer gezondheidswinst dan voorlichting over meer groente eten. De meeste mensen lusten groente niet zo.
Volgens mij heb je voor een paar duizend euro al een goed beeld van wie gelijk heeft. Discussies zijn puntloos. Je kunt nietvanaf je computerstoel je gelijk halen.
@ Naamgenoot, De inhoudelijke mening van Schuttelaar telt voor mij niet. S&P;is een marketing en communicatiebedrijf. Inhoud zit er niet (wel mooie plaatjes, websites en vrolijke tekstjes). Ik ben voor een dergelijk experiment. Wie o wie wil het experiment sponsoren? Of kunnen we dit open source gaan uitvoeren?
Dat mensen geen groenten lusten en daarom met IKB gezondheidswinst halen is flauwekul. Je laat mensen dwaas achter een logo aanlopen en houdt ze dom (wel handig voor de aandeelhouders, als de consumenten leren wat voor bewerkte rotzooi ze eten, zouden ze het nooit meer kopen). Onze kinderen hebben de lagere school (nog) niet afgemaakt en zelfs die weten dat verse groenten nodig zijn -en mits goed klaargemaakt- ook lekker zijn. Leer mensen etiketten lezen en geef echte voorlichting, geen Kafkasticker “producten die vergeleken met vergelijkbare producten in de categorie minder ongezond zijn.” Het vervangen van suiker door aspartaam en vet door vulmiddel maakt eten allerminst ‘gezonder’. Dat knutselvoer zorgt dat de buik minder plek heeft voor verse groenten e.d. maar -hoe toevallig- die verkopen de IKB producenten niet.
We hebben -als onnozele ouders- in twee supermarkten aan 21 mensen gevraagd waar ‘Ik Kies Bewust’ nou voor staat. Die zeggen dan: `Dat is gezond.’ Of: `Daar zitten heel veel voedingsstoffen in.’ Ook uit onderzoek van de Vrije Universiteit blijkt dat het logo niet goed begrepen wordt. Mensen denken “ we zijn goed bezig”, m’n karretje ligt vol met goedgekeurd voer. Ik Kies Bewust is daarmee op z’n best halve informatie - en op z’n slechtst misleiding. De deelnemende bedrijven geven honderdduizenden (aftrekbare?) euro’s aan de stichting ‘Ik Kies Bewust’ voor promotie.
Producten met het logo verkopen uitstekend, ook als er weinig natuurlijks of gezonds in zit. Er zijn nu 3500 producten die ons gezonder laten kiezen. Maar de meeste Nederlandse kinderen worden elk jaar weer dikker en eten nog steeds te weinig verse groenten en fruit. Mag dat allemaal van Den Haag? Ja hoor. Namens een minister wordt gemeld: ‘Het toont ook aan dat de industrie haar verantwoordelijkheid neemt.’ Ik Kies Bewust wordt toch geadviseerd door zes keurige proffen en ingenieurs? Klopt. Samen hebben ze een IQ van ver boven de 700, maar wat gebeurt er? Vitaminwater, een halve liter water met 8 klontjes suiker & een stukje vitaminepil, krijgt het Ik Kies Bewust-logo.
Blijkbaar zijn die geleerden het ook niet altijd eens met het beleid. “Wie kiest voor producten met het ‘Ik Kies Bewust’-logo, eet gezond”, beweert een voorlichter van het Voedingscentrum. [...]
“Nonsens”, zegt professor Jaap Seidell, voorzitter van de wetenschappelijke adviescommissie. “Het ‘Ik Kies Bewust’-logo is geen garantie voor gezond eten. De basis is en blijft de Schijf van Vijf, met veel basisproducten als volkorenbrood, groenten, fruit.” (10 maart 2009, Metro)
Seidell zegt vervolgens heel vriendelijk: “Ook de buurtgroenteman verdient het logo”. Liever niet: dat zou onze groenteboeren tekort doen. Zo stel je ongezonde Fritessaus Light gelijk aan hun gezonde Broccoli en Haricots Verts. De beste raad die we je kunnen geven: Richt zelf je eigen kindvriendelijke keurmerk op. Ik Kies Vers. Ik Kies Volwaardig. Ik Kies Groente. Ik Kies Onbewerkt. Ik Kies Lekker. En gebruik altijd je eigen verstand als je ‘Ik Kies Bewust’ of andere claims ziet staan. Want voor je het weet, kies je bewusteloos.
(citaat uit hoofdstuk Gezondheidsclaims, met toestemming van de auteurs overgenomen uit het boek “Keet Smakelijk, 77 recepten en een pond gezond verstand.")
“Maar de meeste Nederlandse kinderen worden elk jaar weer dikker”
Ja, dat heet groei:-)
Maar afgezien van het willen verkopen van boeken van eigen hand (ziet er leuk uit,dat boek!), is het toch mogelijk om hier een keer echt de vinger op de zere plek te leggen? Waarom is er geen rationeel, bij te sturen beleid in gang gezet? De regering zal nooit hard kunnen maken dat logo’s DE oplossing kunnen zijn. Als IKB faalt heeft zij echter een groot probleem. Ze moet dan heel, heel veel belastinggeld terug gaan betalen aan de gedupeerde burger.
Dag Wouter! Ik vrees niet dat onze regering iets terug gaat betalen als IKB faalt. IKB is een stichting opgericht door bedrijven en coöperaties met een commercieel belang. Waarom is er geen rationeel bij te sturen beleid in gang gezet? Daar is wel een verklaring voor. Onze beleidsmakers snappen niet meer dat rechtspersonen en natuurlijke personen verschillende belangen hebben. De staat, ooit bedoeld als hoeder van de burger, is volledig de weg kwijt.
Het probleem is dat onze regering denkt dat er iets bestaat als ‘zelfregulering’ en een ‘gedeeld belang’. Helaas. Bedrijven moeten winst maken voor de aandeelhouder - prima, maar het zijn dus geen goede doelen stichtingen. Ze hebben een totaal andere agenda, de volksgezondheid verbeteren bijvoorbeeld, is niet een doel (hoogstens een beleefd MVO zinnetje op de fraaie jaarcijfersbrochure). Dat zijn ze ‘even’ vergeten in Den Haag. Een constructieve meeting om het volk van diabetes en obesitas te redden eindigt in een polderrookgordijn als “ik kies bewust”: een gezondheidsclaim in een maf juridisch camouflagetaaljasje. Een junk kiest ook bewust voor heroïne. Maar het “ik kies bewust” leest voor de gewone man als “ik kies gezond”. Operatie geslaagd, patient op sterven na dood.
De gekozen overheid dient het wettelijk kader te scheppen, het beleid te maken en dat te controleren (en op die manier het belang van de burger te dienen). Binnen dat kader zijn bedrijven vrij te ondernemen. Rechtspersonen zijn zo machtig geworden en de wetenschappelijke materie zo complex dat de democratische controle zwalkend en wijfelend achter de feiten aanhobbelt. De natuurlijke personen, de kiezers dus, worden in schrikbarend tempo steeds zieker en dikker. En wat doen we daar aan? De stemhokjes breder maken…
... of proberen met informatie en inspiratie burger en beleidsmaker weer mondig te maken (en ondertussen lekker te laten eten)? Vandaar dat boek dus. Door een bezorgde papa en mama in eigen beheer voorgekookt ;)
Wouter, IKB is GEEN belastinggeld. Bedrijven dragen een premie af aan de Stichting IKB om het logo te mogen voeren. Een wetenschappelijke commissie bepaalt in welke gevallen.
Een IKB-man die ik laatst voor een zaal hoorde spreken, wist niet precies hoevel geld er in de Stichting omging. Hij dacht iets van 7.5 of 8 ton. Haha, want daarmee liet hij zich in de kaarten kijken en bleek dat er kennelijk iets verborgen moet blijven.
We spraken hier af dat we eens gaan proberen uit te rekenen om welk budget het gaat.
Dat moet nog steeds concreet gemaakt worden.
Ze betalen - even uit mijn hoofd- een paar duizend euro tot een paar ton, afhankelijk van je omzet als Ik Kies Bewust bedrijf. Daarnaast een bedrag per product.De bijdrage is uiteraard gerelateerd op het geld dat je er aan verdient als fabrikant. En er is een fijne a-merk drempel” een kleine bioboer die e-nummervrije dingetjes kan niet instappen (als ie dat al zou willen) Ik denk dat e.e.a. aftrekbaar is als goede doelen gift, als de boekhouder een beetje creatief is. Stichting IKB weetuwel. Vroeger stond de bijdrage online maar dat is weggehaald geloof ik.
Van de opbrengsten wordt IKB reclame gemaakt, promotie voor het goede doel, en de backoffice gerund. Gezien de deelnemers en de 3500 IKB producten in NL denk ik dat het een meerdere miljoenenbusiness is inmiddels, en dan heb ik het alleen nog over de NL tak. IKB wordt nu geëxporteerd als MON CHOIX niet te verwarren met het kaasje) en verder als ‘Wiem co Wybieram’, ‘Bewusst Wählen’, ‘Minha Escolha’, ‘Vim co Jim’, Eat Smart/Drink Smart maar ik zag ook ‘CHOICES’ want dat ‘eat smart’ mocht misschien niet meer omdat het de dienstdoende UK wetgever net wat slimmer is dan de luitjes hier: eat smart is domweg niet waar.
Het is echt een partijtje ‘greenwashing’ beyond belief, allemaal met hulp van het Voedingscentrum, ‘eerlijk over eten’. Dat de EU hier geen stokje voor steekt, ongelofelijk. Knap lobbywerk, dat wel.
De pastoor houdt het volk dom en de directeur houdt het volk arm, was het vroeger. Nu is het ietsje anders: het voedingscentrum houdt het volk dom en de industrie houdt het volk dik.
Schaf het logo meteen af. Het heeft bewezen niet wezenlijk te werken, in die zin dat mensen niet hun eigen verantwoordelijkheid wensen te nemen t.a.v. een gezonde leefstijl maar zich met hun koopgedrag verschuilen achter zo’n logo. Scheelt veel tijd, moeite en geld.
Dick, ik weet dat IKB niet van de overheid is. Maar de overheid is wel bezig met beleid om dunne mensen te krijgen, waaronder door het ondersteunen van het gezondheidslogo. Als zij daarin faalt, terwijl bekend is dat die kans daarop zeer groot is, dan is zij bezig met zwaar wanbeleid. Dat bedoelde ik met dat ze dan ons geld terug moeten geven.
De huidige strategie is om producten die mensen nu massaal eten een stukje “gezonder” te maken. Dat zal vast een effect hebben, net als Scato’s boek, intensievere gymlessen, smaaklessen, schooltuintjes en fietssnelwegen. Maar dat zal onze obesitasepidemie niet stoppen. Er zijn ook tegenkrachten zoals Wouter Bos, die lichamelijk werk verregaand wil verlichten en junk-food en energierijke dranjes zijn alom beschikbaar. We krijgen een Laurel-en-Hardy-samenleving met veel heel dikke en veel zeer bewust levende dunnen mensen.
Uit de oude doos van foodlog: niet alleen de overheid maar ook voedingsmiddelenmakers moeten de burger dan schadeloosstellen (dat woord zou ik liever gebruiken dan ‘terugbetalen’)
Geweldige metafoor, een Laurel & Hardy-samenleving… die ga ik zeker een keer van je lenen, Wouter!
Ik stel voor een miljoen stickertjes te drukken met IK KIES BEWUSTELOOS, om op al die producten te plakken, zolang ze nog in het schap staan. Doen jullie mee?
Scato, ik niet. Die gedachte piept hier altijd weer op. Niet doen. We zijn geen actievoerders. Kijken slechts naar het kattekwaad en stellen het aan de orde. Als we actie gaan voeren, worden we kattekwaad en laten we onze rol achter ons.
Tis een fout die veel journalisten maken.
Geen zorgen Dick. Ik wil onze Laurelgestaltes niet langs de schappen jagen. Mijn plan was om al die te dikke kinderen op pad te sturen voor het betere plakwerk. Door de beweging die ze zo krijgen vallen ze kilo’s af en ze leren meteen etiketten lezen, met die kennis kunnen ze hun ouders weer opvoeden. De drukkosten van een miljoen stickers wil ik graag laten betalen door het convenant overgewicht, die hebben vast wel een mooie sponsor in hun mars (pun intended). Als dat geen win/win sitiuatie is ;)
De Hollandse consument is imbeciel. Er is hoognodig Europese steun nodig deze consument uit het slop te halen. Het kritisch keuzevermogen van deze imbeciele Hollander staat op een dermate extreem laag niveau, dat keuzes maken niet meer kan. En het maken van keuzes bepaalt naast identiteit ook de toekomst van een mens (Sartre).
Deze stelling verwoordt geen persoonlijke opvatting, maar illustreert de invalshoek van foodmarketeers en figuren als bovengenoemde professor Seidell.
Dramatisch is dat de ‘kwetsbare en domme’ consument alleen nog zijn weg kan vinden in winkels door zich te richten op “Ik Kies Bewust”, “Fair Trade”, “Goedgekeurd door Varkens in Nood” en opdrukken als “Duurzaam gevangen vis” en ‘Biologisch”, etc. ……
Doet de consument dat niet, dan draagt hij door zijn “Niet Bewust Kiezen” bij aan dierenleed, het stijgen van de zeewaterspiegel, politieke uitbuiting in arme landen, de ondergang van wereld en last but not least een ongezond lichaam.
En ? Vooral aan lagere winstmarges…
De ‘bewuste’ keuzehype, die vrijwel iedereen beschouwd als een positieve bewustmaking van de consument, draagt een zeer gevaarlijk element in zich.
Door producten in een positief keuzekader te plaatsen beperkt men de werkelijke keuzemogelijkheid, en opent men de poorten om juist voedselmanipulatie de ethische en politieke legitimiteit te geven, die ze niet verdienen.
Wat Iran doet, doen ook de foodlabel-ayatholla’s: keuzes binnen strikte kaders plaatsen; het kwaliteit (vrijheid) noemen, maar in feite de keuzevrijheid beperken en niet gelabelde kwaliteit uit sluiten en verdacht maken.
Wat bizar eigenlijk, dat mensen daar in trappen !
De “bewuste” consument zou ook eens naar de ingredientenlijst moeten kijken van producten. Toevoegingen als glucose-fryctose stroop en vele E-nummers zijn niet goed voor een mens.
Ik probeer zonder glucose-fructose stroop te eten, nou ik kan je vertellen dat dat elke week weer een uitdaging is in de supermarkt.
Volgens het diabetes forum:
In de afgelopen jaren wees een groeiende groep wetenschappers in de VS en Canada glucose-fructosestroop nog aan als veroorzaker van diabetes type 2, obesitas (overgewicht) en hart- en vaatziekten. Glucose-fructosestroop is een ook in Nederland veel gebruikte, goedkope zoetstof die voor een deel uit mais wordt gemaakt.
Gelukkig er zijn ook nog kritische mensen.
Ik kweek o.a. groentenplanten voor mensen met een eigen moestuin en geef cursussen over hoe je een moestuin kan beheren, ingepast in de levensstijl van de cursist. Nou, daar is veel belangstelling voor. Vooral voor de oude cultuur historische rassen, zoals oerprei en eeuwig moes. Deze zijn lekker, veelzijdig, ongevoelig voor moderne ziektes en makkelijk te kweken. En steeds meer mensen weten dat, nu de rest van Nederland nog ;-)
Petra, E-nrs, laten we nou niet alle kinderen met het badwater weggooien. Weet-je-nog, E 621, de meest gehate? Het heeft vooral te maken met het type producten dat je eet: pakjes, bakjes en zakjes. Die hebben wat hulpstoffen nodig. Maar hoeveel pakjes, bakjes en zakjes hebben we nodig? That’s the question.
Het is een vraag die IKB expliciet afwijst: ‘zo eten mensen nu eenmaal’. Zeker, sinds al een jaar of 30 op al die miljoenen jaren van het bestaan van ons genoom.
