Achtergrond

Giedo De Snijder
reageer
  • Vlaming Giedo de Snijder keek rond in de Oude en Nieuwe wereld van streekproducten en brengt verslag uit van zijn ontdekkingsreis. Hij heeft een helder advies aan Nederlandse boeren die 'in streek' willen of doen. Zonder echte inhoud, blijft het een loze verpakking, zegt hij.

    Waar je ook gaat langs Vlaamse en Nederlandse wegen, overal kom je streekproducten tegen. In Frankrijk heten ze van oudsher Produits du Terroir, een begrip dat staat voor de diversiteit van de Franse keuken. Ook in de Nieuwe Wereld, bakermat van de Local Food Movement en de Food Revolution staan ze volop in de schijnwerpers. The Taste of Place, een beweging die tracht het gestandaardiseerde eten te doorbreken, wordt er volop omarmd. Terwijl dit fenomeen in de Nieuwe Wereld explodeert, implodeert het gek genoeg in Frankrijk. Daar hebben kleine producenten het steeds moeilijker om zich te handhaven en krijgt de alle smaak standaardiserende voedingsindustrie de markt meer en meer in zijn greep.

    Terroir … c’est quoi ça?
    Traditioneel staat terroir voor de ‘unieke’ aspecten van een plaats/locatie die een product tijdens de productie beïnvloeden en vormgeven/smaak geven, waarbij vooral aandacht wordt geschonken aan natuurlijke elementen die buiten menselijke controle vallen, zoals klimaat – geologie– ambiënte micro-organismen …

    In de Nieuwe Wereld wordt Terroir heruitgevonden
    Op zoek naar autheniticiteit en diversiteit nemen mensen in de Nieuwe Wereld het woord terroir gretig in de mond en proberen ze er ook een nieuwe, eigen invulling aan te geven. Het begrip wordt als het ware opnieuw uitgevonden.
    Alhoewel toegespitst op artisanale kaasproductie geeft het artikel ‘Locating Value in Artisan Cheese: Reverse Engineering Terroir for New-World Landscapes’ van de anthropologe Heather Paxson daar een duidelijk beeld van. Het artikel is hier te downloaden.

    Een kort citaat dat goed de kern van het artikel weergeeft:
    Undoubtedly, terroir has long been a value-adding label. But to many U.S. cheesemakers, the notion is bankrupt if it is nothing but a label legitimating high retail prices. They are seeking more complexity in their claims of terroir, a nuanced sense of the values of production and place that might find expression in well-crafted cheese. In addition to being a value-adding label, then, many want to see terroir as a values-based label, along the lines of “fair trade”.
    Terroir is a holistic model for environmentally sound rural economic revitalization and humanized market relations.


    In de VS staat 'terroir taste' voor de individuele biotoop van een boerderij (eerder dan het toe te wijzen aan een hele regio) en verruimt men de traditionele invulling met ecologische, sociale, politieke en ethische maatstaven. Het begrip terroir als een tot esthetiek verheven totaalconcept voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.
    Wie interesse heeft hoe terroir zich vandaag in de kaasproductie vertaalt op beide continenten, kan ik de Franstalige video ‘La guerre des fromages qui puent’ aanraden (50 minuten).

    Streekproducten in de Lage Landen
    Welk gevoel heeft de Nederlandse consument bij streekproducten? In de studie van de Taskforce Multifunctionele Landbouw (12/2009) rond ‘Het marktpotentieel van streekproducten’ lees ik als onderdeel van de subtitel: “Op zoek naar de juiste lading …”. Bij de kernconclusies staat:
    “De termen streekproducten en lokale producten zijn weinig geladen: consumenten weten niet goed wat ze kunnen verwachten van deze producten en welke voordelen streekproducten hen kunnen bieden. Veel consumenten kunnen geen spontane associaties bij de termen weergeven, of hebben sterk uiteenlopende en weinig betekenisvolle associaties.”

    Streekproducten in Nederland lijken voor de consument dus wat op mossels: vis noch vlees. De oorzaak daarvan schuilt wellicht in het feit dat producenten en promotiecampagnes 'streekproducten' benoemen die amper geaard zijn en dus nauwelijks iets met een breder of juist klein idee van terroir te maken hebben. Opgelucht dat er in een streek boeren nog op kleinschalige wijze produceren/verwerken, verheffen Nederlanders kleinschaligheid tot 'streek' en prijzen ze het als echte kooplui navenant. Op welke intrinsieke waarden die streekproducten gebaseerd zijn, wordt niet duidelijk. Vaak dragen ze bovendien de sporen van doorgedreven (vaak gesubsidieerde) marketinginspanningen, die de bedoeling hebben boeren mee te krijgen in een verhaal van regiobranding waar in de meeste gevallen vooral de betrokken adviseurs beter van worden.

    Verder denkend in de zuivelsfeer (al kan het fenomeen moeiteloos vertaald worden naar andere agrarische sectoren) vraag ik me af hoe in een quasi geüniformiseerde agrarische wereld als de Nederlandse 'terroir' een echte betekenis kan worden gegeven. Nederland is zwaar gefocust op volume en heeft melkveerassen die niet geoptimaliseerd zijn voor kaasmelk. Het land wordt gekenmerkt door qua biodiversiteit arme graslanden. Het voert de dieren overwegend kuilvoer en ver aangekocht voer. De rauwe melk is nog amper rauw te noemen. In zo'n situatie is smaakeigenheid een illusie, tenzij je de landbouw grondig opnieuw inricht. Gebeurt dat niet, dan blijft streek nep.

    Van Traditie naar een Traditie van Innovatie?
    Een groeiende groep consumenten in Nederland is op zoek naar smaak(diversiteit) en inhoud, terwijl de boer hunkert naar meerwaarde om zijn toekomst duurzaam veilig te stellen.
    Hoe kan de boer aan de vraag naar onderscheidend vermogen voldoen en zo meerwaarde realiseren? Gaat dat lukken met de zoveelste nieuw uitgekiende verpakking of reclamecampagne of met een nieuw ingrediënt in de zoveelste boerenkaas?

    Nederland, agrarisch exportland bij uitstek, zou zijn kennis meer werelwijd moeten exporteren, hoor ik geregeld roepen. Misschien, denk ik dan, is het tijd dat Nederland zelf eens wat visie, kennis en technieken importeert. Als inspiratiebronnen in de zoektocht naar een eigentijdse invulling van de essentie, de ziel van een streek, een locatie en het unieke product dat het kan voortbrengen.

    Afgelopen zomer twitterde Dick Veerman vanuit Frankrijk: “Il faudra réinventer la tradition de façon moderne.” Zou dit denken voor Nederlandse (streek)producten de weg kunnen wijzen naar de juiste lading? In ieder geval, geen waarde zonder waardeN. Behalve de verpakking, zal ook de inhoud moeten worden vernieuwd. Kansen te over nu de traditionele terroir-landen ook dat deel van hun munt ernstig laten devalueren.

    Logo: http://www.streekproduct.be

reageer

Je moet ingelogd zijn om te reageren en duimen uit te kunnen delen.

Heb je nog geen account, meld je dan nu aan!

Lees Gespreksregels, de 'appeltjes' & de ambitie van Foodlog voor meer informatie over hoe je dit doet en hoe je je bijdrage aan Foodlog kleur kunt geven.

  • @guido tegen een oud-Heinekenman zeggen dat jij het bier wilt kiezen verheugt me zeer. Nog steeds houd ik een voorkeur voor het Vlaamse vocht. Neemt niet weg dat Nederland zowaar een lokale biertraditie aan het opbouwen is met bieren zoals Jopen in Haarlem en de bieren van Brouwerij ´t IJ.

    De combinatie is een treffende op streek. Immers blijkt uit meerder onderzoek dat België en Nederland cultureel het meest van elkaar verschillen binnen de EU. Die clash of civilisations binnen hetzelfde taalgebied geeft natuurlijk een voedingsbodem voor het beste eten ter wereld. Immers waar wrijving is is warmte.

    Dus graag werk ik samen met jou aan mooie streken!

  • @Willem: "Het gevolg zal zijn dat de Nederlandse streek een andere invulling krijgt dan in België. Gewoon omdat wij meer houden van centen dan van producten..."
    Maar wat als Nederlanders en Vlamingen nu eens zouden samenwerken. Welk optimaal scenario mogen we dan verwachten?
    De Nederlanders leggen hun ei bij dat van ons, wij broeden die laag bij de grond veilig uit en soigneren ze. Als er eenmaal de kweek in zit, komen de Nederlanders wat orde op zaken stellen, schalen het boeltje op en slijten het als zoete koek. Daarna drinken we samen met veel goesting een stevige pint. Wij kiezen het bier.
    (zie http://abitor2.wordpress.com/2010/12/20/wat-doet-een-olifant-met-kiespijn/)

  • @guido dank voor het stuk. Wij Nederlanders zijn ontzettend goed in handel. Als je goed in handel wilt zijn dan ben je goed in NLP. Immers je kan dan goed je klant bekijken en zorgen dat je precies dat ontwikkeld wat hij wil hebben.

    Zo gaan Nederlanders ook om met streek. Als er handel in zit, maken we er handel van. Van handel gaat het product aan de wandel.

    Gisteren sprak ik nog met iemand die bittertjes (likeur) maakt en bij iedere stad een ander etiket maakt: Delfts bitter, Zoetermeers bitter, Schiedams bitter. Zelfde inhoud ander etiket. Ditzelfde bestaat in Nederland voor sap, jam, boter, melk, mosterd en noem maar op.

    -------------
    Sterker nog het bestaat ook in onze categorie: immers er wordt op iedere krop sla een etiket geplakt van de formule. Willem&Drees; maakt zich er zelf ook schuldig aan, want het kan zo zijn dat een Willem&Drees; Wellant appel uit Vleuten toevallig naast een Wellant appel in het schap ligt bij de Jumbo.

    Alleen is het zo dat bij ons de naam van de teler er bij staat en de plaats. En dat je dus weet dat wij de teler kennen, weten hoe hij werkt en dat wij zorgen dat hij een eerlijke prijs krijgt en stappen neemt om duurzamer te telen dan gangbaar. Oh ja het is ook van het seizoen en uit de buurt. Dus in ons labeltje zit nog wat meer inhoud. Gelukkig....
    -----------
    Nu weer verder met mijn betoog. Wij hebben in Nederland dus van nature een cultuur om eerst handel te zoeken en daarna pas het product als held neer te zetten. De toegenomen transparantie door netwerken zoals Foodlog, de Keuringsdienst van Waarde en Slow Food, zorgt er voor dat in Nederland nu de eerste stappen gezet worden in echte producten.

    Ik denk alleen dat wij Nederlanders die trend niet kopiëren uit België/Frankrijk of uit Duitsland, maar gewoon hebben overgenomen uit de VS en UK. Nederland volgt die traditie.

    In dit model is het belangrijk dat je met heldere wetgeving kan zorgen dat het neppen minder interessant wordt. Dit zou je kunnen doen door te verplichten dat de bron van het product bekend wordt. Zo zal je dan zien dat de appelstroop van Bio+ en AH Puur&Eerlijk; dezelfde appelstroop is. En misschien dat dan de producent van de appelstroop in staat is om een eigen merk appelstroop in de markt te zetten aangezien iedereen kan zien van wie die appelstroop afkomstig is.

    Het gevolg zal zijn dat de Nederlandse streek een andere invulling krijgt dan in België. Gewoon omdat wij meer houden van centen dan van producten...

  • Dorine, je hebt gelijk, ik maak me schuldig aan betekenis inflatie met mijn "superieur".

  • @Peter, Rene heeft het over kwalitatieve, onderscheidende producten. Jij vat dat samen met 'superieure producten die nergens anders zo lekker geproduceerd kunnen worden'. Superieur hoeft toch niet perse? Als wij hier een net zo lekkere worst of kaas kunnen maken als ergens in Italië (waar ze dat toevallig al honderd jaar of langer doen), koop ik toch ook graag die Nederlandse producten hoor. Ook als ze net een tikje minder smaken dan het origineel, maar nog altijd 100 keer lekkerder dan wat ik nu in mijn super koop.

  • @13 Giedo schrijft: Nederland moet kennis importeren. Ik denk dat dat waar is. De culinaire traditie en de ketenstructuren alhier geven kwalitatieve, onderscheidende producenten een achterstand. Zaak om dus te investeren in groei, product- en ketenontwikkeling. Dat kan in het buitenland, maar ook van elkaar. Een voorbeeld; dit jaar starten wij met de 90 aangesloten producenten een netwerk met precies dit doel. Moge het volop nieuwe producten opleveren.

    Rene, kun je eens uitleggen wat je hiermee bedoelt?

  • @Peter: Nu versta ik je weer. Je komt stevig uit de hoek, maar je klopt er vrees ik niet naast. Wat betreft dat importeren ... het gaat niet zozeer om kennis, maar eerder om de 'spirit'. En vanuit die geest handelen ... en niet naar de letter. En in die context onderschrijf ik met gepaste deemoed:
    "Principes zijn alleen principes als ze geld kosten"

  • Giedo, ik ben hypergevoelig geworden voor alles naar een "natiestaat" verwijst. Streken, oude streken kan ik begrijpen, maar wat is Nederlands aan West-Friesland, of aan het Mergelland? En wat is dan de Nederlander? Misschien heeft Flipse gelijk wanneer hij de Nederlander inkrimpt tot een handelsman. En als ie gelijk heeft is het beter dat die Nederhandels juist niet kennis gaan importeren. Rene Bink zegt het mooi, we kunnen "streek" pas beginnen te begrijpen als er superieure producten ontstaan die nergens anders zo lekker geproduceerd kunnen worden. Dat vereist een ander soort, en dapperder, handelsgeest en op principe handelende optimalisten, en geen maximalisten. Principes zijn alleen principes als ze geld kosten.

  • @Peter: Je lijkt wel het Orakel van Delphi ;-)
    Wie A(la) zegt ...

  • Goed stuk Giedo! Ik weet niet wat Nederland is, maar ala...

  • Duidelijk stuk waarin de samenhang (of ontbrekende samenhang) tussen streek, herkomst, kleinschaligheid en kwaliteit ontrafelt worden. De wereld van de consument wordt opener en sneller. Daarin is geen plaats voor een merk, keurmerk of stempel zonder inhoud.

    Er is wel ruimte voor kwalitatieve producten, gemaakt met zorg en met een duidelijke herkomst. Ik vind het bijzonder positief dat meerdere initiatieven in de markt naar boven drijven, zoals Landmarkt, Willem en Drees en een aantal anderen. Marqt opent net de deuren van haar 4e vestiging! Met GIJS willen wij een podium zijn voor kleinschalige producenten met onderscheidende producten. Met proeverijen, met bezoeken aan beurzen en openheid willen we zoveel mogelijk consumenten bloot stellen aan kwalitatieve producten.

    Giedo schrijft: Nederland moet kennis importeren. Ik denk dat dat waar is. De culinaire traditie en de ketenstructuren alhier geven kwalitatieve, onderscheidende producenten een achterstand. Zaak om dus te investeren in groei, product- en ketenontwikkeling. Dat kan in het buitenland, maar ook van elkaar. Een voorbeeld; dit jaar starten wij met de 90 aangesloten producenten een netwerk met precies dit doel. Moge het volop nieuwe producten opleveren.

  • Giedo, goeie bijdrage! Misschien kan je als vervolg - of verduidelijking - eens wat artikelen brengen, zoals je bijv. er eentje schreef over Peter Boonen en zijn Grevenbroecker of Achelse blauwe? In 2009 kwam volgens de Caseusjury de beste streekkaas ter wereld van bij hem. "Maar dankzij de groothandelaars zou ik daar nooit geraakt zijn: zelf ga ik niet buiten mijn dorp want dan rijd ik verloren," zei hij daar toen over.

    Bij mij in het dorp (Helchteren) werd Ter Dolen Donker zopas verkozen tot tweede beste Belgisch donker abdijbier, en zelfs beste van Vlaanderen, in een proeverij georganiseerd door De Standaard en Het Nieuwsblad.

    Geen van beide gooit het expliciet op streek, maar gaan wel voor kwaliteit. Datlaatste moeten ze wel, want het publiek aan wie ze hun product verkopen, moeten ze iedere dag weer recht in de ogen kijken.

  • @Flipse: Ja, het gaat niet om etiket en/of verpakking en nog minder om 'laat het ons leuk maken'. "Oh, wat is het leuk, die leuke producten op de leuke streekmarkt van de leuke boer Peuk". Ik krijg begot schandalig veel jeuk van al dat (tweet)geleuk. Leuk is leuk, zolang de consument niets nieuw leuk ontdekt (of door de reclame door de strot wordt geduwd), want dan is 't leuke voor boer Peuk & C° er snel af. Leuk is een weinig duurzaam motief.
    Terecht stel je dat het beter is te mikken op onderscheidenheid in smaak. Ik durf eraan toevoegen: een transparant en waardenvol concept.

  • Interessante uiteenzeting Guido. Nederlandse producenten willen handel doen, kan niet schelen hoe het smaakt of waar het vandaan komt. Het etiket of de verpakking is vaak belangrijker dan de inhoud. Het voorbeeld van Jopie is nog duidelijker: producten maken zonder onderscheidend vermogen.

    Overigens Guido, ik denk niet dat de koeien debet zijn aan de eenheidsworst, het zijn de graslanden waar ze op grazen. Da geldt uiteraard ook voor de vleesproductie.

    Nick noemde de Zeeuwse mosselen als streekproduct, maar ze zijn het niet altijd, omdat er toch vaak importmosselen tussen zitten. Daarentegen, het "nieuwe" project met de productie van mosselen in hangcultures zou als streekproduct geen slecht figuur slaan... Om de simpele reden dat het onderscheidend (in smaak!) is!

  • @Jopie #2: Voor alle duidelijkheid, ik gun ieder zijn mossel(s).
    Ik beaam je puntje 1) volmondig. Wat betreft puntje 2): Maak je eigen unieke locatie/biotoop ipv te focussen op streek.
    En … natuurlijk is er hoop. Zelf ken ik ondertussen enkele initiatieven die zeer aardig in de buurt komen en ongetwijfeld zijn er meer maar waar ik nog geen weet van heb.
    @Dick: Tuurlijk vormen distributie en logistiek problemen voor vlotte beschikbaarheid van andersoortige producten.
    Maar daarover gaat de discussie hier niet. Gaan we voor streken met smaken of smaken met streken? Of vergeten we de streken en creëren we unieke kleine terroirs?
    @Nick: "Er IS wel terroir, maar men moet er iets voor over hebben en het met de juiste producten doen". Klopt! Durven afstappen van gangbare/oude patronen en verder durven kijken dan de gewoonte-neus lang is.

  • Adviseurs, inderdaad. Ik neem ze ook waar: het barst ervan en ze zwermen - zoals je haarfijn analyseert - van subsidiepot naar subsidiepot om een resultaat dat nagenoeg nul is op te leveren omdat ieder zijn uil DE valk waant. De potten bleven echter stromen. Evaluaties bleven uit. Inmiddels drogen de potten onder het beleid van Bleker op.

  • Nog heel even, ik vergat de moordende concurrentie: er zijn natuurlijk een hele serie streekprodukt "merken", zelfs in een hele kleine regio: Vechtdal, Sallands Best, Ijsseldal, niet te verwarren met zijn buurman die grotendeels vergelijkbare produkten onder het merk Ijsselvallei verkoopt. Life of Brian wordt hier overtroffen en samenwerking is onbespreekbaar.

    En daaromheen een wolk adviseurs als vliegen rond een hoop stront. Laatste opmerking gekleurd door mijn werk.

    En nog even vergeten: Beieren is groter dan Nederland en heeft bijna evenveel inwoners, dat maakt je toch weer wat nederiger.

  • Uitstekend uitgangspunt, Guido.

    Vanuit mijn sector van oorsprong zie ik natuurlijk één Nederlands streekproduct dat boven alle uitsteekt: de mossel van bodemcultuur (Zeeland/Wadden). Niemand elders doet het op de Zeeuwse manier en het product is internationaal gewaardeerd. Waarom niet beginnen bij de bestaande goede voorbeelden? Er IS wel terroir, maar men moet er iets voor over hebben en het met de juiste producten doen. Niemand zit te wachten op Nederlandse nep-mozarella.

  • We identificeren dus nog een punt: distributie.

  • Dick, ik zou niet weten waar ik Sallandse leverworst zou kunnen kopen, en als ik pasta wil ga ik even bij Willy langs. Google maar even op Bio Godico pasta en zelfs op hun eigen site kom je geen afzetpunt tegen. En daar zit hem precies de kneep.

    Kijk dan eens op de site van Unser Land: 120 afzetpunten in München! Kwijl. En niet aleen bij de boerderijwinkel of molen. Dan praat je ergens over, dan kun je kwaliteitsvlees of brood gaan leveren op een schaal die ergens op lijkt.

    Verder overdag off-line, mest aan de grond toevertrouwen.

  • Jopie, die Vinexwijkers kopen in Deventer wel 'echte' Italiaanse (fabrieks)salami en 'niet-die-nepper' maar 'echte Franse Camembert' (en dan hebben ze een doosje van grootzuivelaar Président te pakken). Nou ja, alleen op zaterdag en maar eens in de paar weken want het moet geen sleur worden. Ook kopen ze af en toe die pasta in zo'n klein zakje met een ambachtelijke strik die uit een grote fabriek ver weg komt.

    Waarom kopen ze die wel en geen Sallandse leverworst of BioGodico pasta's en brood van net bij jou om de hoek?

  • @Guido, mosselen zijn misschien wel lekkerder dan vlees of vis :-). Er is hoop dus!

    Ik heb hier van dichtbij de worstelingen gezien met het opzetten van een streekmerk voor Overijsel. In mijn ogen spelen er twee problemen:

    1 de landbouw is ondertussen zo verarmd, dat er simpelweg te weinig interessante bedrijven in Overijsel over zijn. Eén bedrijf maakt aardbeiensap, één bedrijf heeft paardenmelk, maar daarmee krijg je natuurlijk geen interessant aanbod. Ik chargeer een beetje, maar het kost moeite om producenten met interessant (ambachtelijk) aanbod te vinden én voldoende produktiepotentieel.

    2 identificatie met de streek. Overijsel bleek een foute keuze, daar identificeert niemand zich mee, tenzij Twente kampioen wordt, dan staat de A1 vanaf afslag Deventer Oost vol. Noordoost Twente? Te klein. Salland? Wat is dat? Vinexwijkers hebben weinig binding met de regio waar ze wonen. Ze werken in Utrecht, maar slapen in Deventer, omdat je daar voor hetzelfde geld een veel groter huis kon kopen.

    In Duitsland is er een succesvol samenwerkingsverband, Unser Land in Beieren! Daar identificeert men zich wel met een streek. Om de impact van deze organisatie te peilen, moet je onder "lebensmittel" doorklikken naar "verkaufstellen" en kies dan een regio. Het regionale spul ligt bij een indrukwekkend aantal winkels, zoals Edeka, Rewe, etc.

  • Dit stuk wordt flink rondgetwit in het circuit. Schijnbaar bevestigend. En hier: doodse stilte. Zou dat een bevestiging, ontkenning of onverschilligheid inhouden?

reageer

Je moet ingelogd zijn om te reageren en duimen uit te kunnen delen.

Heb je nog geen account, meld je dan nu aan!

Lees Gespreksregels, de 'appeltjes' & de ambitie van Foodlog voor meer informatie over hoe je dit doet en hoe je je bijdrage aan Foodlog kleur kunt geven.

gerelateerde berichten

Stoort een reactie je of staat de toon je niet aan?

sluit
Help de schrijver de juiste toon te vinden waarop je naar hem of haar wilt luisteren.
De schrijver ontvangt jouw bericht per mail. De Foodlog-redactie krijgt een cc.

Stoort een reactie je of staat de toon je niet aan?

sluit
Je bericht is succesvol verstuurd.