Achtergrond
-
Pieternel van Velden schreef afgelopen week op deze plek over fraude en illegale arbeid in de tuinbouw. Het maakte de nodige reacties los. In tuinbouwblad Groenten en Fruit was gisteren een reactie op de malversaties in de tuinbouw te lezen van Wim Baltussen. Vanuit vakbond FNV past hij op de harde werkers die paprika's voor ons plukken en ons bakje champignons vullen. Zijn waarnemingen komen hard aan. Een derde van de champignonteelt in Nederland zou inmiddels in handen zijn van lieden die ronduit 'boeven' worden genoemd. De sector zit al 6 jaar zonder CAO. De lonen worden verlaagd. Vakantiedagen gekort. Werkdagen van 12 uur zijn gewoon. Drie op de vijf zondagen werken ook. Baltussen wijst met de vinger naar boerenkoepel LTO. Die wuifde de noodzaak om tot een CAO te komen weg. Het zou nl. alleen maar leiden tot meer Polen, Bulgaren en Roemenen in de Nederlandse tuinbouw. Accepteer dus maar verslechterende arbeidsvoorwaarden voor verwende Nederlanders, zei LTO eigenlijk.
Een groot tuinbouwbedrijf bestaat uit een paar handenvol mensen. Zeg maar drie Nederlanders en 33 buitenlandse krachten. Die zijn goedkoop en zeuren niet over een dagje meer of minder werken, laat staan over een 36-urige werkweek. Ze zijn blij als ze werk vinden.
Baltussen zegt dat het in alle sectoren is, zoals zojuist geschetst. Hij werd gebeld door radio Kassa met de vraag of je aan een bakje champignons of aardbeien kunt zien of het eerlijk is betaald. Nee, had hij Kassa gezegd. We kopen faire bananen, maar misdadige champignons en kunnen daar niks aan doen.
Ik hoor nóg ernstiger verhalen. Tuinders die dreigen te failleren worden met wat extra financiering net in leven gehouden door handelspartijen. Ze moeten spullen groot jagen en leveren tegen prijzen die nergens meer op slaan. Met alle gevolgen zoals hier geschetst van dien. Een tuinder stapt daarin omdat hij anders alles kwijt is. Letterlijk. Niet alleen zijn kas, maar ook zijn huis. Het gaat al zolang slecht en de financieringslasten en hypotheken zijn zo hoog dat man en vrouw bij een faillissement in boxer en BH op straat staan. Aan het lijstje delicten dat Baltussen noemt kan dus nog gijzeling worden toegevoegd.
Baltussen stelt de vraag of een eerlijkheids- of fair trade keurmerk voor Hollandse champignons, tomaten, aardbeien en paprika's nodig is. Ze bestaan voor producten uit de Derde Wereld en ze bestaan voor dieren. Maar nee helaas, Nederlanders, Polen en Roemenen grijpen ernaast.Dat is op te lossen zonder alweer een duur keurmerk. Van ons moet je kunnen kijken hoe het zit en of het klopt. Dat heeft meteen consequenties voor de kwaliteit van het product. De gegijzelde telers leveren nl. vooral water in plaats van product. Zo jagen ze goedkoop komkommers, aardbeien en tomaten groot: lekker snel, lekker veel en met minder meststoffen. Al dat water spoelt ook meteen de smaak van het product weg en bezorgt onze tuinbouw - die leeft van de export - een slechte naam. Zulke producten zouden we hier dus al niet meer met goed fatsoen willen kopen. Voortaan zouden we als consument het onderscheid weer zien tussen water in een velletje en iets lekkers. We gaan het niet weer hebben over de eenvoud van KijkofhetKlopt. Wel over de vraag die Baltussen impliciet stelt: als de Nederlandse tuinbouw fraude nodig heeft om voort te kunnen bestaan, moeten we ons dan niet afvragen of die hier nog wel rendabel kan bestaan?
Ooit hadden we in Nederland een scheepsbouw-schandaal. De schepen van RSV hoorden bij Nederland. Het icoon scheepsbouw was Nederland. Daarom probeerde de regering heel lang een bedrijf te laten bestaan dat economisch al lang geen recht van bestaan meer had. Dat heeft toen een godsvermogen gekost. Ik sprak Gerda Verburg, onze nu demissionaire minister van zowel Land- als Tuinbouw, dit voorjaar toen ze nog in volop aan het stuur zat. Ze gaf me duidelijk te verstaan dat zij niet piekerde over zelfs maar het begin van een RSV-affaire in de tuinbouw. Ze weet waarschijnlijk wat iconen kunnen kosten. Daarom, zei ze, moest de sector eerst maar eens met een degelijk plan komen. Dat had er op 1 juni moeten zijn. Het is er nog steeds niet. Dat is een teken aan de wand dat niets met de vakantieperiode of het demissionaire kabinet te maken heeft. Omdat het probleem veel te acuut is.
Het is lastig afscheid nemen van iconen die boven hun stand leven.
45 reacties
Ik vind deze reactie
Even een reactie op Steven: "dat boeren nooit goed in de markt hebben gelegen omwille van hun wat wereldvreemde opstelling" Ik denk Steven dat vooral boeren vaak het gevoel hebben dat ze niet goed in de markt liggen. Maar ik zie eigenlijk de volgende keten: de landbouwmarkt leidt heel vaak tot overschotten, met als gevolg dat de producten niet goed in de markt liggen, waardoor de boeren denken dat zijzelf ook niet goed in de markt liggen. Gevolg kan inderdaad zijn dat burgers die boeren wereldvreemd vinden, bijv omdat ze maar door blijven gaan met die onnozele overschotproductie.
Bijzonder is dat boeren in tijden dat het hen goed gaat heel snel kunnen overschakelen naar een zelfbeeld van superioriteit. De graanboeren in Groningen hadden er last van begin vorige eeuw. Boeren in Flevoland waren er evenmin immuun voor pakweg 30-40 jaar geleden.
Blijkbaar is het een menselijke nieging om te denken dat het volledig eigen verdienste is als het mensen lange tijd goed gaat - zoals het even menselijk is te denken dat er externe oorzaken zijn als het slecht gaat.
"dat de landbouwsector zich graag in het vrijhandelsdenken en ultraliberalisme terugvindt?" Volgens mij is het zo dat de landbouwsector graag denkt dat ze zich terugvindt in vrijhandelsdenken. Dat wil zeggen, zolang zij denken dat het hen goed gaat. Maar dan wel graag met op de achtergrond invoertarieven, invoerquota's, inkomenssteun en graag geen knellende regelgeving.
Verder is het belangrijk te bedenken dat Nederland (en Engeland) redelijk liberaaldenkend zijn, maar voor de meeste Europese landen vrijhandel "wezensvreemd" is op landbouwgebied
Ik vind deze reactie
Duplex, triplex, complex. Weer wat geleerd.
Ik vind deze reactie
Dank Snottermans, en nu uw bijdrage nog.
Ik vind deze reactie
L. en D.
"Complex" betekent gelaagdheid en is niet ingewikkeld.
"Gecompliceerd" is ingewikkeld en moeilijk uit te leggen.
"Complex" is eenvoudig uit te leggen.
Zorg voor een orde waarin de gelaagdheid naar boven komt.
Zo gebeurt het in de geologie en in de architectuur.
Indien jullie dat niet lukt, is overduidelijk dat jullie de materie niet beheersen.
Ik vind deze reactie
Huib, is het ook niet zo dat
a) het Europees landbouwbeleid sinds de jaren zestig overproductie stimuleerde en dat het beleid nu ook een antwoord dient te hebben op het feit dat het de sector hierdoor nu totaal uit evenwicht is geraakt?
b) de discussie over o.m. de hoge lonen en het schenden van regels toont dat de landbouwsector zich graag in het vrijhandelsdenken en ultraliberalisme terugvindt?
Uit mijn jeugd en van verhalen van mijn ouders herinner ik me dat boeren nooit goed in de markt hebben gelegen omwille van hun wat wereldvreemde opstelling.
Ik vind deze reactie
"Als de Nederlandse tuinbouw fraude nodig heeft om voort te kunnen bestaan, moeten we ons dan niet afvragen of die hier nog wel rendabel kan bestaan?"
Wat is het verband tussen fraude en rendabiliteit? Fraude kan de rendabiliteit verhogen; als je niet gepakt wordt tenminste. Maar dat bedrijven via constructies de grens opzoeken lijkt me vooral samen te hangen met het feit dat die constructies blijkbaar mogelijk zijn.
Leidt onrendabiliteit tot de noodzaak van fraude? De vraag is feitelijk of te hoge lonen de oorzaak zijn van te lage rendabiliteit.
Enkele jaren geleden waren er wel transportbedrijven die zeiden dat transport onmogelijk zou worden als de brandstof nog duurder zou worden. Een interessante vraag natuurlijk. Uiteraard zoub het transport niet tot stilstand komen.
Waar transportbedrijven last van hebben was niet dat brandstof zo duur was, maar dat de brandstofprijzen steeds hoger werden, en dat afnemers die stijging slechts sterk vertraagd wilden betalen.
Dit effect komt vaak voor. Hebben veehouders belang bij lage veevoerprijzen? Nee, ze hebben alleen last van stijgende prijzen en belang bij dalende.
Hebben bedrijven nadeel van hoge lonen? Nee, want hoge lonen geeft consumenten de mogelijkheid om te consumeren.
Heeft de landbouw last van regelgeving omtrent natuur en milieu? Belangrijke reden van de slechte situatie is dat er weinig regelgeving is en onduurzaamheid (op wereldschaal) de regel is.
Ondernemers hebben wel belang bij relatieve voordelen - tov de concurrentie.
Ik vind deze reactie
Weten we nog wat de vraag was? --Als de Nederlandse tuinbouw fraude nodig heeft om voort te kunnen bestaan, moeten we ons dan niet afvragen of die hier nog wel rendabel kan bestaan?--
De subvraag: --Gaan we hier nu beweren dat dit soort ge-non-communiceer vormen van gelegaliseerde fraude zijn?--
Ja, dit soort, hier bedoelde, communicatie valt onder het begrip 'fraude' en is binnen door de codecommissie bepaalde grenzen dus toegestaan.
Alleen, in mijn ogen moeten we hier niet spreken van communicatie in de oorspronkelijke betekenis, maar van reclamemaken. En daarmee wordt je dus, in principe, bedonderd.
Ik vind deze reactie
Steven, je kunt niet praten over de kwark van Aldi als je niet weet wie het gemaakt heeft (check het CEE erkenningsnummer). Het kan heel goed zijn dat die kwark toen uit Frankrijk kwam. De Franse producenten van kwark zijn heel lang marktleider geweest in Nederland (private label)tot de kruideniers erachter kwamen dat ze in D en in B dit product goedkoper konden bemachtigen (kwestie van minder stringente regelgeving). Optimel (Friesland/Campina) wordt overigens ook in Frankrijk gemaakt...
Ik vind deze reactie
Chiquita maakt tegenwoordig ook gezonde drankjes. Danone weet geld te verdienen met veredelde zuivel. Dan heb je twee opties: de bedrijven laten afdokken (slecht idee) of zelf innoveren en incasseren. Maar de coöperaties kunnen (althans in Vlaanderen) geen vuist maken of komen veelal niet verder dan tussenhandelaar spelen. Tja.
(mijmering: Ook de steenkoolmijnen bleken ooit onrendabel en het openhouden ervan kostte de samenleving teveel geld. De steenkoolmijnen verdwenen, maar ipv innovatie dmv bijv. groene energie werd het olie en uranium.)
Ik vind deze reactie
"Zou de melkveehouder dit in zijn geldbeugel gevoeld hebben, mocht Campina beter geänticipeerd hebben?" Ronduit ja, tenzij de coöperatie Campina-Friesland de verdiensten op het basisproduct allemaal voor zichzelf zou houden. Het gaat me te ver om even snel de winst- en verliesrekeningen van beide bedrijven vergelijkbaar te maken (voor zover ik dat al zou kunnen), maar kan je zeggen dat het verschil meer dan een beetje significant is.
Je maakt Danone een verwijt. Het bedrijf (geen coop) zal zeggen dat het marktconform werkt. Het koopt teveel liters in om als een Ben & Jerry's groen en eerlijk te kunnen zijn. Anders is die leuke winst en de buffer die ze daarmee opbouwen om hun grote en risicovolle spel te kunnen spelen zo weer weg. Daarmee praat ik het niet goed, maar begrijp ik het wel. Ze zijn gevangen in hun eigen spel. Als consumenten dat anders willen, moeten ze daar zelf wat aan doen. Dat vergt een vorm van consumentenorganisatie.