Achtergrond
-
Teun van de Keuken roept het einde van Max Havelaar uit. Als de marktprijs voor het product stijgt boven de gegarandeerde Max-prijs, dan heeft het voor een boer geen zin om in fair trade te blijven. Hij moet bijbetalen voor zijn certificering en houdt daarom onderaan de streep minder over dan zijn concurrent die niet aan eerlijke handel doet. Dan houdt alle eerlijke handel op. Het kan domweg niet uit.
Na een lang ziekbed en een hevige strijd is Max Havelaar toch nog vrij onverwachts gestorven. De Fair Trade organisatie heeft zich er jarenlang voor ingespannen dat cacao-, bananen- en koffieboeren een eerlijke prijs zouden ontvangen voor hun bananen, koffie- en cacaobonen. Eerlijke waar voor een eerlijke prijs noemde Max dat. Max was overigens zelf geen fabrikant maar een stikkerplakker: als een bedrijf volgens Max en de internationale Fair Trade- richtlijnen eerlijk was (en een duit in Max’ zakje deed natuurlijk, want eerlijkheid kost wat) dan mocht de fabrikant het Havelaarzegel van goedkeuring voeren. Dat ging goed zolang de reguliere prijzen voor de bonen en vruchten van de boeren uit ontwikkelingslanden laag waren. Fair Trade garandeerde met de zegen van Max een vaste prijs: in slechte tijden, maar ook in goede. Als de koffieprijs in de wereld instortte dan was de FairTrade boer spekkoper: hij kreeg zijn vaste prijs. (zoveel spek was het overigens ook niet: toen ik nog bij de Chocolonely- reep betrokken was, kreeg de fairtradeboer nog niet eens een cent extra per reep voor zijn eerlijke cacao).
Maar toen gebeurde het omgekeerde: de wereldprijs van koffie, het belangrijkste Havelaarproduct, rees het melkpannetje uit. Fair Trade betaalde plotseling minder dan de reguliere prijs. Veel boeren kozen eieren voor hun geld: liever meer geld dan een stikker van Max Havelaar. Max zag het met lede ogen aan: hij was blij voor de boeren, maar intussen moesten de pakken met eerlijke koffie wel worden gevuld. En eerlijke koffie, die was nauwelijks meer te koop
Max bedacht een list: als we nou een beetje gewone koffie door de Fair Trade koffie mengen? Een klein beetje maar, dus hoe erg kan het zijn? Niemand zou het verschil merken.
Maar waar komt die koffie vandaan? Fair Trade koffie komt van coöperaties die ook op arbeidsomstandigheden worden gecontroleerd. Als het goed is dus slaafvrij. Die eerlijke herkomst kan Max nu niet meer garanderen. Max verkoopt nu dus koffie waarvan de herkomst voor een deel ongewis is. Voor de rest van de koffie krijgen de boeren minder betaald dan normaal. Max Havelaar is dood.
Deze column verscheen afgelopen zomer in het Parool.
28 reacties
Ik vind deze reactie
Hei Bart, in deze link gaat het over bodemprijs cq minimumprijs en heet het (nog): "Hogere koffieprijzen, goed nieuws ook voor eerlijke-koffieboeren."
citaat:
"FLO legt al sinds vele jaren een “bodemprijs” vast, een soort minimumprijs die de kleine georganiseerde producenten sowieso uitbetaald krijgen voor hun eerlijke koffie, ook indien de internationale koffieprijs ver onder deze bodemprijs zakt. Vooral in tijden van lage koffieprijzen is deze vaste bodemprijs dus een stevige motivatie voor de kleine boeren om binnen coöperatieves of associaties “eerlijke” koffie te produceren en daarmee veel hogere inkomsten binnen te rijven.
De jongste maanden schoot de internationale koffieprijs echter tot ver boven de bodemprijs van FLO, waarvoor het plots voor de kleine boeren niet langer interessant was om hun tijd en energie te verliezen in het naleven van de strenge voorwaarden van organische en “eerlijke” koffie, waarvoor ze wegens vroeger gemaakte afspraken uiteindelijk een lagere prijs kregen dan op de “normale” markt."
De Tanzianen van Kagera worden beloond. Ook met trouw van de leden. Maar... dat is Afrika. En Kagera is echt heel erg groot.
Interessant: Josien Kapma wil niet weten van een keurmerk. (Wellicht ook geen streekmelk, dan?) Zo twitterde ze onlangs. Ze wil een speurmerk.
Ik vind deze reactie
Beste Steven,
Je geeft het aan, sommige coöperaties zijn zeer goed en andere niet, JS (Sainsbury) krijgt er zelf ook genoeg http://www.jsainsburys.co.uk/index.asp?pageid=287.
Maar juist door de keten structuur van Fairtrade is het mogelijk om goede coöperaties te belonen en andere niet.
Maar de essentie van dit lijntje is al gezet door Huip Rijk en ik kijk uit naar Max en consorten hoe die omgaan: "Geen vaste prijzen, maar minimumprijzen die nog steeds op een redelijk niveau zijn. Als de wereldmarktprijzen dan stijgen dan profiteren de boeren daar volop van mee"
Ik vind deze reactie
Beste Bart, de macht van de coöperaties... Dat landschap van coöperatieven is zo divers als er regio's en culturen zijn in de wereld. Ze hebben alle hun specifieke ontstaangeschiedenis en opereren zelden in een politiek en economisch stabiele omgeving.
Dit gezegd zijnde:
1) KCU, een heel grote fairtrade koffiecoöperatieve in Tanzania, won dit voorjaar de prestigieuse Best Supplier Award van Sainsbury. Hier lees je waarom.
Ik geef dit gewoon aan, om te zeggen dat goed geleide coöperatieven zeer professioneel werk afleveren.
2) Wat betreft open ketens. Hier zijn er goede voorbeelden, al komen ze niet op initiatief van het keurmerk. Het zou nochtans een verplichtende aansluitingsvoorwaarde moeten zijn, m.i. Dat het kan, lees je hier: Ketentransparantie: volg je koffiebonen van boer tot brander.
Ik hoop dat het leggen van links terug lukt, maar voor alle zekerheid:
http://www.fairtradeafrica.net/uncategorized/and-the-best-supplier-award-goes-to…/
http://fairtradetransparantie.wordpress.com/2008/12/23/volg-je-koffiebonen-van-boer-tot-brander/
Ik vind deze reactie
Steven, zoals je weet heb ik veel waardering voor Fairtrade waar ik het mocht zien kon het werken. Waar ik niet blij mee ben is de macht van coöperaties. Dit is misschien goed voor de boeren (helaas meer voor coöperatie besturen). Maar die 1 a 2 cent die een boer meer krijgt kan dat de ketenverstoring rechtvaardigen?
Een eerlijke keten begint bij een open keten, ik verafschuw de macht van sommige coöperaties, het vertrouwen wordt/is geschaad, waardoor de Nestlés van deze wereld ruimte krijgen.
Realiteit laat zien dat een open keten niet in onze westerse handelsmissie past, we willen allemaal een zo groot mogelijke winst maken... maar fair trade kan wel die open keten zijn.
Ik vind deze reactie
Jochum/Max, ik kom komende week met zo'n geval even bij je langs.