Achtergrond
-
Hier deed boerenvoorvrouw Annechien ten Have onlangs een bijzondere uitspraak: vlees is een maatschappelijke dienst. In het gesprek rond het interview waarin ze die uitspraak deed, ging ze zelfs zover alle boerenproductie van voedsel als een maatschappelijke dienst te benoemen.
In de boerenkrant van Nederland werd ze kort daarop geprezen. Eindelijk een boerin en traditionele boerenbestuurder die moedig stelling durfde te nemen, want ze zei dat varkens niet meer ruimte kunnen krijgen dan economisch uitkan en dat het meer dat de maatschappij kennelijk wil dan ook door de leden van die maatschappij opgebracht moet worden. Wat bedoelde Ten Have precies? De reacties van een stel schamperende boeren in die krant maakten duidelijk dat ze het niet met haar eens zijn of ... dat ze niet begrijpen hoe economie en onze keuze voor wat echt willen in plaats van wat-alleen-maar-economisch-kan tot stand komt.
Een korte cursus boerenverstand van economie. Boeren maken liever net te weinig eten, dan meer dan genoeg. De Minister-President en die van Economische Zaken zien het liever omgekeerd omdat dat de economie vooruit helpt. Moeilijk te begrijpen? Welnee. Als al je geld opgaat aan eten, kun je geen auto betalen of met vakantie. Is het goedkoop, dan wel en dan help je dus meteen anderen aan het werk die ook weer meer kunnen kopen. Eten is de basis van een economie die zich ontwikkelt van eten, naar het autootje voor iedereen, een klerenkast vol, de 2e vakantie en na de vaste telefoon ook nog eens de mobiele en, nog wat later, een laptop voor je 10-jarige dochter. Dat lukt allemaal als je begint eten goedkoop te maken. Dat proces volgt met ijzeren hand zijn weg. Alles wat er altijd al was of een 'basisbehoefte' werd - bijv. je auto of je mobiel - moet altijd goedkoper worden om de volgende nieuwe 'behoefte' te kunnen betalen. Eten, onze meest primaire behoefte naast slapen onder een fatsoenlijk dak en je-weet-wel, staat helemaal onderaan en raakt dus helemaal uitgeknepen. Uiteindelijk moet er alleen nog maar iemand zijn die zo gek is dat hij het wil maken. Bijna voor niks. Maar echte boeren zijn niet gek, maken ze te weinig dan kunnen ze prima leven want dan komen ze dubbel en dwars uit de kosten en houden ze er genoeg aan over om vooruit te kunnen. Maar dat mogen ze niet meer. Van de rest van de economie.
Wat karikaturaal, maar zo waar als de echte logica van het moderne boeren schetsen die paar regels de essentie van ons landbouwbeleid na WO II. Sicco Mansholt, onze eerste landbouwminister zette dat beleid in. Eerst deed hij het anders dan de VS waar ze er al voor de oorlog mee waren begonnen. De Amerikanen gingen meteen voor steeds grotere boeren omdat die steeds groter en dus steeds goedkoper kunnen produceren. Hoe groter, hoe lager de kosten per eenheid product. En hoe lager die kosten, hoe meer individuele consumenten andere spullen - auto's, een klerenkast vol, mobiele telefoons en laptops - zouden kunnen kopen. Mansholt gaf aanvankelijk alle boeren steun, de kleine boeren incluis. Dat deed hij om ze allemaal in gelijke mate te motiveren niet te weinig maar liever teveel te maken. Hij startte met dit beleid in Nederland en bouwde het later uit in Europa tot het verguisde subsidie-systeem.Mansholt had al snel door dat het niet werkte omdat het leidde tot grote overschotten die met hoge kosten op de wereldmarkt moesten worden gedumpt. Melkplassen en graan- en boterbergen noemden we ze. Hij wilde het corrigeren. Onze rode landbouwminister had Amerikaans-liberale maatregelen in zijn hoofd. Maar het was te laat. De subsidies zijn er nog steeds, ook al zijn ze bezig aan hun laatste jaren. Maar al zijn Mansholt en Europa al lang uit elkaar, de logica van het landbouwbeleid is er ook nog steeds. Het volledig liberale beleid dat nu leidt tot de crisis in het Westland laat precies zien dat de kleur van het beleid niet uitmaakt: het streven naar lage prijzen leidt tot overproductie en faillissementen.
Is het een wonder dat Ten Have zo'n voorstel doet? Als je de productiekosten van eten naar omlaag blijft duwen en er tegelijk eisen aan stelt die economisch niet meer te realiseren zijn door de boer, dan steven je af op een ramp. Want stel je voor dat ze er mee ophouden. Ze maken allemaal hetzelfde en allemaal teveel. Hun afnemers spelen hen tegen elkaar uit. Ze krijgen dus allemaal niks. Dat weten ze van elkaar en op een hete avond kan het zomaar genoeg zijn. Van een overvloed die niks kost, kom je opeens terecht in hongersnood en torenhoge prijzen. Of, dat kan ook, in een soort staatsbedrijven.
Dat zijn voor dit moment voldoende gedachten om de vraag eens heel simpel te stellen: is voedsel in plaats van een functie in de economie, misschien toch niet een maatschappelijke dienst waarvoor we als burgerij bij moeten betalen als we meer willen dan kan in de economische ratrace naar steeds groter en goedkoper? Voor dat laatste hebben we als maatschappij voor gekozen. Willen we meer, dan zullen we daarvoor moeten dokken. Of kan het toch anders?
159 reacties
Ik vind deze reactie
Dick, Steven ziet wel degelijk een positieve rol voor Europa. Mss was je je reactie aan het intikken tezelfdertijd dat ik het deed. Waar staten niet meer tot beslissingen komen, doet Europa dat wel.
Landbouw wordt sinds Mansholl beschouwd als een gewone indutrietak en kreunt en steunt of juicht mee met de conjunctuur die de geglobaliseerde grootindustrie dicteert of ondergaat. Zo eenvoudig is dat.
Wanneer Astrid zegt dat boeren hebben gekozen voor grootschaligheid, dan is dat een filosofische discussie over de vrije wil van de mens waard, maar daar laat ik onze huisfilosoof Dick de leiding. Ik merk in ieder geval dat op onze landbouwscholen de boerenkinderen worden gekgemaakt (vandaag nog altijd) om het groot aan te pakken. Wellicht gebeurde dat vroeger met de stellige belofte van veelgeld te kunnen verdienen (zo draaide het in eerzte instantie ook uit), vandaag wordt je geleerd dat je anders kopje onder zult gaan (wat vandaag sowieso gebeurt wegens wat vroeger werd aangeleerd).
Ik citeer uit Schumacher's 'Small Is Beautifull'. Neen ik ga het effe op mijn blog zetten, want ik heb aan de rechterkant van mijn browser nauwelijks nog iets wat ik kan aanklikken om op en neer te schuiven in deze pagina. Nog meer tekst wordt seffens 'fataal' :-)
Ik vind deze reactie
Astrid, aanvaard. Er liggen nu al genoeg multinationals aan het infuus die dachten dat economische model van groei oneindig was.
Hier is er nog een: http://www.agd.nl/1087681/Opinie/Forum/Forum-artikel/Subsidies-en-acties-schaden-imago-van-melkveehouderij.htm
Ik vind deze reactie
astrid, heb ik iets gemist??
Ik vind deze reactie
Ben ik met je eens. Heel erg eens. Maar groei kan alleen dan nog als een ander stopt en jij het erbij pakt. Want met zijn allen groeien houden we niet vol.
Excuus als mijn vorige reactie te fel is. Ben zelf ondernemer geweest maar heb het niet gered maar verwijt dat niemand. Ik nam zelf naar eer en geweten de keuzes. Ik ben allergisch voor ondernemers die successen op eigen conto schrijven maar dat mislukken altijd aan iets of iemand anders ligt. Sorry
Ik vind deze reactie
Paul? voortbestaan basisproducenten? wat een kul!
Kom jij echt nooit in een supermarkt? Koop jij alles bij de molenaar? kaasboer?slager?aardappelboer?broccoliteler? Betaal jij zelf altijd de vraagprijs van een auto? of huis? of van je grondstoffen? Of je machines?
Waarschijnlijk niet. Ik ga er van uit dat je boer bent. Ik wek misschien de indruk een hekel aan boeren te hebben INTEGENDEEL!Ik bekijk het alleen emotieloos vanuit de helikopter. En dan kom je tot de conclusie dat voortbestaan alleen gegarandeerd word DOOR geldelijk gewin. Lukt je dat niet dan zit je ernaast.