Nieuws
-
Een bekend fenomeen in de natuurkunde van de voedingswetenschappen is de Ostwald-vergroving. Zo zijn oliedruppels in water meestal niet even groot. Wilhelm Ostwald heeft in 1896 voor het eerst beschreven dat de kleine druppels kleiner worden en de grote groter worden. De grote slokken de kleine op, zodat er uiteindelijk twee massa’s ontstaan: een olie- en een waterlaag.
Ondanks de wat andere fysische achtergrond, zien we iets soortgelijks bij ijskristallen. De textuur van ijs –ook diepgevroren - verandert na verloop van tijd doordat grote kristallen groter worden. Ons consumptie-ijs gaat er ‘zanderiger’ van proeven. IJs dat korrelig smaakt, is oud.
Ostwald-vergroving zien we ook in onze maatschappij. Bedrijven die starten met radicaal vernieuwende technologieën (zgn. disruptieve ideeën) die aanslaan, groeien snel. Zo snel dat er daarna bijna geen ruimte meer is voor concurrentie in de vorm van kleinere spelers. Er is zelfs sprake van een aanzuigende werking die interessante kleine opkomende spelers al snel voor hun disruptieve uitgroeien ‘opslokt’.
Microsoft, TomTom en Google zijn tot de verbeelding sprekende voorbeelden. Natuurlijk heeft Google een lekker positief imago. Toch innoveert ook dit bedrijf niet meer uit zichzelf, maar door inlijving van jongere start-ups zoals bijvoorbeeld YouTube in. Een soort economische Ostwald-vergroving zorgt er in de vrije markt voor zien dat mono- of oligopolies ontstaan. De ruimte voor kleinere spelers neemt af. Met alle gevolgen van dien. Minder competitie leidt tot hogere prijzen, mindere kwaliteit en een afnemende innovatiebehoefte. In de economie leidt Ostwald’s effect tot een rem op innovatie.
Interne organisaties & Ostwald
Ostwald-vergroving zien we ook binnen organisaties optreden. Binnen kleine en startende bedrijven wordt meestal hard en met overgave gewerkt. Kleine bedrijven ‘willen’. Er is minimale ruimte voor secretaresses, HRM functionarissen en andere organisatiekosten die we eufemistisch ‘overhad’ noemen. Als bedrijven groeien wordt de schreeuw naar ‘structuur’ groter en ontstaan er altijd extra managementlagen en bureaucratische procedures. Het waterhoofd wordt groter en kostenreducties worden meestal op de werkvloer uitgevoerd. Weg motor voor venieuwing. Managementkosten nemen de plaats in van vernieuwingskracht.
Wat zien we binnen de voedingsindustrie?
Op het niveau van onze grootgrutters zien we dat ‘schaalvergroting’ - het gewone woord voor het economische Ostwald-effect – is opgetreden. In Nederland zijn er nog maar zes inkooporganisaties. In Engeland zijn het er zelfs nog maar drie. Leidt dit nu tot meer keuze en kwaliteit of juist tot minder op termijn?
Bij de meningsvorming daarover zien we ook iets dat op Ostwald-vergroving lijkt. De kleinere genuanceerde (tegen-) geluiden van materie-deskundigen worden niet meer opgepikt. De zware ongenuanceerde ideeën en gevoelens van de massa worden dat wel.
Er ligt dan ook een schone taak voor kritisch schrijvend Nederland om die mening een stem te geven en te nuanceren. Een ander lichtpunt zie ik in moderne ICT – blogs, en fora - zijn ook kleinere meningen te publiceren. Onze communicatie is gelukkig gedemocratiseerd.
Toch ben ik somber over deze democratisering van het woord. Heel veel meer zenders leiden ook tot een versnippering van de boodschap. We hebben nu niet alleen veel ontvangers maar ook heel veel zenders. Maar luisteren we ook echt beter naar elkaar? Ik denk het niet. Mijn vraag dan ook is: wordt er ook echt beter gecommuniceerd? Ik heb zelf behoefte aan een maatschappelijke synthese van oude en nieuw manieren van kijken (de grote lijnen opnieuw uitzetten), een helder plaatje van onze toekomstige eetmaatschappij en krachtiger denkleiderschap.
Logo’s
Dat leiderschap ontbreekt, maar de natuur verdraagt geen vacuüm. Daarom versimpelen we complexiteit via logo’s als IKB, Milieukeur, Max Havelaar en EKO. Het zijn manieren om onze oninnovatieve gemakzucht te voeden. De ‘verlogoisering’ groeit en wordt daardoor steeds inhoudslozer, maar wel steeds dominanter. Ze zetten onze creativiteit en eigen denkvermogen uit en maken food-zombies van verstandige mensen.
Maatschappelijke communicatie
De dominantie en hiermee invloed van de landelijke dagbladen is voorbij, idem voor de publieke omroep. Veel publicaties verlopen nu via het internet. Maar zullen we niet gaan zien dat er eigenlijk niets veranderd? Nu.nl, tweakers.nl, marktplaats.nl en google.com zijn gewoon de nieuwe grote druppels op internet geworden. Is dat met foodlog.nl niet ook al aan het gebeuren?
Ostwald-vergroving wil ik waar mogelijk tegengaan. Monopolievorming is niet goed, noch in producten en diensten, noch in meningsvorming. Welvaart, vernieuwing, vooruitgang en duurzaamheid hebben niets te vrezen van openheid en innovatie. Integendeel.
9 reacties
Ik vind deze reactie
Ben je mal, ik maak me zelden druk. Ik wil dat 'linkse' gewoon eens scherp hebben.
Ik vind deze reactie
Dick, maar je niet druk :-) Ik ken je voldoende om te weten dat dit niet voor jouw persoonlijk geldt! Ik gebruik de woorden "indruk" en "gevoel" ivm met mijn indruk voor de hele site en de gemiddelde reacties. (PS ik zal nog een goed geformuleerde reactie geven op mijn zinnen hierboven, okay?)
Ik vind deze reactie
"anti-tech, anti-grootschalig": hoe vaak moet ik nog duidelijk maken dat dat op mij in ieder geval niet van toepassing is?
Ik vind deze reactie
Ach, wie schrijf die blijft toch? ;-)
@ Jurgen, ik deel je mening dat er nu meer soorten voedsel zijn en dat we gevarieerder eten. Tenminste als het gaat om soorten voedsel (de soorten gerechten). Nutritioneel betwijfel ik of we veel diverser zijn gaan eten :-). Ach ik blijf een technoloog en heb er gewoon lol in op vanuit mijn technologische basis metaforen voor maatschappelijk verschijnselen te gebruiken. Inderdaad is Ostwald vergroving ook van toepassing op de pharmaceutische industrie. Zelf ben ik een voorstander van open en vrije markten en heb ik voldoende 'liberale' gevoelens. Meer dan ooit - zie ook bankencrisis - ben ik van mening dat er wel grenzen zijn. Daar waar in een bepaalde sector bijna monopolisch ontstaan (ook in de food; zie bv UK waar er maar 3 supermarktorganisaties zijn), zijn extra spelregels nodig. Diversiteit verwijnt niet, ik zal tzt een wat schrijven over de eerste hoofdwetten uit de thermodynamica. Entalpie versus Entropie. Thermodynamisch wordt alles chaotische (entropischer), maar of dit nu automatisch resulteert in meer diversiteit?
@ Wouter, bedankt voor je mooie woorden. (ik moet wel eerlijk toegeven dat ik een beetje hulp heb gekregen). Ik ben het met je eens dat de waarheid soms geweld wordt aangedaan om een punt te maken. Als je met veel gelijkgestemden op 1 plek komt dan neemt denk ik het risico toe. Zijn we op Foodlog eigenlijk niet best gelijk als het gaat om onze mening? Ik krijg de indruk dat we een beetje anti-grootwinkelbedrijf, anti-tech, anti-grootschalig zijn (maar zeker weten doe ik het niet; daarvoor ken ik de foodlog populatie niet voldoende). {ik zal Dick maar een fatsoenlijk antwoord proberen te geven op zijn vragen}
Ik vind deze reactie
Leuk hoor om een natuurkundig verschijnsel naar de samenleving te extrapoleren. Je zou Oswald vergroving ook Marxisme kunnen noemen; concentratie van kapitaal. In de pharmaceutische industrie is dit zeker ook aan de gang.
Maar toch klopt het niet voor ons eten. Ik durf te beweren dat iedereen in NL op dit moment veel en veel gevarieerder eet dan 50 jaar geleden. Of we beter eten is een andere vraag.
Diversiteit verdwijnt echt niet.